■ رەزا جەبار ئهگهر ههڵبژاردن پێوهری یهکهم و کۆتایی دیموکراسی بێ، ئهوا ئێران سویدی ڕۆژههڵاتی ناوهڕاسته. ههموان ئهزانین چوار ساڵ جارێک له بهشێکی زۆری ئهو وڵاتانهی حوکمیان دیکتاتۆرییه ههڵبژاردن له کات و ساتی خۆیدا ئهکرێ، بهڵام ئهم جۆره ههڵبژاردنه نهک ناتوانن ناسنامهی دیموکراسی به سیستمی حوکم بدهن، بهڵکو ههندێ جاریش ئهکرێ به شهرعیهت بۆ چهسپاندنی زیاتری پایهکانی دیکتاتۆریهت. حوکمی بهعس لهعیراق تا دوا سنور دیکتاتۆر بو، ههڵبژاردنیشی ئهنجام ئهدا.! کهواته کورتکردنهوهی دیموکراسی به تهنها له قاڵبی ههڵبژاردندا جگه لهوهی ههژاری مهعریفییه، ههندێجاریش دهسهڵاتی دژه دیموکراسی له ڕێگهی نوسهرانی دهربار و دهزگا ڕاگهیاندنهکانیهوه له پرۆسهیهکی تۆزاویدا ئهیخاتهوه خزمهت خۆیهوهو ههڵبژاردن یهکسان ئهکا به دیموکراسی و هاوار ئهکا من بڕوام به دیموکراسی ههیهو ئهمهوێ ههڵبژاردن له کاتی خۆیدا بکرێ. بێ ئاگا لهوهی دیموکراسی لهسهر کۆمهڵێک پایه وهستاوه که ههمویان پێکهوه ناسنامه بهدیموکراسی ئهبهخشن، خۆ ئهگهر یهکێک له پایهکان بونی نهبێ ئهوا ناتهواو و لاسهنگ ئهبێ و ناویشی دیموکراسی نابێ.. ئهگهر سهیری ئهو دیموکراسیه بکهین که دهسهڵاتی کوردی بانگهشهی بۆ ئهکا، جگه له یارییهکی ناشرین بۆ جوانکاری له سوڵتهیهکی فاشیل و فاسیدا هیچی دیکه نهبوه. با لێرهوه بهراوردێ بکهین لهنێوان یهکێک له پایهکانی دیموکراسی حهقیقی و دیموکراسی دهسهڵاتی کوردی که ههڵبژاردنه؛ لهوهتهی ههڵبژاردن له کوردستان ئهکرێ پاک و بێ غهش نهبوه. له یهکهم ههڵبژاردنهوه تاکۆتا ههڵبژاردنی ئهنجومهنی نوێنهرانی عیراق که دوا نمایشی شانۆگهری ههڵبژاردنی کوردی بو. بۆ ههڵبژاردنی کوردستانیش ئهوهتا کۆمیسیۆنی ههڵبژاردن به دهمی خۆی ئهڵێ؛ له زیاتر له سهد ههزار ناوی مردو کهمتر له دو ههزاری سڕاوهتهوه. ئهمه جگه له ناوی دوبارهو وههمی و ناوی ئاوارهکان که خۆی له سهدان ههزار کهس ئهدات. ئێ به قهبری ههرچی فهیلهسوفی یۆنانه ههڵبژاردن کاتێ ئهبێ به بنهمای دیموکراسی که تهزویری تیا نهکرێ. ناکرێ له نوسینێکی وههادا کۆی پایهو بنهماکانی دیموکراسی بهراورد بکهین به ژینگهی دهسهڵاتی کوردی، تهنها ئهمهوێ یهک بنهمای دیکه باس بکهم که سهروهری یاسایه. بۆ ئهوانیتر تۆش ئهتوانی بهراوردی دیموکراسی ڕاستهقینه لهگهڵ دیموکراسییه ساختهکهی دهسهڵاتی کوردی بکهی. کاتێ ئهڵێین سهروهری یاسا واتا یهکسانی ههموان لهبهردهم دهسهڵاتی یاسا، بۆ ئهمهش ڕوداوێکتان بیر ئهخهمهوه، ڕوداوی ئهوکهسهی له یهکێک له شارهکانی کوردستان شیرو دایبی دزیبو، له ئهنجامدا حوکمدرا به یانزه ساڵ و چهند مانگێک، ههر لهسهر ئهو ڕوداوه یهکێک له کهناڵهکانی دهسهڵات بهدواداچونێکی کردو کابرایهکی ئهو ناوچهی دواند و به ئاشکرا و لهبهردهم چاوو گوێی دهسهڵاتدا بهبێ هیچ ترسێک وتی؛ تهڵاقم کهوتبێ دهسهڵات ناتوانێ کوڕی من بگرێ.. کۆتا قسه: پێداگری لهسهر پاکردنهوهی تۆماری دهنگدان و ڕوبهڕوبونهوهی ڕێگاکانی تهزویر لهپێش ههڵبژاردن ئهرکی گهورهی ئهو حزبانهیه که ههڵبژاردنی پاک له خزمهتیانه. جا ههرچهندی پێ ئهچێ گرنگ نییه، گرنگ ئهوهیه ههڵبژاردن کاتێ بکرێ که ئهنجامهکهی بڕیاری راستهقینهی خهڵک بێ بۆ جۆری ئهو دهسهڵاتهی حوکمی ئهکا.
■ عەلی مەحمود محەمەد رێزدار شاسوار عەبدالواحد, سەرۆكی بزوتنەوەی نەوەی نوێ, لەزۆر بۆنەو كاتدا, بانگەشەی ئەوە دەكات, كە كار دەكات لە داهاتوودا, هەموو لاوانی هەرێمی كوردستان وەك ئەویان لێبێت لە هەموو بوارەكانەوە,گوایا ئەو خەبات دەكات بۆ ئەوەی 3 ملیۆن نەوەی نوێكەی هەرێمی كوردستان بەرز كاتەوە بۆ ئاستی خۆی, ئەگەر جارێ واز لە نەوەی نوێكانی دەرەوەی هەرێم بهێنین بۆ هەڵبژاردنی داهاتوی عێراق, یاخود لەم خولەی پەرلەمانی عێراق شتێكیان بۆ بكات, لە كەمترین حالەتدا بیانكاتە سەرو خاوەند ئۆتۆمۆبیلێكی كارەبایی, ئەو زۆر سەختی تەبیعەتە لە گەڵ خەونی سەرخستنی ئەواندایە بۆ ئاستی خۆی نەك هاتنە خوارەوەی خۆی بۆ ئاستی ئەوان, ئیتر نازانم سەرخستنی لەشكرێكی 3 ملیۆن كەسی ئاسانە یان هاتنە خوارەوەی تاقە سوارێك؟, ئەمە وتەو بەرنامەی بۆرجوازی جیهانە, كە لە سێ سەدەی رابردوو بانگەشەی بۆ دەكەن, لەیەك حالەتی بچوكیش جێبەجێیان نەكرد, بگرە رۆژ لە دوای رۆژ سەروەت و سامانی جیهان زیاتر دەچێتە گیرفانیانەوە, ژمارەو رێژەیان نەك لە زیاد بوندا نییە بگرە لە كەمبونەوەدایە, نەك كەسیان نەهێنایە ریزی خۆیانەوە, بگرە خۆیان بەربنەتە گیانی یەكترو خۆ دەخۆن, تا ئێستا نەمانبینی تاقە سوارێكیشیان بە ئارەزووی خۆی بێتە ریزی گەلەوە, ئەوانەشی دەچنە ریزیانەوەو بە بەرنامەی پارتەكانیان لە خشتە دەبردرێن, دەبنە ئامرازێك بۆ پاراستنی سستەمی چینایەتی و پارێزەری سەروەت و سامانی شاسوارەكان, نەك گەیشتن بە یەكسانی و سەركەوتن بۆ ریزەكانیان, رۆژ بە رۆژ ئەوانەی خوارەوە زیاتر دەچنە خوارترەوە, تەنانەت ئەوانەشی گەیشتونەتە نیوە رێگا, ماری سەرمایەداری لە نیوەی رێ قوتیان دەداو دەیان هێنێتە ناو دۆزەخی وەیلەوە, رێگا بە سەركەوتن لە پێپلیكانەكانیان نادرێت , سەركەوتن لە پردی سەرمایەداری گرانترە لە پردی سیرات. كاك شاسوار بوێرە لەم بڕیارەی, ترسی لەوە نییە موشتەری چاڤی لاندەكە و كڕیاری شوقەكانی گوندە ئەڵمانیەكانی نەمێنێت, چونك 3 ملیۆن سەرمایەداری وەك ئەو پەیدا دەبێت, دەكەونە شەڕی بەدەستخستنی زێدەبایی و بازاڕەوە لە گەڵی, پاش نەوەیەكی دیكە, هێندەی دی بە زیاترەوە دێتە سەری, خۆ ناكرێت نەوە نوێكان دی لە بیر بكات و سەریان نەخات لە ترافیكەكەی,گرنگ لای ئەو ئەوەیە ئەوان سەركەون و ببنە خاوەند چاڤی لاندەكان و گوندە ئەڵمانیەكان و دەزگای راگەیاندنەكان, یان هەر كارێكی دیكە وەلێ بە هاوتای سەرمایەكەوە,ئایا بەڕاستی شاسوار ئەمەی دەوێت و دەشتوانێت بیكات؟, ئایا دەكرێت 50 بۆ 60%ی كۆمەڵگا ببنە خاوەند چاڤی لاند و گوندی ئەڵمانی و كەناڵی راگەیاندن و هەموو ئەو شتانەی بەڕێزیان هەیانە؟, دەكرێت لە كوردستان لەم هەرێمە بچوكە 3 ملیۆن گەنجی خاوەند 660 ملیۆن دۆلاری بوونیان هەبێت؟, كە بووە سەرەك وەزیران وەك خەونی پێوە دەبینێت , ئەوانیش وەك ئەو سەركەون و تامی بكەن و پۆستەكە تاقیبكەنەوە, باشە 3 ملیۆن كەس بە چەند ساڵ دەتوانن پۆستەكە تاقی بكەنەوە ئەگەر جەنابی دوای خولێكیش جێی هێشت؟, ئەگەر باوەڕی بە یەكسانی وایە بۆ نەوەیەكی نوێی كاندید نەكرد بۆ وەرگرتنی پۆستەكە؟, ئەگەر وایە ئێمە خیانەتێكی گەورەی چینایەتی دەكەین, كە نابینە هاوسەنگەری بۆ یەكسانی, كە ئەو دەیەوێت بەدی بێنێت لە كوردستان. ئایا ئەو سستەمە سیاسیەی ئەو خوازیارە دایمەزرێنێت لە داهاتووی كوردستاندا , پاش ئەوەی دەبێتە سەرۆكی حكومەت, دەتوانێت بودجەی 3 ملیوێن" ژمارەی گەنجان" 660 ملیۆن دۆلاری " نرخی سەرمایەی شاسوار" دابین بكات؟, تەنانەت لە مەودای نەك سەدەیەك بگرە هەزارەیەكیشدا, بۆئەوەی هەموو نەوەی نوێكانی كوردستان سەرخات بۆ ئاستی خۆی, پاش نەك نەوەیەك 33 نەوەی تریش, ژمارەكە هێندە زۆر عەقڵ لە ئاست خوێندنەوەی نییە نەك دابینكردنی 1980000000000000دۆلار, كە لە ئێستادا نرخی هەموو سەروەت و سامانی جیهان 280 ترلیۆن دۆلارە, بۆ ئەوەی نەوەی نوێكانی كوردستان وەك كاك شاسواریان لێبێت پێویستمان بە سەروەت و سامانی 7 ئەستێرەی وەك زەوی و مانگێكی قشتی تر هەیە, ئیتر نازانم كاكە شاسوار چۆن بودجەی ئەو حكومەتە دابین دەكات كە خۆی كاندیدی سەرۆكایەتیەتی و هەموو گەنجانی كوردستان دەگەێنێتە ئاستی خۆی , ئەمە جگە لەوەی ئەگەر ئاو و ئارد و خوێ و پاراستیمۆل و مەچەو ئۆكسجینیش بۆ نەوە كۆنەكەی وەك ئێمە مانان دابین نەكات و لێمانی ببڕێت, رێگاكانی مەرگیش دەستیان لێنەدرێت ,جێبەجێكردنی وێنەی ریكلامی شارە پڕ بریقەو باقەكانی ریكلامەكانیش واز لێبهێنرێت كە بڕیار وایە جێبەجێیان بكات وەك لە بانگەشەی هەڵبژاردنەكانیدا هاتوونە, باسی ئۆتۆمۆبیلە كارەبایەكانیش ناكەم, خۆیان وێستگەی شەحنكردنی پاتریەكانیان, لەوەیا هەواداریم ئەگەر بتوانێت چەند هەزارێك وەك قۆناغی یەكەم هاوردە بكات. ئەگەر بڕیار وایە هەموو وەك خۆی لێبكات ئیتر چ پێویست دەكات پارت و بزووتنەوەی سیاسی دی بوونی هەبێت لە كوردستان, بە تایبەتیش ئەوانەی كار دەكەن بۆ یەكسانی ئابووری, ئەركیشە ماركس لە گۆڕەكەی رابپەڕێت داوای لێبوردن بكات كە نەیزانی رێگایەكی وەك كاكە شاسوار بدۆزێتەوە بۆ گەیشتن بە یەكسانی, هەر نەبێت ئەنگلز حەقی لە سێدارە دانی هەیە چونكە هەوڵی نەدا نەگبەتەكانی وەك ماركس وەك خۆی لێبكات, بۆ ئەوەی هەر نەبوایا 3 منداڵەكەی لە برسان نەمردبانایان. گەنجان وەك هەر توێژێكی كۆمەڵایەتی كۆمەڵگا دابەش بوونە بەسەر چین و توێژە كۆمەڵایەتییەكان, لە بێكارەوە بۆ كرێكار و سەرمایەدار و وردە بۆرژوازی و جوتیار و ئاغا و كرێكاری كشت و كاڵی و كوڕی ملیاردێر و ئۆلیگارشی و منداڵی سەرۆكی گەورەو بچوك و مام ناوەند و, ملیۆنێری وەك كاك شاسوارو....., حەشاماتی بێكارانی گەرمیانیشمان هەیە, گەنجانی وەك ئەوانەشمان بە ملیۆنان هەیە پارەی كرێ خانویان نییەو رۆژ لە دوای رۆژ ژمارەی خۆكوژییەكانیان زیاد دەكات , كە كاكە شاسوار سەدان شوقەی بەتاڵە ناهێڵێت لەبەردەم باڵەخانەكەی چادرێكیش هەڵدەن و بحەوێنەوە, لە روی تەمەنەوە بەشێك لە كۆمەڵگا لە تەمەنێكی دیاریكراودا گەنجن یان نەوەی نوێن وەك جەنابی ناوی لێ ناون , لێ لە روی پێك هاتەی كۆمەڵایەتییەوە, ئەمانە خاوەند شێوە ژیانی هاوبەش و رۆشنبیری هاوبەش و كاری هاوبەش و بەرژەوەندی هاوبەش و خەونی هاوبەش و خاوەنداری یەك جۆر نین, تەنانەت لە روی جوانی و درێژی تەمەن و باڵا و ئاستی خوێندن و پلەی زیرەكی و نەخۆشی و میراتی بەجێ ماو و بڕوانامەو .... جیاوازن , چینە باڵاكان تەندروست , پۆشتە , باڵا بەرز , زیرەك و خاوەند بڕوانامەی باشترین زانكۆكانی جیهانن, تەنانەت تەمەن زۆر زیاترو بە تەندروستی باشتر دەژێن, لە روی چینایەتیەوە یەك چینی كۆمەڵایەتی نین, لە روی سیاسیەوە بەرژەوەند و خەون و حەزی جیان, بۆیە پێویستە لەناو پارت و رێكخراوی سیاسی جیا جیا لە پاڵ چین و توێژەكانی كۆمەڵگا خۆیان رێك بخەن,چونكە بەرژەوەندی و خواستیان جیایە لە یەكتر, گەنجێكی كرێكار بەرژەوەندی لە گەڵ كرێكارێكی پیر یان بێكارێك یەك دەگرێتەوە, یاخود دەستفرۆشێكی سەرجادە , كەچی منداڵێكی سەركردە یەكیان بە سەرۆكی نەبێت رازی نابێت, خەونی وەك شاسوارە, ئەوی دیكەیان لە ناوچەوانی نوسراوە تا هەتا هەتایە جێگیر بێت, سێیەمیان وەزیرو خاوەند پڕۆژە بێت ....., كاك شاسواری گەنجیش بەهۆی سەرمایەو كەناڵە راگەیاندنەكەیەوە هەرچەندە دەیەوێت هەموتان وەك خۆی لێبكات لێ زەمەنێكی نادیاردا, نازانین ئێستایە یان دوای زیندوبونەوەی محەمەدی مەهدییە, یان لە جیهانی كۆمۆنیستی یاخود كۆمۆنەی سەرەتاییە,یان خەیاڵ وەك جیهانی دیلمۆن , نازانین ئەگەر ملی شەیتان شكاو كورسییەكەی بە جنگ هێنا, ئەوا سەروەت و دەسەڵات لە هەموو وەك نەوە نوێیە دەسەڵاتدارەكانی هەنووكە لە چنگی خۆی كۆدەكاتەوە, یان هەمووی بە یەكسانی دابەش دەكات؟, گەنجە دەنگدەرەكانی وەك رۆژنامەنووسە بێكار كراوەكانی كەناڵەكانی بێكار دەبن؟, یان وەك خاوەند پشكەكانی چاڤی لاند هەر دەبێت لێ لێ بانگ كەن, لۆ لۆی پاش دەسەڵاتداریش بەڕێوەیە, كارەبامان فولە كات, یان بە خۆڕایی وەك هەنووكە بۆ ترافیكەكانی سەرە خات, ئەوكاتە لە بری ئەوەی ببنە خاوەند 660 ملیۆن دۆلار, بیتاقەی ترافیكیان بەدیاری دەداتێ تا لەسەر گۆیژەوە سەیری شار بكەن. لە چركە ساتێكی مێژوییدا دەژێین بە خێرایی سەروەت سامانی جیهان لە دەست كەمایەتییەك رۆژ بە رۆژ ژمارە كەمتر كەڵەكە دەبێت, سەرمایەكەشیان بە ملمی چركە لە هەڵكشاندایە , لە سەردەمی كۆمپانیای ئەپل داین كە نرخەكەی ترلیۆنێكی تێپەڕاند و جیف بۆزیس خاوەندی ئەمازۆن سەرمایەكەی 159 ملیار دۆلاری رەتدا, كە تەنها لەم ساڵدا زیاتر لە 60 ملیار قازانجی كردووە , هێشتا 4 مانگیش ماوە بۆ كۆتایی ساڵ, لە سەردەمێكداین 1%ی كۆمەڵگا خاوەند 82%ی سەروەت و سامانی جیهانە و 99%یش خاوەند تەنها 18% ەكەی دیكەیە, 8ی هەرە دەوڵەمەندی جیهان سەروەت سامانەكەیان بە ئەندازەی نیوەی هەژاری جیهانە كە 3650 ملیۆن كەسە, چاوەڕوانی ئامارە ترسناكەكانی سەری ساڵی داهاتوو دەكەین, كە بە خێرایی نرخی كۆمپانیاكان و سەرمایەی خاوەنەكانیان دەچنە سەر و هەژارانیش رۆژ لە دوای رۆژ هەژارر دەبن, كاك شاسوار لەم ژینگەیە بە ئایدۆلۆجیای وڵاتی ئەپڵ و ئەمازۆنەوە خوازیارە هەموو گەنجان وەك خۆی لێبكات, ئەمە چ دیماگۆگیەتێكە كە هیچ سیاسی و حوكمڕانێك نەیان توانیوە شەكری وا بشكێنن, بۆیە لەم سەردەمە باوەڕ هێنان بە مەقولەی هەمووتان وەك خۆم لێدەكەم گەمژەییەكی ئەحمەقانە زیاتر نییە. لە كۆتاییدا داوا لە گەنجان دەكەم رستە بەناو بانگەكەی تۆبامارۆسە رۆبن هودەكانی ئۆرۆگوای بە پراتیك بكەن " هەموو یان پێكەوە سەما دەكەین یان كەس نایكات" چاوەڕوانی شاسوارەكان مەكەن بۆ ئەوەی ئیعازی سەماتان بداتێ وەك خۆیتان لێبكات, ئەوە خەونێكی مردووەو دەكرێت چەند دانەیەك لە ترافیكەكەی سەركەون لە دەرەوەی ئیرادەی ئەو, لێ ملیۆنانتان ئەگەر ئەوان نەهێننە خوارەوە ئەوا رۆژ لە دوای رۆژ ژیانتان خراپتر دەبێت و لە ناوی زێرابی شوقە بهادارەكانیشی ناژێن, با خۆمان رێك بخەین هەموو سەما بكەین نەك تەنها ئەوان و ئێمەش تەماشاكەرێكی رەزا گرانی جانتا هەڵگر بین, با شاسوارەكان بهێنینەخوارەوە بۆ ریزی خۆمان نەك لە چاوەڕوانی گۆدۆی سەرخستنی ئەودا بین, یان هەموو ملیۆنێر بین یان كەس, گوڵ لە كوێیە لەوێ سەما بكەین.
■ كاروان حەمە ساڵح زۆر دوور نیە...یەک دوو مانگ بەر لە ئێستا بوو، هەموومان کۆمیدیا و لە هەمانکاتدا تراژیدیای هەڵبژاڕدنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراقمان بینی. بینیمان چی بە دەنگ و ئیرادەی هاوڵاتیان کرا... چۆن هەڵبژاردن لە میکانیزمی گۆڕانکاری و نوێبوونەوە و چاکسازییەوە کرا بە ئامزازێک بۆ شەرعیەتدانەوە بە دەستەڵاتی گەندەڵ و پاوانخواز و شکستخواردوو... بینیمان چۆن هەڵبژاردن کرایە تیغێک بۆ کوشتنی ئومێدی هاونیشتیمانیان، چۆن دیموکراسیەت و ڕای ئازادانەی هاوڵاتیانی پێ لەکەدار کرا. ئێستاش کە لەسەر و بەندی هەڵبژاردنی پەڕلەمانی کوردستانداین، دەبێت سوود لە ئەزموون وەربگرین. داتاکانی کۆمسیۆن و بۆشایی فراوان بۆ تەزویر ( نزیک بە ٩٠٠ هەزار دەنگ، ئەگەری زۆری تەزویر کردنی هەیە جگە لە هەوڵە زانراوەکانی تریش!) وە هەوڵ و ساختەکاری هەڵبژاردنەکانی ڕابردوو ، پێمان دەڵێت کە; بەژداری کردن لە هەڵبژاردن لە دۆخێکی وادا شەرعیەتدانەوەیە بە دەستەڵاتی شکستخواردوو... ڕێخۆشکردنە بۆ سەپاندنی کلتوری ساختەکاریی... جارێکی تر کوشتنی ئومێدی گۆڕانکانی و چاکسازیە... بێ ئەرزش کردنی پرۆسەی هەڵبژاردن و لەکەدارکردنەوەی ئیرادەی بەهێزی هاوڵاتیانە. بۆیە; ئەرکی لایە سیاسیەکانی دەرەوەی دەستەڵاتە، بە جەریئانە بریار دروست بکەن، ووردتر لە داوەکە بگەن، باشتر دۆخی هەڵبژاردن هەڵبسەنگێنن. بایکۆت ئەگەرێکی بەهێزیان بێت بۆ بەرپەرچدانەوەی ساختەکاری. چوونکە کاتێک دەوایەک ژەهراویی دەکرێت، ئامانجی خۆی لە دەست دەدات، بۆیە ناکرێت ناچاربکرێن بە خواردنی. بیریشمان نەچێت; بایکۆتی هەڵبژاردن، بایکۆتی پڕۆسەی دیموکراسی نیە، بایکۆتی ئازادی دەنگدان نیە، بەڵکو; بایکۆتە بۆ لەکەدارنەکردن و بێ بەهانەکردنی پرۆسەی هەڵبژاردن، بایکۆتە بۆ پاراستن و هێشتنەوەی ئومێدی خەڵک. بایکۆت جوڵەیەک و هەنگاوێکی نوێی سیاسیە، بۆ لە باربردنی ئەو هەر هەوڵێک کە بیەوێت لە ڕێی هەڵبژاردنی ساختەوە، شکست بەدەستاو دەستکردنی دەستەڵات بهێنن.
.gif)
■ چیا عەباس یەکێتی و دۆخەکە لە سەروبەندی نزیکبونەوەی یەکێتی و هێزە نارازییەکان لە یەکتر تارمایی ئەختەبوتە سیاسیە بێ سەمەرەکانی رابوردو بە پاساوی یەکریزی زیندو بۆتەوە، وەک کۆبونەوە زۆر و بۆرەکان، سەردانە مەکۆکیەکان، باسکردنی یەکگرتنەوە، رێکەوتن، هاوپەیمانیەتی و پرۆژەی هەمە رەنگ و تەرەف. لەم رەوشە وروژاوەدا پێدەچیت هاوپەیمانی سەری بۆ جۆرێک لە " یەکگرتنەوە" یاخود رێکەوتن لە گەڵ یەکێتیدا بخورێت، ئەوەش پابەندە بەوەی هاوپەیمانی لەو پرۆسەیدا چی دەست دەکەوێت. سەبارەت بە باسکردنی بابەتە سواو و بەسەرچوەکان لە گەڵ گۆڕان لەم کاتەدا کۆپیکردنی خوڵانەوەکانە لە بازنە ناسراو و داخراوەکاندا، چونکە زەمینەی ئەو جۆرە هەڵلایە بەردەوام پرسەکەی بۆ خاڵی سەرەتا گەراندۆتەوە. ناکرێت زەمینەی پەرۆشی و گرجوگۆڵی کتوپری دەسەڵاتدارانی یەکێتی بۆ نزیکبونەوە لە گۆڕان و هێزەکانی تر بە هەند وەرنەگیرێت. ئەم هەڵمەتەی یەکێتی لە چەند ئیعتباراتێکی تەکتیکیەوە سەرچاوەی کردوە: یەکێتی ترسێکی بەرچاوی لێنیشتوە کە پارتی دوای هەڵبژاردنەکان بۆ پەرلەمانی کوردستان ببێتە هێزێکی گەورەتر لە ئێستا، بە واتایەکی تر بۆ حوکمرانی و بە رێکردنی سیاسەت ئەوەندە منەتی بە یەکێتی نەبێت و ناز و نوزی قبوڵ نەکات. لەو تێرامانەوە ماوەیەکە یەکێتی دەستی بە کامپینێکی بەهێز بۆ دواخستنی هەڵبژاردن بۆ پەرلەمانی کوردستان کردوە، پاساوەکانی بۆ خواستەکەی بەیان کردوە، کاتێک گەیشتە ئەو قەناعەتەی پارتی بە ئاسانی نایەتە ژێر باری خواستەکەی پەنای بۆ هێزەکانی نارەزا برد کە زۆربەیان هەمان خواستی یەکێتییان هەیە. ناشێت پەیوەندی توند و تۆڵی یەکێتی لە گەڵ ئێران بۆ ئەم دۆخەی ئێستا بە هەند وەرنەگیرێت، ئاماژەکان باس لەوە دەکەن ئەو وڵاتەش بە گۆرانکاریە چاوەروانکراوەکانی نەخشەی سیاسی باشور مورتاح نین. بەلای یەکێتییەکانەوە ئێستا بۆ پاراستنی پێگەی خۆی کاتیەتی بەرامبەر بە کێرڤی هەڵکشاوی پارتی لە گۆڕان نزیک بێتەوە. ئەم هەنگاو و جموجۆڵانەی یەکێتی دوبارە دارشتنەوەی ئەو ئەختەبوتە سیاسیانەیە کە پرسی کوردایەتی لە باشور پێیان ئاشنان. یەکێتی هەمو هێلکەکانی نەخستۆتە یەک سەبەتەوە، بەڵکو گەمەیەکی ئەکرۆباتیکی سیاسی دەکات کە منداڵێکیش دەیخوێنێتەوە، پێیەکی لە هەولێر و بەغدایە و پێکەی تریشی لەم گرد و ئەو بارەگای نارازییە. لە لایەک لە گەڵ پارتی دەڵێت هەڵبژاردن لە کاتی خۆیدا دەکرێت و لەم دیو دێگەڵەوە کار بۆ دواخستنی دەکات. پارتی و دۆخەکە ناشێت لێرەدا ئەوە بەرچاو نەگرین کە لوتکەی دەسەڵاتی پارتی لەو باوەرەدان کە مامەڵەکردن لە گەڵ دەسەڵاتدارانی ئێستای یەکێتی کارێکی ئاڵۆز و پر لە موجازەفەیە، ئەمەش بە تایبەت دوای ئەوەی ئاراستەیەکی نوێی دەسەڵاتداری ناو یەکێتی لە پشت کارەساتەکانی ١٦ ئۆکتۆبەرەوە بون. پارتی لە ماوەیەکی کورتدا دوچاری چەندین پاشەکشە و داکشانی هەستیار بو: - پاش تێکشکاندی داعش ئەمریکا و حکومەتی عێراق حکومەتی هەرێمیان ناچارکرد هێزەکانی پێشمەرگە لەو ناوچە دابرێنراوانە بکشێنێتەوە کە بە قوربانی و خوێنێکی زۆر رزگار کرابون. - گەلەکۆمەیەکی ئیقلیمی و نێودەوڵەتی لە پرۆسەی ریفراندۆم کرا و پارتی ناچار کرا کار بە ئەنجامەکەی نەکات و لە دەرگای بەغدا بداتەوە. - تاقمێکی ناو یەکێتی بە هەماهەنگی لە گەڵ هێزە چەکدارەکانی عێراق و موبارەکەی ئەمریکا کەرکوک یان لە دەستی کورد سەندەوە و داگیریان کردەوە، ئەو پێگە ئیداری و سەربازی و ئابوریە بەهێزەی پارتی لەوێ هەیبو لە چەند رۆژێکدا زۆر لاواز بو. - قەیرانە موزمن و خەستەکانی حوکمرانی هەرێم زیاتر ئاڵۆزتر بون، یەکێتی خۆی ناکات بە خاوەنیان و دەیانخاتە ئەستۆی پارتیەوە. لە گەڵ ئەوانەشدا پارتی توانی ئەنجامێکی بەهێز لە هەڵبژاردنەکان بۆ ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق بەدەست بهێنێت، ئەمە ئەو ( سیف ژو الحدین) ەیە کە بە دەست پارتیەوەیە. بۆ خۆی پێداگری لە ئەنجامدانی هەڵبژاردن لە کاتی خۆیدا دەکات و دڵنیایە کە پێگەی پەرڵەمانی لە هەرێم بەهێزتر دەبێت، پێویستیشی بەم بەهێزبونە هەیە. لە لایەکەوە دەتوانێت بە دڵنیاییەوە بە عێراق و ئەمریکا و وڵاتانی ناوچەکە بڵێت هێشتا گەورەترین هێزی کوردستانین و پێویستتان بە مامەڵەکردن لە گەڵمانداهەیە، ئەو کەلێن و درزانەی لە ئاکامی ریفراندۆم لە نێوانماندا دروستبون بەشێکن لە رابورد و ئێمەش بەهێزتر بوین، لە لاکەی ترەوە ئەم پێگەیە هێزەکانی تر، تایبەت یەکێتی، وروژاندوە و بە گەرمی کەوتونەتە خۆیان بۆ رێگریکردن لە گۆرانکاریە چاوەروانکراوەکان. کێشەی بنەرەتی لە بەردەم پارتیدا بۆ ئایندە نائارامی سیاسی و ئیداری زۆنی کەسک و نیللیە، پارتی پێویستی بە سەنتەرێکی چەسپاوی خاوەن بریار و ئیرادە لەو زۆنە هەیە. یەکێتی کەرەستەکانی بۆ ئەو خواستەی پارتی لە دەست داون، گۆڕانیش بەرامبەر هەوڵێکی جدی بۆ سازدانی ئەو هاوکێشەیە ئامادە نەبو لە گەڵ پارتی جێبەجێی بکات. ئەوەی ماوەتەوە یەکێتییە، ئەم راستیەش دەستی یەکێتی کراوەتر کردوە. گۆڕان و دۆخەکە سەرۆكی جڤاتی گشتی بزووتنەوی گۆڕان دەرباری کۆبونەوە و نزیکبونەوە لە گەڵ یەکێتی لە چاوپێکەوتنێک لە گەڵ دەنگی ئەمریکا دەڵێت: " ئێمەو یەكێتی هەمان بۆچوونمان هەیە لەسەر دواخستنی هەڵبژاردنەكانی پەرلەمانی هەرێمی كوردستان، چونكە: گومانی ئەنجامدانی ساختەكارییەكی گەورە دەكەین بەجۆرێك پارتی دەیەوێت (٥٠+١) ڕێژەی دەنگەكان بهێنێت تا خۆی بتوانێت حكومەتی داهاتووی هەرێم بەتەنیا پێكبهێنێت و دەستوور بنوسێتەوە"- دەرباری ئاساییكردنەوەی پەیوەندییەكانی گۆڕانو یەكێتی دەڵێت: "هەرچەندە داوای لێبوردنەكەی یەكێتی بەناوی ڕاگەیاندنی مەكتەبی سیاسی بوو پێمان باشبوو بەناوی مەكتەبی سیاسی بێت، بەڵام هەرباش بوو گرنگ ئاسایی كردنەوەیە". بێگومانم ئەم بەرپرسە باڵایەی گۆڕان باسی بۆچون و ترسەکانی خودی خۆی و هاوراکانی ناو گۆڕان و یەکێتی دەکات، پێشدەچێت تەعەدا و هێرشەکانی یەکێتی بۆ سەر گۆڕان بە گەمەکانی پلەی ستەیشیۆن بشوبهێنێت. پاش چەندین ئەزمونی تفت و تاڵی گۆڕان لە گەڵ دەسەڵاتدارانی یەکێتیدا بیرکردنەوە لە " یەکگرتن" یاخود " رێکەوتنێکی" لاسەنگ و بێ زەماناتی کۆنکرێت لە گەڵ یەکێتیدا دەچێتە چوارچێوەی زیندە بەچاڵکردنی گۆڕان. شاردراوە نیە لە نێو بەرپرسە باڵاکانی گۆڕاندا حەنینێکی گەرم بۆ یەکێتی هەر زیندو ماوەتەوە، هەر کەسێک بوێری ئەوە بکات هەنگاو بۆ یەکگرتن یاخود رێکەوتنی لاسەنگ بنێت بێگومان لە ناوگۆڕاندا ئینتیحاری سیاسی دەکات. ئەمە بە مانای ئەوە نایەت گۆڕان مامەڵەی سیاسی هاوسەنگ لە گەڵ هێزەکانی تر نەکات، ئەوەی گرنگە هەر هێزە و ناسنامەی خۆی بپارێزێت و نەبنە دەسکەلای ئەم تەکتیک و ئەو خواستی سیاسی و مادی، بە تایبەت مەسیری رێکەوتنەکەی گۆڕان لە گەڵ یەکێتی لامان رون و ئاشکرایە، وەک کاک نەوشیروان گوتی: عیبرەت لە جێبەجێکردندایە، سەلمێندرا دەسەڵاتدارانی یەکێتی چەند بەو رێکەوتنەوە پابەند بون. ئایا گۆڕان عیبرەتی لێ وەرگرتوە؟ رۆتەردام ٢٩ ی ئگۆستی ٢٠١٨
.gif)
■ كەمال چۆمانی - حیزبی کوردیی زۆر لێهاتوە لە داتاشینی چەمکی بێمانا، بۆ نمونە، دوایین چەمک کە گۆڕان، یەکگرتو، کۆمەڵ و هاوپەیمانیی دایانتاشی، "لایەنە ناڕازییەکان" بو. لە کاتێکدا ئێمە داوادەکەین ئەو چوار لایەنە چوار حیزبیی جدیی ئۆپۆزسیۆن بن، ئەوان ناو لە خۆیان دەنێن ناڕازیی. کۆی ناڕەزایەتییەکەشیان لە ناڕەزایەتیی لە ئەنجامەکانی هەڵبژاردن کورتکردۆتەوە. ئۆپۆزسیۆنبون سەختە، چونکە پێویستی بە هەبونی پڕۆژەی بەدیلە. گۆڕان تەنها لەژێر سەرکردایەتیی کاک نەوشیروان مستەفادا لە چوار ساڵی یەکەم توانی ئەزمونی ئۆپۆزسیۆنبون تا رادەیەک بەرجەستە بکات. ئەو چەمکە نوێیە بە راستی هەر قابیلی ئەو چوار هێزەیە کە تەنها لە بەرانبەر روداوەکان ناڕەزایەتیی نیشاندەدەن نەک کردەی سیاسیی. قسەدەکەن نەک کار. هێزێک خۆی بە ئۆپۆزسیۆن نەبینێت، ناتوانێت رۆڵی ئۆپۆزسیۆن ببینێت. - بەشێک لە بەرپرسەکانی جوڵانەوەی نەوەی نوێ گلەیی ئەوە لە رەخنەگرانی سیستەمی سیاسیی و رۆشنبیران و رۆژنامەنوسانی سەربەخۆ دەکەن لە بەرانبەر ئەو پشتیوانییەی بە گۆڕانیان بەخشی لە ٢٠٠٩ کەچی هیچ پشتیوانییەکی ئەوتۆیانە بە جوڵانەوەی نەوەی نوێ نەبەخشیوە. نەوەی نوێ چونکە حیزبێکی کوردییە و هەڵقوڵاوی کەلتوری کوردییە، دەیەوێت رۆڵی قوربانیی ببینێت، لە کاتێکدا ئەو هێزە نوێیە دەبێت لە خۆی بپرسێت بۆچی هەمان پشتیوانیی بە نەوەی نوێ نابەخشرێت. دەبێت هۆکار چی بێت؟ ئایا خەلەلەکە لە نەوەی نوێیە یان لەو رۆشنبیر و رەخنەگر و رۆژنامەنوسە سەربەخۆیانە؟ نەوەی نوێ دەبێت بزانێت بەو پۆپیولیزمە بێتامە و بەو هەرزەکارییە سیاسەت ناکرێت. نابێت سیاسەتکردن تەنها لەوەدا ببیننەوە کە لە هەڵبژاردندا لە کۆمەڵ و یەکگرتو و هاوپەیمانیی کورسییان زیاتر هێناوە. هێنانی کورسیی زیاتر هەرگیز بە مانای هەبونی سیاسەت و ستراتیجیی باشتر و دونیابینیی مۆدێرنتر و دیموکراتتر نییە.
■ گەشە دارا حەفید دوای پێنج ساڵ كاركردن لەسەر تۆماری دەنگدەران لەپێناو هەڵبژاردنێكی پاك، كەتیایدا ڕێز لە ئیرادەی دەنگدەر بگیرێ، پێشتر پێمان وابوو كۆمسێۆنی عێراقە و خۆماڵی نییە، بۆیە بێباكن لەهەرێم، هەرچەندە نوێنەری كوردستانیشی تیابوو، بەڵام لەدوای ۲٠۱٥ كەبووینە خاوەنی دامەزراوەیەكی وەك كۆمسیۆنی (سەربەخۆی) هەڵبژاردنەكان، مایەی دڵخۆشی هەموومان بوو كەنوێنەری لایەنەكانی تری تیایە كەپێشتر ناڕازی بوون لەسەر ئەنجامدانی گزی و ساختەكاری لەهەڵبژاردنەكان، بەڵام بەداخەوە زۆر زیاتر لەماوەی كاركردنیان بێباكیمان بینی، لەوەڵامدانەوەی ئێمەی پەرلەمانتاران لەناردنی داتاو زانیاری لەسەر تۆمارەكەو دوای ئەو هەموو هەوڵە لە رۆژی (9-7-2018) كۆمسیاران هاتنە پەرلەمان، بەڵام بەداخەوە یەك وەڵامیان بڕوا پێهێنەر نەبوو بۆ ئێمەو خەڵكی كوردستان، كە ئەو تۆمارەیان بەجۆرێك ئامادە كردبێ تا بەرامبەر بەو ئەركە مێژووییەی لەئەستۆیانە پەرێزیان بێ گومان و شك بهێڵنەوە، هەموویان وەك یەك قسەیان كرد هەروەك ئەوەی قورمیشكرابن!! بێ لەوەی كەدوای سەردان كردنی ئێمە وەك چەند پەرلەمانتارێ بۆ كۆمسیۆن دواتر هاتنی كۆمسیاران بۆ لیژنەی كاروباری پەرلەمان، بەڵێنی ئەوەیان داینێ كە هەر پەرلەمانتارێ یەك نوسخە لە داتای تۆمارەكەی بۆ بنێرن، لەكاتێكدا ئێمە جەختمان كردەوە لەسەر ئەوەی تۆمارەكە لەسەر سیدی بەبەرنامەیەك بنێرن وەك (Excel) تا بتوانین كاری لەسەر بكەین و بەدواداچوونی بۆ بكەین، كەچی تا ئیستاش كە بڕیارە رۆژی (30-9-2018) هەڵبژاردن بكرێ، هیچ شتێك بەدەست ئێمەی پەرلەمانتاران نەگەیشتووە. من هەمیشە لەگەڵ ئەوەدابووم و لەگەڵ ئەوەدام كە هەڵبژاردنەكان لەكاتی خۆیاندا بكرێن و لەپێناو بەرژەوەندی و لاسەنگی نفوز و كورسی حزبەكاندا ئەو مافە لەخەڵك نەسەنرێتەوە كە چوار ساڵ جارێك بەئازادی دەنگی خۆی بدات، ئەو رەخنانەش كە لەتۆماری دەنگدەرانی دەگرم نە قسەی ئەمڕۆمەو نە بۆ دواخستنی هەڵبژاردنە، چونكە ماوەی پێنج ساڵە یاداشت و راپۆرت و داواكاری پێشكەش بە پەرلەمان و حكومەت و حزبەكان و كۆمسیۆن دەكەم، بەلام بەداخەوە لەكاتی خۆیدا هیچ كامیان گوێیان نەگرت! دوای چەندین یاداشت بۆ پەرلەمان و حكومەت، ئەمەش بەشێك لەووتەكانی ئێمەیە لە دانیشتنی رۆژی (9-7-2018) ی پەرلەمانی كوردستان كە كۆمسیۆنی تیا بانگهێشت كرابوو.
.gif)
■سەلام عەبدولڵا ئەگەرچی بەپێی دەستووری نوێی عێراقی كە بەزۆرینەی دەنگ لە (2005) بڕیاری لەسەردرا و ئەو ناوچانانەی كە بەجێ ناكۆكەكان ناوزەندكرا بەپێی مادەی (140) دەبوو دۆخەكەی تێدا ئاسایی بكرێتەوە و پاشان سەرژمێرییەكی پێكهاتەكانی ئەو ناوچانە بكرێ و لەدواین قۆناغیشدا راپرسییەك بۆ بڕیاردان لە سەر چارە نووسی ئەو ناوچانە بكرێ كە بەكردار هیچی نەكرا حكوومەتە یەك لەدوای یەكەكانی عێراقیش بەهەموو شێوەیەك خۆی لە جێبەجێكردنی دەدزییە و و هیچ لەوەش نەدەپرینگانەوە كە بڵێن ئەوان هۆكاری مانەوەی ئەو دۆخەن تا لە شازدەی ئۆكتۆبەر لە ئەنجامی رێككەوتنێكی پیلانگێرانەی ژێربەژێری بێوێنە حكومەت و میلیشیاكانی عێراقی بەزەبری هێز دەستیان بەسەر ئەو ناوچانەدا وەبەتایبەتیش كەركووك گرت و دۆخێكی تازە هاتە ئاراوە كە ئێستا دەیانەوێ بیكەنە ئەمری واقیع و مۆڵەت بە باسكردنی چارەسەری ئەو كێشەیە بەهیچ شێوەیەك وەك خۆیان دەڵێن نەدەن ئەوەتا سەرۆك وەزیرانی عێراق حەیدر عەبادی كە لەهەموو كاتێك زیاتر پێویستی بەكوردە بۆ گەیشتنەوەی بەپۆستی سەرۆك وەزیاران پەیتا پەیتا بەتاك و بەكۆ شاند دەنێرێ بۆ ئەوەی كورد رازی بكات، كەچی زۆر بەڕاشكاوانە لە دوا ئاخاوتنیدا دەڵێت كە مەسەڵەی كەركووك جێی باس و مشتومڕ نییە، كە ئەمە لەڕاستیدا پێشێڵ كردنی دەستووری عێراقیەو كوردیش بەهیچ شێوەیەك ناچێتە ژێر باری سەپاندنی ئەم واقیعە كە بەزەبری هێز و یارمەتی دەرەكی و پیلانگێڕی ناوەخۆ هاتبێتەكایەوە. یەكێك لەگرفتە سەرەكیەكانی كورد لەگەڵ دەسەڵاتدارانی بەغدا ئەوەیە كە ئەوان هەمیشە لە جێبەجێكردنی ماددەكانی دەستوور خۆیان دەدزنەوەو تەنها بەو ماددانەوە پەیوەستن كە لەبەرژەوەندی خۆیانە بۆیە وا بۆ سێزدە ساڵ دەچی ئەم گرفتانە هەر بەردەوامن و كێشە خوڵقێنن. ئێستا كە بارودۆخێك هاتۆتە كایەوە چارەسەری هەموو ئەو گرفتانە بەپێی دەستوور بكرێ دەسەڵاتدارانی بەغداش هەمیشە جەخت لەسەر جێبەجێكردنی دەستوور دەكەنەوە دەبێت مەرجی گران كە لەراستیدا پێچەوانەی دەستووریشە نەخەنە بەردەم گفتووگۆ لەگەڵ كورد دا ئەگەر دەیانەوێت دۆخێكی سیاسی سەقامگیر باڵ بەسەر عێراقدا بكێشێت و حكومەتێكی نیشتیمانی كە هەموو پێكهاتەكان بەشدار بن تێیدا دروست بێت.
■ كەمال چۆمانی ماوەی رابردو، لە دەستپێشخەرییەکی شۆڕشگێڕانەدا، لە پێناو چاکسازییەکی ریشەیی و بەخۆداچونەوەیەکی شۆڕشگێڕانە، سەلاحەدین بەهائەدین، ئەمینداری گشتیی یەکگرتوی ئیسلامیی کوردستان، پڕۆژەیەکی بردە ئەنجومەنی سەرکردایەتیی حیزبەکەی. لەوێدا داوای کرد کۆمەڵێك چاکسازیی بکرێت لە حیزبدا، گرنگترینیان، هەڵپەساردنی حیزب بۆ ماوەیەک تا ئەو حیزبە گۆڕانکاریی و ریفۆرمێکی ریشەیی لە کار و سیاسەت و ستراتیژی دەکات چونکە بەو پێدراو و سەرکردایەتیی و فیکر و ئایدیۆلۆژیا و دونیابینییەی رابردوی یەکگرتو ناتوانن ململانێی مافیاکانی کوردستان بکەن و هیوا بە گۆڕانکاریی لای خەڵک بەزیندویی بهێڵنەوە. ئەو داوای ئەوەی کردبو کە حیزب خۆی یەکلایی بکاتەوە کە کێ سیاسەت دەکات و کێ کاری بانگخوازیی و کێ رێکخستن دەکات. داوای ئەوەی کردبو کە چوار ساڵی داهاتو حیزب هەوڵبدات کادیری نوێ لەسەر بنەمای نوێ و بۆ رۆژی نوێ و ئایندە پەروەردەبکات و ئەو سەرکردایەتییە گۆڕانکاریی بەسەردا بێت. بە کورتیی، داوایکردبو تەواوی حیزب گۆڕانکاریی بکات و جۆرێکی تر سیاسەت بکەن. بەڵام لەناو سەرکردایەتیی حیزبدا، دژایەتیی ئەو پڕۆژەیە کرا چونکە هەر گۆڕانکارییەک و ریفۆرمێک لە حیزبدا، پاسەوانانی سیستەمی کۆنی یەکگرتو دەبێت پاشەکشە بکەن. ئەوانیش لەناو یەکگرتودا، هاوپەیمانێتییەکیان هەیە بۆ پاراستنی دۆخی هەبو چونکە ئەوان یەکگرتو وەک دوکانێکی سیاسیی تەماشادەکەن نەک وەک رێکخراوێکی سیاسیی بۆ گۆڕانکاریی و ریفۆرم لە سیاسەت و ئابوری و کۆمەڵگەی کوردستاندا. دوای هەڵبژاردنی پارلەمانیی کوردستان، یەکگرتو، کۆمەڵ، گۆڕان، هاوپەیمانیی دەبێت بە ستراتیژ و سیاسەتی خۆیاندا بچنەوە و سەرلەبەری دونیابینیی و سیاسەتی خۆیان بگۆڕن ئەگەر دەیانەوێت وەڵامدەرەوەی ئەو قۆناغە بن. ئەوەی لەناو یەکگرتو رویدا، لەناو کۆمەڵیش رویدا بو. پڕۆژەیەک چوبوە ناو سەرکردایەتیی، عەلی باپیر، ئەمیری کۆمەڵی ئیسلامیی کوردستان، پڕۆژەکەی قبوڵبوبو بەڵام بەشی زۆری سەرکردایەتیی رەتیانکردبوەوە. بزوتنەوەی گۆڕان لە هەر رۆژێک زیاتر پێویستی بەو گۆڕانکارییانەیە. ئەگەر هێزە بەناو ئۆپزسیۆنەکان گۆڕان و ریفۆرمی ریشەیی ئەنجامنەدەن، ئەوا رۆژ دوای رۆژ پاشەکشە دەکەن و پڕۆژەی چاکسازیی و دیموکراتیزەکردن لە هەرێمی کوردستان هێندەی تر دەچێتە دواوە.
■ وریا ئەحمەد هه روه ك باسكراوه له میژودا، له سه رده می ئیمپراتوریه تی رومان ریگایه كی ئاوریشمی بازرگانی هه بووه كه له چین ه وه بو ئه وروپا ئاوریشمی پیگواستراوه ته وه. سه رله نوی بنیاتنانه وه ی ئه م ریگایه گرنگیه كی ناوازه ی ده بیت له بوژاندنه وه ی زیاتری ئابوری چین و نزیكه ی ٦٨ وڵاتیتر به جوریك چین ده بیته یه كه م هیزی ئابوری جیهان گه ربیت و پروژه كه ته واوبیت. گومانی تیادانیه كه چین له روی سه ربازی و ئابوریه وه به رهه لستكاریكی سه رسه ختی ئه مریكا یه و هه موو هه ولیكی بو ئه وه یه كه له ریی ئه م پروژه یه وه كه به ناوی پشتینه و پلانی كاری ریگاوبانه ببیته به ربه ست له به رده م پیگه ی ئه مریكا له سه ر جیهان. چین بو ته واوكردنی ئه م پروژه یه پیویستی به بری ٤ تا ٨ ترلیون دولاره . له روژهه لاتی ناوه راستی گه وره دا پیویستی به پاكستان و ئیرا ن و توركیا و هه ندیك ولاتانیتری ناوچه كه ده بیت. گرنگی پروژه كه له وه دایه كه كاریگه ری ئابوری له سه ر له سه دا ٦٠ جیهان ده بیت و ٣ كیشوه ر ده گریته وه ئاسیا و ئه فریقاو ئه وروپا. چه ند ریگایه ك له خو ده گریت له وانه ش وشكانی كه بریتین له دروستكردنی هیلی ئاسنی خیراو پردو ریگاوبان و ریگای ئاوی. له ئیستادا مه ترسیه كه له وه دایه كه ئه م پروژه یه له بواری جیبه جیكردندایه و له سالی ٢٠١٣ ه وه له لایه ن سه روكی چین شی جین بینغ پلانریژی بوكراوه و چه ندین گریبه ست واژوو كراوه. به پیی پلانه توكمه كه ی چین ته واوی ئه و ولاتانه ی كه ئه م كوریده ره بازرگانیه ی پیا تیپه ر ده بیت سودمه ند ده بن و ژیرخانی ئابوریان به هیز ده بیت به مه ش پالپشتی زوربه ی ئه و ولاتانه به ئاسانی به ده ستدینیت. كومپانیا چینیه كان چه ند سالیكه ده ستیانكردووه به پروژه كه و له گه ل چه ندین ولات گریبه ستیان واژوو كردوه بو نمونه پاكستان و كازاخستان، میانمار، ئه سیوبیا، كینیا، لاوس ، تایلند و به م دواییانه دا سه روكی توركیا ره جه ب ته یب ئه ردوغان باسی واژوكردنی گریبه ستی دروستكردنی هیلی شه مه نده فه ری خیرای تاوتویكرد وه له گه ل سه روكی چین به بری ٣٠ ملیار دولار له نیوان ئه درنه و كالاس. ئه م گرژیانه ی ئه م دوادواییانه كه په یوه سته به ده ستگیركردنی قه شه ئه مریكیه كه هیچ نیه ته نها تیوه گلانی توركیا نه بیت له شه ریكی ئابوری ئالوز كه تیایدا توركیا ناچاربكات ملكه چبكات بو پاراستنی به رژه وه ندیه كانی ئه مریكا. توركیا له پیش روخانی رژیمی به عس سیاسه تی پیچوانه ی دژی ئه مریكا جیبه جیكرد به وه ی كه رینه دا ئه مریكا بنكه ی ئه نچه رلیك به كار بهینیت له دژی روخانی رژیمی به عس. ئه گه ربیت و توركیا ملكه چ نه كات زور دور نیه ئه مریكا كارتی كورد له توركیاو سوریا به كار نه هینیت له دژی ئه ردوغان. بیانووه كان زورن بو توركیا بو نمونه پالپشتكردنی راسته وخوی گروپه تیروریستیه كان و مامه له ی بازرگانی نه وت له گه ل داعش . هه ر زوو ئه مریكا له پیناو به رگرتن به پیشه وه چونی ئه م پروژه یه ستراتژیه تی خوی له ناوچه كه به شیوه یه كی به رچاو گوری و هه ندیك دوستی كرد به نه یارو هه ندیك نه یاری كرده دوست له پیناو پاراستنی به رژه وه ندی خوی. گرنگترینیان ریكه وتننامه ی سنگافوری نیوان كوریای باكور و ئه مریكا، نزیكردنه وه ی كوریای باكور و باشور، به رپاكردنی جه نگی ئابوری له دژی چین و توركیا و ئیران. ئامانج له به رپاكردنی جه نگ له دژی توركیا و ئیران ملكه چپیكردنیانه بو هاتنه وه ژیر ركیفی ئه مریكاو دوور كه وتنه وه یه له و پروژه ی چین. سه باره ت به روسیاو ئه مریكا هه ردوولا به رژه وه ندی هاوبه شیان زوره له ناوچه كه. پیشبینیده كریت په یوه ندی نیوانی روسیاو ئه مریكا زیاتر په ره بسینیت. بیگومان له ئیستادا ئه مریكا فوكه سی زیاتر له سه ر توركیاو ئیرانه و ماوه ی ٥ سال زیاتره هه ولیداوه هه ردوو ولات توشی شه ریكی ده ره كی بكات له سوریا و عیراق له ریگای هیزه بریكاره كانیان. تیچونی ئه و شه رانه ی كه له لایه ن هیزه شه ركه ره كانی سه ر به هه ردوو ولاته كیرڤی ئابوری هه ردوو ولاتی تا ئاستیكی زور دا به زاندووه به جوریك ئیران چیتر توانای نیه یارمه تی هیزه كانی بدات له یه مه ن و عیراق و سوریا. ئه مریكا هه میشه بو ئه وه ی بیانوی هه بیت بو لیدانی ولاتیك كه نه یاریبیت ریخوشده كات كه ولاتی نه یار سه ركیشی بكات و ده ست له كاروباری ولاتان وه ربدات. بونمونه ده رگای كرده وه بو ئیران و توركیا تا ده ست وه ربده نه عیراق و گلوپی سه وزی هه لكرد بو توركیا هیرش بكاته سه ر شاری عه فرین و داگیریبكات. ئیران زوربه ی ئه وكارو چالاكیانه ی كه له ناوچه كه دا كردویه تی زور دژی به رژه وه ندی ئه مریكا نه بووه به لكو سودیشی هه بووه. بونی دوو به ره ی به هیزی سونی و شیعه له ناوچه كه له به رژه وه ندی هه ردوو بلوكی ئه مریكاو روسیایه چونكه دواجار ئه م دوو به ره یه پیویستیان به كرینی چه ك و جبه خانه یه. سه رچاوه كان: 1. https://www.dw.com/tr/modern-ipek-yolu-projesi-beklentiler-ve-ku%C5%9Fkular/a-38832963 2. https://www.weforum.org/agenda/2017/06/china-new-silk-road-explainer/ 3. https://www.weforum.org/agenda/2015/11/5-things-to-know-about-the-new-silk-road 4. https://www.scmp.com/week-asia/politics/article/2013133/why-tensions-are-inevitable-chinas-new-silk-road * خوێندكاری دكتۆرا لە كارگێڕی گشتی دەوڵەت لە ئەمریكا
■ مەحمود رەزا چەن رۆژێ لەمەوبەر راگەیاندنی مەکتەبی سیاسیی (ی. ن. ک) لە راگەیاندنێکیا داوای لێبوردن و گەردنئازادی لە بزوتنەوەی گۆڕان کرد بو، سەبارەت بە پەلامارە چەکدارییەکەی شەوی ١٢ی مایسی ئەمساڵ بۆ سەر گردی زەرگەتە، مەکۆی سەرەکیی بزوتنەوەی گۆڕان لە سلێمانی. سەبارەت بەو راگەیاندنە، تۆمارکردنی ئەم تێبینی یانەم بە پێویست زانی: ١. داننان بە هەڵەیا و داواکردنی لێبوردن هەمیشە و لە هەمو شوێنێ شتێکی باش و ئیجابی یە، ئەگەر داواکار پەندی وەرگرتبێ و بڕیاری موبڕی دابێ جارێکی کە هەمان هەڵە دوبارە نە کاتەوە. ٢. راگەیاندنەکە هی (م. س) نیە، هی راگەیاندنی (م. س)ە. کەواتە تەعبیر لە رەئی دامەزراوەی (م. س) نا کا. ئیشی راگەیاندنی (م. س) بڵاوکردنەوەی هەواڵ و چالاکییەکانی دەزگاکەیە نەک تەعبیرکردن لە رەئی دەزگاکە. ٣. ئەوەی ئەو شەوە روی دا، تاوانێکی سیاسی و جینائیی گەورە بو نەک هەڵە. مەبەست لێی سەرپێدانەواندنی بزوتنەوەی گۆڕان بو، بۆ رازی بون بە ئەنجامی هەڵبژاردنێکی تەزویر کراو. جارێک، تەزویر لە زومرەی تاوانی لەکەدارکردنی شەرەفە و جارێک، پەلامارە چەکدارییەکە تاوانێکی سیاسی و جینائی مەزنە و، جاری سێیەم یش، لەبەر ئەوەی پەلامارەکە کوژرا و برینداری خەڵکی بێتاوانی لێ کەوتەوە. ٤. بەڵگەکان و قەرینەکان نای سەلمێنن کە پەلامارەکە بڕیاری ئەندامێکی بەدمەستی (م. س) بێ. چونکە ئەو ئەندامەی (م. س) کە سەرپەرشتی تاوانەکەی کرد، چەن دەقیقەیەک پێش پەلامارەکە لە تەلەفزیۆنەکەی حیزبەوە لە ناو ئاپۆرای ئەندامانی حیزبەکەی و لەناو ژمارەیەک ئەندامی (م. س)ـی ترا دەرکەوت، کە یەکێکیان بە گوێرەی پێڕەوی ناوخۆی حیزبەکەی، کەسی یەکەمە و، یەکێک لە دۆشکەکان یش کە تەقەیان لە گردەکە ئە کرد و وێنەیەکی گەورەی کاک نەوشیروانی بێژا، لە گردێکەوە ئە تەقێنرا کە ئەندامێکی (م. س)ـی یەکێتی لە دوای خیانەتی ٣١ی ئابی ١٩٩٦ وە داگیری کردوە. ٥. ئەو تاوانە یەکەم تاوان نە بو (ی. ن. ک) دەرهەق بە بزوتنەوەی گۆڕان ئەنجامی دابێ. لە ساڵی ٢٠٠٩ وە یەکێتی بە بڕیاری لوتکەی دەسەڵاتەکەی ژمارەیەک تاوانی زۆر گەورەی دژی گۆڕان ئەنجام داون. چەن دانەیەک بۆ نمونە: * بە نامەی دەسخەتی لوتکەی دەسەڵات، نانبڕینی نزیکەی (٣٠٠٠، سێهەزار) کەس کە لە دوای هەڵبژاردنی ٢٥ی ٧ی ٢٠٠٩ وە، یەکێتی گومانی گۆڕانبونی لێ کردن. هەتا ئێستا نزیکەی (٥٠٠، پێنجسەد) کەسیان بە نانبڕاوی ماونەتەوە و لێپرسراوەکانی ینک رێگەی گەڕانەوەیان و وەرگرتنەوەی مافەزەوتکراوەکانیان نا دەن. * هەر لە دوای هەڵبژاردنەکەی ٢٥ی ٧ ەوە، یەکێتی هەڵمەتێکی ئیغتیالاتی دەسپێکرد. لە ماوەی چەن هەفتەیەکا ١٢ کادر و هەڵسوڕاوی گۆڕان تەقەیان لێ کرا یا بە ئاسن و تالیبەر بە قەستی کوشتن لێیان درا. شەهیدێک و ١١ برینداری قورس و سوکیان لێ کەوتەوە. * لە هەڵبژاردنەکانی ٢٠١٠ دا چەکدارانی یەکێتی لە دەوری ئەلبیسەکە پەلاماری ژمارەیەک هەڵسوڕاویان دا، لێدانەکە ئەوەنە قورس بو، چەن کەسێکیان کەمئەندام بون. یەکێک لەوانە نەقیب ئەسعەد جەباری بو، کە لە شەڕی داعش دا، یەکەم شەهیدی بەرەکانی جەنگ بو لە دەڤەری کەرکوک. * یەکێتی لە دوا هەڵبژاردنی گشتی یا، ١٢ی مایسی ٢٠١٨، لە پارێزگای سلێمانی و کەرکوک بە تەزویری سیستماتیک سەدانهەزار دەنگی لە بزوتنەوەی گۆڕان و هاوپەیمانەکانی دزی و تا ئێستا هیچ پەشیمانییەکی لەو تاوانە ئابڕوبەرە دەر نە بڕیوە. * تا ئێستا یەکێتی وازی لە سزای سیاسی نە هێناوە. لە دوای هەڵبژاردنی ١٢ی مایسیشەوە درێژەی داوە بە سزای سیاسی لە دژی ئەو ئەفسەر و دەرەجەدار و فەرمانبەرانەی لە وەزارەتەکانی پێشمەرگە و ناوخۆ و فەرمانگەکانی ترا گومانی گۆڕانبونیان لێ ئەکا. پێم باشە بزوتنەوەی گۆڕان ئەم داوای لێخۆشبون و گەردنئازادییە لە یەکێتی قبوڵ بکا، ئەگەر (م. س) یەکێتی ئامادە بو بە بەیاننامەیەک دان بە هەمو ئەو تاوانانەدا بنێ کە لە رابردوا، لە ناوچەی هەژمونی خۆیا دژی بزوتنەوەی گۆڕان و لایەنە سیاسییەکانی تر ئەنجامی داون و بەڵێن بدا کە ببڕای ببڕ جارێکی تر پەنا بۆ هیچ جۆرە تاوانێکی لەو بابەتانە نا با. لە پێش هەمویانەوە داننان بە تەزویرەکەی دوا هەڵبژاردنی گشتی دا. لە راستی دا، باجی گەردنئازادیی تەواو و راستەقینە ئەو چەن دێڕەی سەرەوەن. ئەگەر ئامادە نەبێ ئەوە بکا، ئەو راگەیاندنەی راگەیاندنی (م. س)ـی (ی. ن. ک) بێجگە لە شەقشەقەیەکی مناڵژیرکەرەوە شتێکی کە نیە.
.gif)
■ لاوك سەڵاح هەمیشە لە نێوان هەردوو لای دیوارێکی هەڵچنراودا دوو سەرگوزشتە وحیکایەتێکی جیاواز هەن کە دەبنە مایەی هێنانەکەی دوو مێژووی جیاواز، دووکەلتووری جیاواز، دوو جوگرافیای جیاواز و هەندێ جار دوو نەتەوە و دوو میللەتی جیاواز، تەماشایەکی خێرا بە دیوارەکانی رابردوو و مێژوو بکە، ئەوەی فەلەستین و ئیسرائیل بێنە بەرچاوی خۆت نەوەک هەر دوو ئەفسانە تەنانەت دونیایەک وێنا و رق و کینە لە نێوان هەردوو نەتەوەی ئەم دیو و ئەو دیوی دیوارەکەدا هەن، دیوارەکان خۆیان لەخۆیاندا دوو چیرۆکی جیاوازن، هەر بەهۆی دیواری نێوانییانەوە ئەو جوگرافیایە سەدان جار کەرتبووە. لە چەند ساڵی رابردوودا دیوارە هەڵچنراوەکانی نێوان دەوڵەتەکان تا هاتووە زیادی کردووە و هەر لە زیادبووندایە، بڕوانە ئەورپای رۆژهەڵات؛ هەنگاریا و سیبریا و ماسەدۆنیا وسێربیا و تەنانەت یۆنان ونەمسا، هەندێکیان بە مەبەستی پاراستنی سنوورەکانیان لە تیرۆریزم و هەندێکیان بە بیانوی رێگرتن لە کۆچبەرێک کە بە نایاسایی دەژمێردرێت، بێگومان دیوار هەڵچنین هەر ئەوروپای نەگرتۆتەوە، وڵاتێکی وەک ئیماراتیشی گرتۆتەوە کە دیوارێکی فراوانی بەرامبەر وڵاتی عومانی بەرزکردۆتەوە، کوێت بەرامبەرعێراق وهەروەها ئێران وعێراق لە نزیکەوە چاودێری یەکتر دەکەن، هەندێ لە وڵاتەکان وەک تاجاکستان سنوورەکانیان مینرێژ کردووە، هیندستان و پاکستان و مالیزیا و تایلاند وبەنگلادیش و چین و کۆریای باکور و ئەمەریکا بەرامبەر مەکسیک لە نووسینەوەی دیواردا بەردەوامن. رەهەندی بیناکردنی ئەم دیوارانە زۆرن، دونیایەک شتمان لەسەر سیاسەت و پێگەی جوگرافی هەر وڵاتێک پێدەڵێت، سی ساڵ بەر لە ئێستا لەگەڵ رووخاندنی دیواری بەرلین، دونیا بە تاسە وهەڵپەوە چاوەروانی لە دایکبوونی دونیایەکی دیکەی دەکرد و دەخواست، هەموو سەرمەست بووین کە دابرانێک لەگەڵ مێژوویەکی خوێنای دووروو درێژ هاتۆتە ئاراوە، بەڵام لە پاش سی ساڵ، لە بری دابڕان و کۆتایهاتن بەو مێژووە، ئێستا لە دونیایەکی تەواو گۆشەگیر و کەرتبوودا دەژین جا ئەم کەرتبوونە بەهۆی ئاین یان سیاسەت یان بەرژەوەندی وڵاتانەوە بێت وبە پەیرەکردنی سیاسەتێکی تایبەت بێت. سەیر ئەوەیە ئەم کەرتبوونە لەسەردەمی سۆشیال میدیا و دیجتاڵدایە. ئەم کەرتبوونە لانی کەم پانتاییەکی زۆر بەرتەسک بۆ کەسەکان دروست دەکات کە تا دێن ببنە شێوازێکی نوێ لە خڕبوونەوەی خێڵ، پەیوەندییەکانی نێوانیان بەو بەرژەوەندیانەوە دەناسرێنەوە کە پێکەوە دەیان بەستێتەوە. ئەم کەرتبوونە ترس و فۆبیا لە غەریب و ئەو کەسانەی کە بەو خێڵە نامۆن دروست دەکات، لە بەردەم هەرەشە دەرەکییەکاندا جۆرێک لە کەلتوور و تێگەیشتن دادەمەزرێنرێت بۆ ئەوەی بەرگەبگرن و بمێننەوە، ئەم خێڵانە دەبنە گروپی بچووک بچووک و بۆ مانەوەی خۆیان بە دوای سەرچاوەی مانەوەدا دەگەرێن هەر بۆیە شوناسێک لە ململانێ دروست دەکەن بۆ ئەوەی لەسەری بژین. بەڵام دیوارەکانی دونیای ئێمە جیاوازن، کەرتبوونی دونیای ئێمە بەداخەوە قووڵترە، لە بونیادی کۆمەڵگە و لە زەین و لە ووشیاریدایە. هەر پارتە و مەدالیای ئالتوونی بەو کەسانە دەدات کە بۆ گروپ وخێڵی خۆی کاریان کردووە، پارتی لە بری ئەوەی پانتایی کاری سیاسی خۆی فراوان بکات بەناساندن و رێزگرتن لە هەموو شەهیدانی کوردستان، تەنها مەدالیا بەو کەسانە دەدات کە لە رابردوودا کاریان بۆ ئەو کردووە، پەیامێک دەدات بەهاوڵاتیان دەڵێت من تەنها کاری ئەو کەسانە دەنرخێنم کە کاریان بۆ گروپی پارتی کردووە. یەکێتی تەنها سەردانی ئەو ماڵانە دەکات، ئەوەش لە هەڵمەتی سواڵی دەنگدا کە دەوێرن بچنە ماڵیان و گوێ لە قسەی حەق نەگرن، پێشمەرگە دێرینەکان هەر ئەوانەن کە سەر بە گروپی خۆیان بوون. بەو دیووی دیوارەکەدا، لەهەر گروپێک بێیتە دەرەوە دونیایەک رق و کیینە بەرامبەرت دەوروژێنن کە رەوایی بە هەر کەسێکی سەرکێش دەدات لە خیاباندا بە چەقۆیەکی هەرزان کۆتای بە تەمەنت بێنێت لە پێناو وەهمێکی سیاسیدا. هاوڵاتیانی ئاسایی کوردستان لە نێوان دیواری ریفراندۆم و کارەساتەکانی رۆژانی دواتردا نەوەک هەر کەرت بوون بەڵکو هەلاهەلا بوون، دیوارێکی توندی تر هەڵچنرا و حیکایەتێکی تری ساختە نووسرایەوە و کەلتوورێکی سیاسی شەرمنتر لە کەرتبوون بەرجەستە بوو. بۆ کەسێکی ئاسایی ئەم هەرێمە، هەردوو سەرگوزشتەکە دوولای دیوارێکن، لە پاڵ هەر کامێکیایاندا بیت، بەردەوام دەبیت لە کەرتکردنی ئەم هەرێمە.
.gif)
■ د. سەردار عەزیز چەند ڕۆژێک لەمەوپێش جۆن مەککەین کۆتایی بە عیلاجکردنەکانی هێنا، بۆ نەخۆشی شێرپەنجە، هەر زوو پاش ئەوە لە ماڵی خۆیان لە ئەریزۆنا مرد. مەککەین بە کۆمارییەکی ڕۆمانسی ناسراوبوو. زوو دەهات بۆ عێراق و کوردستان، هەروەها ئەفگانستان. دەڵێن یەکێک لەو رووداوانەی کە مەککەین هەمیشە لە یادی بوو دەربارەی عێراق مردنی ئەو دوو سەربازە ئەمریکیە بوو کە هێشتا نەبووبوونە هاوڵاتی ئەمریکی کوژران. لە کاتی یادکردنەوەیاندا لە بڕی خۆیان پێڵاوەکانیان دانرابوو!! دیارە خەڵكی پەنابەری هەژاربوون بۆ ئەوەی پاسەپۆرتی ئەمریکی وەربگرن چووبونە خزمەتی سەربازی. جۆرێک لە مێرسینەری. ترەمپ لەو جۆرە کۆمارییانە بوو کە هەتا بێت نمونەیان کەم دەبێت یان بە سەر دەچێت. خەڵکیک کە بڕوایان بە بەها و مۆدێلی ڕۆژئاوا هەیە نەک تەنها ئەمریکا. حیزبی کۆماری هەتا بێت زیاتر ناسیونالیست دەبێت و هەموو دونیا بە دوژمنی ئەمریکا تەماشا دەکات. دیارە شایانی باسە دیموکراتەکان بە گشتی خاوەن دیدی ڕوون نین، بەڵکو زۆربەی کات پەرچەکردارن. بۆ نموونە جاران کۆمارییەکان بە هەموو جۆرێک دژ بە روسیا بوون، ئێستا دیموکراتەکان وەهان. خوێندنەوەی کارەکانی چاودێرێکی بە ئاگای وەک دەیڤید برۆمویچ زۆر باشە لەم ڕوەوە. ئەم ناوازەییەی مەککەین وەهای لێکردبوو یەکێک بێت لەو کۆمارییە دەگمەنانە کە بە ئاشکراو دەنگی بەرز ڕەخنە لە ترەمپ بگرێت بە هەمان زمان کە دیموکراتەکان بەکاری دەهێنن. ترەمپ ڕقی لە ئەوبوو. لە کاتی کامپەینی هەڵبژاردندا بە سوکایەتیەوە ووتی ئەو ئەو کەسانەی خۆش ناوێت کە لە جەنگدا خۆیان ئەدەن بە دەستەوە، ئاماژەبوو بۆ بەدیلگرتنی مەککەین لە ڤێتنام. دیارە میتۆدی ترەمپ بەوجۆرەیە کە سوکایەتی و جنێو و بێڕێزیپێکردن چەکی سەرەکییەتی. چەند ڕۆژێک لەمەوپێش کاتێک ترەمپ یەکێک لە گەورەترین بودجەکانی سەربازی واژۆکرد کە بە ناوی مەککەینەوە ناونرابوو، بە هیچ شێوەیەک ناوی نەهێنا. مردنی مەککەین هەروها مردن و کۆتاییهاتنی نەوەی ڤێتنامە. ئەو خەڵکانەی کە شەڕی ڤێتنامیان بەردەوام بەرهەم دەهێنایەوە لە پانتایی گشتی و ئاگایی ئەمریکیدا. برینێک کە مانای زۆرە، بەڵام بەکاردبردنی زۆرترە. وەک هەموو مردنێکی تر مردنی مەککەین مردنی کۆمەڵێک شتی ترە، مردنی ڕۆمانسیەتی سیاسیە، مردنی پێکەوەکارکردنی هەردوو کۆماریی و دیموکراتە، مردنی جۆرێک لە پاتریوتیزمی ئەمریکیە: کە وەهای دەبینی ئەمریکا ڕۆڵ و ئەرکێکی جیهانی هەیە. مەککەین نزیک بوو لە کورد. بەڵام دەمیک بوو مەککەین بەسەرچووبوو. بیرم دێت جارێک لە کونسوڵخانە لە میانەی گفتوگۆیەکدا ناوی هاتە ناو، یەکێک لە کارمەندانی کونسوڵخانە بە گاڵتەوە ووتی ئەوە مۆزەخانەیەکی جوڵاوە. بەڵام چیتر لە جوڵە کەوت.
■ چیا عەباس دەستوری بزوتنەوەی گۆڕان دیاری کردوە کە بەرنامە و پێکهاتەی مرۆیی گۆڕان کە باوەریان بە بەرنامەکە و دەستوری ناوخۆی گۆڕان هەیە کرۆکی ناسنامەکەن. ئاشکرایە کۆنفرانسی نیشتمانی بزوتنەوەکە بریار لە دەستوری ناوخۆ و بەرنامەکەی دەدات، بە گۆرینی بەرنامە و دەستورەکە ناسنامەکەشی دێتە گۆرین. ناسنامەی گۆڕان تەنها وابەستە نیە بە بەرنامە و دەستورەکەیەوە، بەڵکو گەلێک تایبەتمەندی بزوتنەوەکە لە سەرەتای دروستبونیەوە لە گەڵ ئەو ئۆرگان و بەرپرسانەی دەبنە هەڵگری ناسنامەکە و کاری بۆ دەکەن ئاوێنەیەکی گرنگی پرسەکەن، بێگومان گۆڕانکاریەکانیش لە جوگرافیای سیاسی و رێکخراوەیی گۆڕان هۆکار و کاریگەریان لە سەر ناسنامەکە دەبێت. یەکێک لە تایبەتمەندیە گرنگەکانی گۆڕان ئەوەیە کە دەستپێشخەران و دامەزرێنەرە سەرەتاییەکان و هەڵسوراوە باڵاکانی لە ناو یەكێتییەوە هاتون، زۆربەی جەماوەری گۆڕانیش بێلایەن و گەنج و پێکهاتەی توێژە جیاکانی کۆمەڵگان کە سەرمایەی مرۆیی ناسنامەکەیان دروست کردوە. زۆربەی گروپەکەی یەکێتی گۆشەکراوی رەوش و دۆخی سیاسی و رێکخراوەیی و پێشمەرگایەتی یەکێتی بون. ئەو بەرێزانە لە ناو یەکێتیدا لە رەوشێکی زۆر تایبەتدا بەکار بون و پەروەردە و گۆشەکراون: یەکێتی کۆی گشتی یەکە رێکخراوەیی و فکری و سەربازی و ئیداری پێکهاتە سیاسیە جیاکانی بو کە بە منبەر و باڵ ناسرابون، کە بە هۆی نەگونجاندنیان دواتر زۆربەیان لە یەکێتی جیابونەوە. بە حوکمی خەباتی شاخ و جوگرافیا بەرپرسانی ئەو یەکانە ئۆتۆنۆمیان لە سنوری کارکردنیاندا هەبوە، وەک نمونە: ئەندامانی سەرکردایەتی، ئامر هەریم، بەرپرسی مەڵبەند، ئامر کەرت و .... تاد، لە سنوری خۆیاندا دەسەڵاتداری یەکەم و ئەخیر بون، تەنانەت زۆربەی کاتیش خۆیان مشوری چەک و تەقەمەنی و پارەیان خواردوە. بە شێوە شۆرشگیریەکە ئەمانە حوکم و حاکم و حەکەم و حامی ناوچە و بوارەکانی ژێر دەسەڵاتیان بون. ئەم تایبەتمەندیەی یەکێتی لە دوای راپەرینەوە بوە یەكێک لە کێشە هەرە گەورەکانی یەکێتی کە تا ئەم چرکەیەش بەدەستێەوە دەناڵێنێت، تایبەت دوای کۆچی دوایی مام جلال و نەمانی ئەو کاریزما کاریگەرە دەبینین چۆن هەر بەرپرس و گروپێک لێیان حاکمێکە بۆ خۆی. بۆیە نەیانتوانی کەلێنە گەورەکانی غیابی کاریزما بە دەستەجەمعی کەم بکەنەوە. ئەو برادەرانەی یەکێتی، هەر هەمویان پێگەی بەرپرسیاریەتی باڵا و دەسەڵاتێکی زۆریان لە یەکێتیدا هەبو، کە هاتنە ناو گۆران ئەو خەسڵەتە زەقەش ئۆتۆماتیک یاوەریان بو. یەکسەر دوای وەفاتی کاک نەوشیروان پشتیان لە دەستە جەمعی کرد، کە باشترین رێگەیە بۆ پاراستنی ناسنامەی گۆڕان. لای هەمو ئاشکرایە بە چ شیوازێک خانەی راپەراندن دروستکرا. بە واتایەکی تر ئەوان لە پراکتیکدا ناسنامەی گۆڕان لە روانگای دەسەڵاتی تایبەتیان یاخود گوێرایەڵی گروپە جیاکانی ناو بزوتنەوەکە دەبینین. بەشێک لەو یەکێتییە دێرینانە تێگەیشتن کە لە حزوری کاک نەوشیروان گۆڕان گۆرەپانی ئەو نەریتە نیە وازیان هێنا، یاخیبون یاخود بە دودڵیەوە مانەوە. دو دڵیەکە راستەوخۆ پەیوەندی بە هزری گۆڕانەوە نیە، بەڵکو جۆرێکە لە پارادۆکسی سیاسی و رێکخراوەیی( ئیرسێکی کڵتوری یەکێتی) کە لە شێوازی بەرێوەبردن و کارکردن بەرچاو دەکەوێت و لە ئاستی سیاسیشدا لە چەند ساتێکی هەستیاردا رەنگدانەوەی زەقی هەبوە، ئەم پارادۆکسە ناسنامەی گۆڕانی تەم و لێڵ کردوە، چونکە وەک نوشتەیەکی پێچراوی لێکردوە کە بەردەوام بە سنگەوە کراوە. تا کاک نەوشیروان لە ژیاندا بو ئەو دودڵیە کاریگەریەکی ئەوتۆی لە سەر ناسنامەی گۆڕان نەبو، دوای ماڵئاوایی لێمان دودڵیەکە بۆتە دیاردەیەکی هەستیاری ناو بزوتنەوەکە کە گۆڕانی دوچاری ئیزدواجیەت و نارونی و ناجێگیری کردوە، زیادە بۆ ئەمەش لە چەند بوارێکی هەستیاردا دەستورەکە پشتگوێ خراوە و لادان لە رەوتی گۆڕان کراوە. لێرەدا بوار نیە باس لە چەندین نمونە لەو بارەوە بکرێت. ئەو بەرێزانە کەسانی تێکۆشەر و خاوەنی ئەزمونێکی دەوڵەمەندی رێکخراوەیی و پێشمارگایەتی و سیاسین، ئەم خەسڵەتە گرنگانە توانیان تەوژمێکی جەماوەری لە دەوری گۆڕان کۆبکەنەوە، بەڵام نەیانتوانی ئەو تەوژمە سەقڵ و ئاراستە بکەن بە ئاراستەی دەوڵەمەندکردنی ناسنامەی گۆڕان، بە پێچەوانەوە لە هەندێ بواردا چەند دیاردەیەک لە ناو گۆڕاندا سەریان هەڵداوە کە لە گەڵ پرەنسیپە بنەرەتیەکانی گۆڕاندا ناگونجێن، ئەم دیاردانە کاریگەریەکی گەورەیان لە سەر ناسنامەی گۆڕان و جەماوەرەکەی کردوە. لە بنەرەتدا گۆڕان بەلای کاک نەوشیروانەوە زیاتر سەکۆ و بزافێک بو بۆ گەشەپێدانی ئاستی مەعریفە و هۆشیاری کۆمەڵایەتی وەک لەوەی زۆربەی وزە و کاتەکانی لە دۆخی سیاسی کوردستان سەرف بکات. ئەم بەشە گرنگە لە ناسنامەی گۆڕان هەر لە سەردەمی نەخۆشی و غیابی رێکخەری گشتیدا هێدی هێدی کاڵبۆتەوە و لە ئێستادا بۆشاییەکی بەرچاوی دروستکردوە، بۆشاییەک دیاردە و شتی لابەلای زەرەربەخشی راکێشاوە. بەرپرسانی ئێستای گۆڕان لە موخەزرەمەکانی سیاسەتی کوردین لە باشور. ئەزمونەکانی کارکردنیان سەلماندویانە تێرامانیان بۆ پرسی گۆڕان و گۆرانکاری لە چوارچێوەی تێگەیشتنە کلاسیکیەکاندا کۆکراونەتەوە، بە واتایەکی تر تێگەیشتنێکی موحافزکاری چەقبەستوی بێ دینامیک و وروژاندن و بێ دیدگایەکی رونی مەودا درێژ. ئەوان زۆربەی قورسایی بزوتنەوەکەیان لە پرۆسەیەکی سیاسی ئاڵۆز و نارون و بێ سەروبەردا خستۆتە گەر و حەزدەکەن تێیدا بمێننەوە، لەو پرۆسەیەدا بە حوکمی هاوکێشە سیاسیەکان ناسنامەی گۆڕان گەمارۆ دراوە و روشاوە، نمونەکانی گۆڕان لە حوکمرانیدا ئەو راستیە دەسەلمێنن. لە دەرەوەی ئەم بازنە سەرەکیەی گۆڕان چەند کەسێک بە هۆی گۆڕانەوە پۆست و پێگەی فەرمی باڵایان دەستکەوتوە، ئەرکەکانیان بۆ خزمەتکاریە گشتیەکانە، بۆیە هەر کارێک بکەن یەکسەر رەنگدانەوەی لە سەر خەڵک و رای گشتی دەکات. مەخابن بەشێک لەو فەرمانبەرانە ئەوەندە پێناسەی گۆڕان یان لە بەر چاوی خەڵک روشاندوە کە دەبو بازنەی یەکەم لێپرسینەوەی جدی لە گەڵیاندا بکردایە. رەوشی ناوخۆی گۆڕان جێگیر نیە، دەوروبەری سیاسی لێی سودمەندن و بێدەنگی گۆرانخوازانیش سنورێکی هەیە، بۆیە پێویست دەکات بە پەلە هەڵسوراو و بەئەمەکەکان کاری جدی بکەن بۆ بوژاندنەوە و گەشەپێدانی ناسنامەی گۆڕان بە مەرجی پاراستنی ناسنامەی گۆڕان وەک بزوتنەوەیەکی جەماوەری کراوە کە باوەری بە کاری سیاسی و مەدەنی و پەرڵەمانی هەیە بۆ بەدیهێنانی ئامانجەکانی. رۆتەردام: ٢٥ی ئۆگۆستی ٢٠١٨
.gif)
■ نەبەز گۆران ئێستا پرۆژەیەكی نوێ لە ئارادایە و پرۆژەكە باس لە دواخستنی هەڵبژاردنەكان دەكات. پارتی دیموكرات سێ مەرجی بنەرەتی هەیە تاكوو ئەو پرۆژەیە قبوڵبكرێت. مەرجەكانی: یەكەم: بۆ ماوەی دووساڵ هەڵبژاردن دوابخرێت، بە ئەنجومەنی پارێزگاكانیشەوە. دووهەم: هەرسێ لایەنەكە، گۆڕان، یەكگرتوو، كۆمەڵ، بگەڕێنەوە ناو حوكومەت. سێهەم: هەر شەش لایەنەكە، پارتی، یەكێتی، كۆمەڵ، گۆڕان، یەكگرتوو، هاوپەیمانی، وەك كوتلەیەكی سیاسیی كورد بچنە بەغداد. بە پێی بۆچوونی چوار لایەنەكە و یەكێتیی نیشتیمانی بێت، چاوەروانكراوە ئەم خاڵانە قبوڵبكرێن، ئەما پێویستیان بە گفتوگۆی زیاتر دەبێت لە نێوان هێزەكاندا. ئەوەی روونە پرۆژەی دواخستنی هەڵبژاردنەكان پرۆژەی دوو پارتەكەی دەسەڵات نییە، پرۆژەی چوار لایەنەكەیە و یەكێتیش نایشارێتەوە خۆشحاڵە بەم پرۆژەیە. چوار لایەنەكە بیانوشیان بۆ دواخستنەكە ساختەكاری و، زۆری ناوی دووبارە و مردووە. ئەشێت ئەو چوار لایەنە حەقی خۆیانبێت لە هەڵبژاردن بترسن، چوون هەڵبژاردنەكانی _عێراق_ گورزی كەمەرشكێن بوو بۆ هەرچواریان و تەواوی نەخشەی جەماوەری و سیاسیی قوڵپكردەوە و، نیگەرانی و هەوڵە سیاسیی و یاساییەكانیش كاریگەریان لەسەر گۆڕینی ئەنجامەكان نەبوو. چوار لایەنەكە لەوە دڵنیان ئەم هەڵبژاردنەی كوردستانیش بۆ ئەوان گورزێكی دیكە دەبێت. چ لە رووی ساختەكارییەوە، چ لەو رووەوەی زۆرینەی ئەوانەی دەنگ نادەن، دەنگە نارازییەكانن و دەنگی چوار لایەنەكەیە. ئەگەر ئەم پرۆژەیە سەربگرێت، گوتاری بەرگریكردن لە دیموكراسی، ماف، سەروەری یاسا، بۆ ماوەیەك پاشەكشێ دەكات. پاشەكشێك كە پەیوەندی بەوەوە دەبێت، ئەو لایەنانەی پێشتر بانگەشی بەرگریكردنیان دەكرد لەم چەمكانە، ئێستا خۆیان لە دۆخێكدان هەوڵی ئەوەدەدەن هەڵبژاردن دوابخرێت، بۆ ئەوەی جارێكی كە خۆیان كۆبكەنەوە! ئەم هەوڵە بەر لەهەمووشت لێدانە لە دیموكراسییەت، لێدانە لە ماف، لە سەروەری یاسا. كاتێك دەبینین ئەو لایەنانەی خاوەنی ئەم گوتارە بوون و ئێستا خۆیان پێچەوانەی گوتارەكەی خۆیان دەجوڵێنەوە، دەبێت چاوەروان بكەین رووبەری سیاسیی لەم هەرێمە، بۆ ماوەیەكی زەمەنی دەچێتە دۆخی كپ بوونەوە. گەر ئەم پرۆژەیە سەر نەگرێت و هەڵبژاردنەكە بكرێت_ كە هیواخوازین بكرێت_ ئەوا دەبێت دیسانەوە چاوەروانی دەنگە دەنگی شاشەكان بین ولایەنە كەوتووەكان نارازیبن بە دۆخەكە. هەرچۆنێك بێت دۆخەكە لە متبوندایە، بە پێی داتاكان پێناچێت ئەم هەڵبژاردنەش گەر بكرێت، نەخشەی سیاسیی بگۆڕێت. ئەوەی لەم كاتەدا پێویستە سەرنجی لەسەر بدەین، نەمانی گوتار و پاشەكشێیە لە گوتاری پێشوو. چوار لایەنەكە هەوڵەكەیان سەربگرێت بۆ دواخستنی هەڵبژاردن، ئەوا دەبێت گومان لە كۆی وتارەكانی رابردوویان بكرێت. چونكە ئەم هەوڵە گواستنەوەی رووبەری نارەزایەتی و ئۆپۆزسیۆنە، بۆ ناو رووبەری دەسەڵات و رازی بوون. ئەم گواستنەوەیە ناچاریاندەكات بێدەنگی هەڵبژێرن، مەرجەكانی دوو پارتەكەی دەسەڵات، بە تایبەتی پارتی، مەرج گەلێكن دۆخی بەرگریكردن دەگۆڕێ بۆ دۆخی رازی بوون. كردنی هەڵبژاردنەكە بە هەر دەرئەنجامێكەوە بێت، باشترە لە دواخستنی. حیزبی كوردیی و بە تایبەت دوو پارتەكەی دەسەڵات، زۆرجار جوڵەیەك دەكەن بە عادەت و دووبارەی دەكەنەوە، لەوانەیە ئەم دواخستنە بكەنە عادەت و دووبارەی بكەنەوە و وردە وردە دۆخی دیموكراسی و مافی دەنگدان بەرەو پاشەكشێی تەواوەتی ببەن. هەرلەبەر ئەمە ئەو هەوڵەی چوار لایەنەكە بۆ ئەم دواخستنە، هەوڵێكی زۆر مەترسیدارە، گەرچی ئەوان وەك هێزی سیاسیی دەتوانن بۆ ماوەیەك بێدەنگ بن و، ناتوانن دەنگی بەرزی راستەقینەی نارەزایەتی كپ بكەن، ئەما نەمانی گوتاری بەرگیركردن لەناو ئەو چوار لایەنە، بۆ خۆی لەدەستدانی بروای ئەو خەڵكانەیە، كە هێشتا بروایان بەم چوار لایەنە هەیە. بە دیوكێكی دیكەشدا ترسی چوار لایەنەكە لە بچوكبوونەوەی قەبارەیان لەم هەڵبژاردنەدا، وا دەكات سەرقاڵی بەرهەم هێنانی ئەم پرۆژە مەترسیدارە ببن، لەكاتێكدا رێگای دروست بۆ ئەوان بەرهەم هێنانی ئەم پرۆژەیە نییە، بەڵكو سووربوونە لەسەركردنی هەڵبژاردنەكە و بایكۆتكردنییەتی بۆ ئیفلیجكردنی و، گواستنەوەی دەنگی نارەزایەتی و بەرزكردنەوەی گوتاری بەرگرییە، لە هۆڵی پەرلەمانەوە بۆ شەقام و بۆ شاشەكان. بەڵام پێناچێت جەسارەتی بایكۆتیان هەبێت و ئەوەی چاوەرواندەكرێت لێیان، بەرگریكردنە لەم پرۆژە نوێیەی خۆیان، (گەر سەربگرێت) دیموكراسییەت و هەڵبژاردن و مافی دەنگدان دەخەنە دۆخێكی مەترسیدارەوە.
■ رۆبیتان كاكەزاڵ لە دیدگای فەلسەفییەوە گەر مۆدێرنە کۆکردنەوەی راستیبێت ، ئەوا پۆستمۆدێرنە پەرشکردنەوەی راستییە بۆ چەندین راستی. پرۆسە و چەمک و کولتوری مۆدێرنە سەرلەبەری ئاماژە و خواست و هەوڵدانە بۆ خۆرێکخستن و ناوەندگەرایی و پێشبینیکردن لەسەر ئاستی یەک رەهەندی و یەک یەکەیی ، هەروەک چۆن لە زانستدا دیسپلینەکان خۆیان لەیەکدی جیادەکەنەوە و تاکرەهەندانە خواستی شیکاری و تێگەشتن دەکەنە بەرنامەی کاری لێکۆڵینەوەکانیان، بەهەمان شێوەش خۆرێکخستن و شوناسی نەتەوە و دەوڵەتی نەتەوەیی و رەگەز و ئاین لەسەر ئاستی یەکەی ئەتۆمی و خۆجیاکەرەوە لەویدی شێوازوەردەگرێت. مۆدێرنە بەکۆی کولتور و پرۆسە و واتا و چەمکسازی لە سەردەمی پۆستمۆدێرنەدا دوچاری قەیرانی پەرشوبڵاوی واقیع دەبێت لە ئاستی سادەیی گریمانە و بیردۆزدا. چیتر لە واقیعدا پەرش و بڵاوی باڵادەست دەبێت و لەگوتار و بەهاکاندا پاشماوەی سادەیی و دونیای رەش و سپی مۆدێرنە و زانستەکانی هەوڵی مانەوە دەدەن و لەخەمی دەستبەرداربوندان لە دەسەڵاتی راڤەکردن و ئاراستەکردن و پێشبینیکردن. لەم ناوکۆییەداسیاسەت وەک کایەیەکی تیۆری یان کرداری، بۆ ناسینەوە و پێناسەکردن و پراکتیکردنی دەسەڵات دوچاری گرفتی گەورەدەبێت. سیاسەت وەک زانست ناتوانێت بێ زانستی ئابوری، زانستی کۆمەلناسی، زانستی ماتماتیک و ئامار هەنگاوی دیسکریپتیڤ بنێت، واتە ناتوانێت قسەیەک بکات سەبارەت بە دیاردەیەک ، چونکە خودی سیاسەت قسەیەکە یان کردەیەکە سەبارەت بەچۆنێتی دابەشبونی دەسەڵات و هەوڵی تیۆری یان کرداری بۆگۆڕینی ئەو دابەشبونە، کەئەمەش کایەی سەرەکی دەسەڵاتی ئابوری و جومگەدەسەڵاتییە کۆمەڵناسییەکانە وەک خێزان، هۆز، دامودەزگا پەروەردەییەکان، رێکخراوی سیاسی و سەندیکایی هتد ، واتە کایەی نۆرماتیڤیش یان ئەوکایەی کە تەنها باسی ئەوەناکات شتێک چۆنە یان پەیوەندییەکی دەسەڵاتی چۆنە ، بەڵکو ئەو پەیوەندییە چۆنبێت باشە. پاشتر کە سنوری دەسەڵاتی دەوڵەتی نەتەوەیی بەسەر جوگرافیای سیاسی و جوگرافیای ئابوری و بازاڕی کار و شوناسی مرۆڤەکاندا گۆڕانکاری بەسەردادێت ، کاتێکیش کۆمپانیا فرەنەتەوەییە نێودەوڵەتییەکان لەسەر و ئاستی سنوری دەسەڵاتی دەوڵەتی نەتەوەییە وە چالاکی ئابوری ئاراستەدەکەن ، ئیتر ناوەندگەرایی دەسەڵاتی دەولەت هیچی ئەوتۆی بۆنامێنێتەوە کە کاریگەری کردەی سیاسی حکومەت لەسەر رەوتی روداو و پێشهاتەکان مسۆگەربکات. بۆکورتکردنەوەی بابەتەکە گەر لێرەوە پۆپۆلیزم وەک جوڵەیەکی سیاسی نیمچە رێکخراوی ئومێدبەخش بە چین و توێژێکی دیاریکراو بهێنینە ناو بابەتەکەمانەوە، ئەوا دەتوانین بە ئاسانی لەکایەی سیاسیدا بیناسینەوە. زۆربەی جوڵانەوە پۆپۆلیستەکان لە چەند رویەکەوە لەیەک دەچن. زۆربەیان پێناسەی کێشەکان چ سیاسی و چ ئابوری ئاساندەکەنەوە ، هۆکاری کێشەکان دەگەڕێننەوە بۆ مۆراڵ و چارەسەری کێشەکانیش پەیوەستدەکەن بە رێکاری ئاسان و خێرا و مۆرالیزم. زۆربەی جوڵانەوە پۆپۆلیستەکان ساناترین جۆری خۆرێکخستن و پرۆسەی دروستکردنی بڕیاریان هەیە و زۆرترین کاریان بە دروشم و مێتافۆر و قسەکردنە. بزاڤە پۆپۆلیستییەکان لەزۆربەی ئەزمونەکاندا وەک رەخنەگرێکی سەرسەخت و لایەنگری راستی و پاکی و نیشتیمانپەروەری دەردەکەون ، لەهەندێک ئەزمونیشدا نەتەوەپەرست و رەگەزپەرست و خۆویست بە دیوە نەرێتییەکەدا نمایش دەکەن. لێرەدا قسەلەسەر ناوەرۆکی گوتارەکان نییە لای پۆپۆلیزم بەڵکو قسە لەسەر شێوازی داڕشتنی گوتارەکان و میکانیزمی جوڵاندنی زۆرینەیە. کاتێک پۆپۆلیزم رەخنەدەگرێت ، کێشەکان بەزمانێکی ئاسان پێناسەیەکی ئاساندەکات و بەرەی مۆراڵی باش و مۆراڵی خراپ دیاریدەکات ، خۆی توشی هەمان گرفتی حکومەتی دەوڵەتی نەتەوەیی دەکات و بەهەمان لۆژیک دەکەوێتە ناو پەرش و بڵاوی پنتەکانی دەسەڵاتەوە، ئەم ترسە لە پەرش و بلاوی و نەتوانینی دروستکردنی گۆڕانکاری لەرێگای حکومەت و دەسەڵاتی سیاسی دەوڵەتەوە بەتەنها ، زۆر لە بزاڤە سیاسییەکان دەخاتە بەردەم دوو رێگا. رێگای یەکەم / نەچونە ناو حکومەتەوە و مانەو لە ناوە پەرلەمان و سەرشەقام و مێدیاکان و بەردەوامیدان بە مانەوە لە کایە سیاسییەکەدا. رێگای دووەم/ نزیکبونەوە لە دەسەڵات و درێژەدان بەکات و چونە ناو حکومەتی هاوپەیمانی و بەردەوامیدان بە هەمان جۆری گوتار و دروشم. لەهەردوو رێگەکەدا پۆپۆلیزم لەبەردەم هەمان گرفتدایە. ئەگەرچی رێگاکان جیاوازن بەڵام یەک چارەنوسیان هەیە. چارەنوسی هەردوو رێگاکە لەژێر رەحمەتی کاتدایە ، هەردوو رێگاکە کات لەبەرژەوەندیان نییە. دروشم و پەیمانی سانا و خێرا ناتوانێت بەبەردەوامی ئومێدبەخشبێت. لە رێگای یەکەمدا ئومێد واتایەکی نامێنێت و پۆپۆلیزم لە کۆتاییدا لە دەستەبژێرێکدا دەمێنێتەوە و هێدی هێدی توانای جوڵاندنی نامێنێت و دەکەوێتە داوی سازش و پاراستنی بەرژەوەندی ئەو دەستەبژێرە. لە رێگای دووەمدا تێپەڕبونی کات و نەتوانینی دروستکردنی گۆرانکاری و هاتنەئارای بەراوردکردن لە نێوان دروشمی سانا و بێ توانایی لە کاریگەردانان و بردنەسەری پەیمانە خێرا و سادە و چارەنوسازەکان، بزاڤەکە دەخاتە بەردەم هەوڵدان بۆ مانەوە لەبری کاریگەردانان، کە لەسروشتی گوتارەکانەوە دوبارە بە تێپەڕبونی کات داددراوە بە خۆرێکخستنێکی دەستەبژێری و پاشتریش تێگەشتن لە ئاڵۆزی پەرشوبڵاوی پنتەکانی دەسەڵات و هەوڵدان بۆ سازش و پاراستنی بەرژەوەندی دەستەبژێرەکە. کەواتە دەتوانین بڵیین ئەو بزاڤەی لەسەرەتادا باوەڕی بە سانایی کێشەکە و چارەسەر و میکانیزمەکەی بەخێرایی هەیە لە کۆتاییدا دەبێت بزاڤێکی دەستەبژێری سازشکار لەگەڵ دەسەڵات و توانای جوڵاندنی سیاسی جەماوەری گەورە لەدەستدەدات. لێرەوە چیتر خەونی گۆڕانکاری دەگۆڕێت بۆ نائومێدی و هەوڵی مانەوەی دەستەبژێرێک بۆ بەدەستهێنانی دەسکەوت و پاراستنی بەرژەوەندییەکانیان. ئەم چارەنوسەی پۆپۆلیزم هۆکارەکەی مۆراڵ و بێتوانایی نیە بەڵکو تێنەگەشتنە لەزۆربەی ئەزمونەکاندا لە کۆمەڵناسی خۆرێکخستن و سودوەرنەگرتن لە تێپەڕبونی کات و بەردەوامیدان بە بەرزکردنەوەی دروشمی سادە و خێرا.
.png)
