■  هەندرێن شێخ راغب      گۆشەی یەكەم: یەكێك لە دەرهاویشتە مەترسیدارەكانی كۆتایی شۆڕشی ئەیلول(1974)، دروستكردنی دۆخێكی دەرونی بوو لای تاكی كورد، كە هەركاتێك دەوڵەتێكی بەهێزی جیهانی، یان ئیقلیمی، وازی لە كۆمەك‌و پشتیوانی كورد هێنا، ئەوا لەروی مەعنەوییەوە یەكسەر وا دەزانین دنیا كۆتایی پێدێت‌و شەوی تاریك دەست پێدەكات. بەداخەوە ئەم دۆخە دەرونییە هەتا ئێستاش بە تۆخی لە لای ئێمەی كورد ماوە. وەك بڵێی شۆڕشمان پێ نەكرێت، ئەگەر دەوڵەتێك یان هێزێكی جیهانی لە پشتمان نەبێت، هەرچەندە ئەمە رەهەندی جیۆسیاسی‌و جیۆپۆلەتیك‌و جوگرافی خۆی هەیە، چونكە كوردستان شوێنێكی پڕ لە نەخشەو پلان‌و زەوی پڕ ململانێیە لەم بارەیەوە، بەڵام ئەمە بابەتی ئێستای ئێمە نیە لەم وتارەدا.  گەلی كورد بەهەموو شێوەیەك دەبێت ئەم دۆخە دەرونیە تێك بشكێنێت. گۆشەی دووەم: دوو ئەزمونی كشانەوەی ئەمریكا: یەكەم: ساڵی (1991) ئەمریكا كوێتی لە چنگی بەعس دەرهێنا، بەڵام نەهاتە ناو بەغداو پاشەكشەی كرد، ئەمەش صەدام حوسێنی مەست كردو هەوای پەلاماردانی كوردو شیعەی گرت، ئەوەبوو، كۆڕەو كرا، ئەمریكا گەڕایەوەو لەناو ئەنجومەنی ئاسایش پشتیوانی دروستكردنی هێڵی سی‌و شەشی كرد بۆ كورد لە عێراق، بەم فۆرمە گەڕایەوە؟؟. دووەم: زۆری بەسەر نەچووە، لەم رۆژانە بوو كە باراك ئۆباما گوتی ئەگەر دەربچم بەسەرۆكی ئەمریكا، تەواوی هێزەكانمان لە عێراق دەكشێنینەوە، ئەوكات دەنگۆیەكی زۆر گەورە دروست بوو كە بەعسیەكان دەگەڕێنەوە، ئێران بەتەواوی دەست بەسەر عێراقدا دەگرێت، توركیا دێت، كورد دەخورێت...ئیدی دنیایەك سیناریۆی دیكە، ئەوەبوو ئۆباما هات‌و تەواوی سەربازەكانیشی لە عێراق كشاندەوە، بەڵام چی روویدا؟ داعش هات، عێراق كەوت، بەئێرانیشەوە؟؟ هاواریان كرد بۆ گەڕانەوەی ئەمریكا، هاتەوە. بۆیە دەشێ بڵێم كشانەوەی تەواوی ئەمریكا لەسوریا، مانای گەڕانەوەیەكی بەهێزیەتی بۆ سوریا.  گۆشەی سێیەم:  توركیا پەلاماری عەفرینی دا بە بیانوی تیرۆرو مەترسی ئاسایشی خۆی، توركیا ئێستا هەڕەشە دەكات بۆ داگیركردنی رۆژهەڵاتی فوڕات‌و رۆژئاوای كوردستان، هەر بەبیانوی ناسەقامگیری سنورەكانی‌و داعش‌و تیرۆر؟؟.بەڵام كاتێك ئەمریكا بەفەرمی لەسوریا دەكشێتەوە، شتێكی گرنگ روو دەدات، ئەویش گۆڕینی ناونیشانی شەڕەكەیە، لە ناوی شەڕی داعش، ئیدی ناونیشانی هەرە زیندوو(دەستپێكردنی شەڕی كوردو توركیا) یە، بۆیە ئێستا كە ئەمریكا دەكشێتەوە مانای وایە داعش مەترسی گەورەی نەماوە، كە توركیا هێرش بكات، مانای وایە پەلاماری كورد دەدات، پرسیار ئەوەیە توركیا رۆژئاوای كوردستان داگیردەكات‌و نقەی لێوە نایەو وەك ئێستای عەفرین دەبێت،؟ بۆچونم وایە نەخێر. بەڵكو یەكێك لە پێشهاتەكان ئەوەیە ئەمریكاو چەندین دەوڵەتی دیكە، توركیا وەك صەدام مەست دەكەن، پەلاماری پێ دەدەن، دوایش هەر خۆیان لەناو ئەنجومەنی ئاسایش بڕیارێك بەناوی ناوچەی ئارام‌و پاراستنی كەمایەتیەكان‌و یان باكورو‌و رۆژهەڵاتی فورات دەردەكەن‌و سوریاو توركیا‌و روسیایش دەخەنە ناو تەڵەیەكی گەورەوە، وەك ئەوەی دوای كشانەوەی ئەمریكا بەهۆی هێڵی سی‌و شەش بە عێراقیان كرد؟. دەشێت هەر خۆیان مەیدانەكە بۆ توركیا چۆڵ بكەن، بڵێن فەرموو كورد بكوژە، كوردستان داگیربكە، وەرە ناو سوریا..بەڵام دوایی توند قوڕگی بگرن. مادام ئەزمونی لەمجۆرە هەیە دەشێت قەناعەتێك بەم گۆشەیە بكەین. ئەمە لەبەر خاتری چاوی جوانی كورد نیە، بەڵكو ئەردۆغان‌و ستافەكەی قاچیان زۆر لەبەڕەكەی خۆیان راكێشاوە. گۆشەی چوارەم:  روسیا زۆر بە دوورخستنەوەی توركیا لە ئەمریكا ماندوو بووە، چاوپۆشی زۆری لە كردەوەكانی توركیا كرد، هەموو هەوڵێك دەدات توركیا ببێتە هاوبەشێكی ستراتیژی بۆ روسیا، هەر بۆ نمونە سیستەمی موشەكی ئێس 300 دەفرۆشێتە توركیا، كە ئەمریكای زۆر هەراسان كردووە. لەهەموو بابەت‌و سیناریۆو سیاسەتەكانی ناو سوریا، روسەكان دەستی توركیایان راكێشاوەو كورسی گرنگیان داتەوە توركەكان، بۆیە كاتێك توركیا موشەكی پاتریۆت لەئەمریكا دەكڕێت، كاتێك لە ئەمریكا نزیك دەبێتەوە، روسیا ئەگەر هیچ نەكات، خۆ دەبێت ئەوەی چەندین ساڵە لە سوریا بۆی تەنازوول كردووە، لێی وەربگرێتەوە. بۆیە نزیك بونەوەی ئەمریكاو توركیا، دەرفەت دروست دەكات، ئەمجارە كوردو روسیا لەیەكتر نزیك ببنەوە، توركیا ناتوانێت هاوسەنگی ئەمریكاو روسیا بەمجۆرەی ئێستا رابگرێت، روسیا لە توركیا قبوڵ ناكات تەواوی رۆژهەڵاتی فوڕات‌و باكوری سوریا داگیربكات‌و هەیمەنەی گەورەی خۆی دروست بكات، ئەوەی لە عەفرین بۆی كرد، بۆ خاتری ئەوەبوو لە ئەمریكا دووركەوێتەوە، بەڵام كاتێك دەچێت موشەكی پاتریۆتی ئەمریكی دەكڕێت، مانای پێچەوانە بونەوەی هاوكێشەكانە، ئەمەش دەرفەتی ئەوە دەداتە كورد لەسوریا بەهۆی روسەكان زەبر لە توركیا بوەشێنێت‌و بەرگری بكات، بە كۆمەكی روسەكان. ئەمەش بەرژەوەندی روس دروستی دەكات، نەوەكو چاوی جوانی كورد؟؟.  گۆشەی پێنجەم: سەرچاوەكانی ناو كۆشكی سپی، ئاماژە بەوە دەكەن، كە تەواوی راوێژكارەكانی كۆشكی سپی، جۆن بۆڵتۆن راوێژكاری ئاسایشی ئەمریكا، زۆرێك لە ژەنەڕاڵ‌و ئەفسەرەكان، زۆرێك لە گۆنكرێسمانەكان، زۆر دژی ئەم بڕیارەی سەرۆك ترەمپن، ناكۆكی زۆر لەم بارەیەوە هەیە، ئەمەش دۆخێكی هەستیار دروست دەكات، كە كورد لەسوریا هەوڵ بدات، ئەم دۆخە هەستیارەی ئەمریكا باش مامەڵە بكات، لانی كەم مانەوەی ئەو هێزانەی كە بڕیاربوو ناوچەیەكی ئارام لەنێوان تورك‌و كورد دروست بكەن لەرۆژئاوای كوردستان. واتە نابێت بڕیاری كۆتایی بدەین، لەسەر خیانەتی ئەمریكا لە بەجێهێشتنی كورد بەتەنیا لەناو گەلەگورگی ناوچەكە، واقیعییە ئەگەر بڕوامان بەوە بێت، هێزە نێودەوڵەتیەكان رێگا نەدەن قەسابخانەی كورد دروست بێت، چونكە ئاسایش‌و بەرژەوەندی خۆیان وا دەخوازێت، هەر زوو بەریتانیا رەخنەی لەم بڕیارە گرت، ئیسرائیل دژ بوو، ئەوروپیەكان مەترسیان هەیە. یەكێك لە راوێژكارەكانی كۆشكی سپی گوتی: كشانەوەی ئەمریكا لە سوریا لێدانە لە هاوپەیمانیەتی عەرەبی-ئەمریكی، عەرەبەكان نایانەوێت ئێران‌و توركیا كەڵەگای ناو سوریا بن، چونكە پانتایی جیۆسیاسی خۆی هەیە كە هەڕەشەی راستەوخۆن بۆ ئەمنی عەرەب. ئەمەش گۆشەیەكی دیكەیە، كە قسە زۆر هەڵدەگرێت.  گۆشەی شەشەم: كورد كارەكتەرێكی نا دەوڵەتیە، گروپە، دەوڵەت نیە، كیانی فەرمی نیە، وەك نوێنەری ئەمریكا بۆ كاروباری سوریا وا وەسفی كردین، كە گوتی. مامەڵەی ئێمە لەگەڵ ئەم گروپە نا دەوڵەتیانە، تاكتیكیە، هەر كاتێك ئیشمان پێ نەمان، وازیان لێ دەهێنین‌و دەوڵەتێكی بەهێزی وەكو توركیا بەمانە ناگۆڕینەوە. ئەمە راستە..بەڵام جێگای باوەڕ نیە بۆ كورد، لەبەرچی؟ بۆ نمونە ئێستا جەنگەكانی ناوچەكەو جیهان، یان بڵێم سیاسەت گروپە نا دەوڵەتیەكان دەیكەن‌و ئەنجامی دەدەن، حوسیەكان لەیەمەن، حزب اللە لە لوبنان، حەشدی شەعبی لە عێراق، بەرەی نوصرەو شام لە سوریا، پەیەدەو سوریای دیموكرات لە سوریا، لەهەموشی گرنگتر داعش، داعش گروپێكی نادەوڵەتی بوو كە ئەمریكاو جیهانی هێنایە سەرخەت، بۆیە گروپە نا دەوڵەتیەكان زۆر گرنگن‌و ئەمریكا راست ناكات، گەلی كورد لەسوریا بەمجۆرە سیاسەتانە نابێت مەوقیعی گرنگی خۆی لە بیر بچێت. بەمجۆرە بێت كە ئەمریكا سوریا جێبهێڵێت، توركیا بێتە ناو خاكی رۆژئاوای كوردستان، هەمان مانای هەیە، چۆن؟ چۆن سەربازەكانی ئەمریكا بۆ دەوڵەتی سوریا بیانین، سەربازی توركیش بیانین، هەر دەبێت لەناو سوریا بڕۆنە دەرەوە.  گۆشەی حەوتەم:  راست ناكەین ئەگەر بڵێین كشانەوەی ئەمریكا لە سوریا، كاریگەری مەعنەوی‌و دەرونی لەسەر كورد نابێت، وەك لە گۆشەی یەكەم رونم كردەوە، بەڵام شتێك هەیە هێز دەبەخشێتە من، ئەویش لێدوانی بەرپرسانی رۆژئاوای كوردستانە، كە ساڵانی رابردووش هەمیشە گوتویانە تەنها پشت بە گەلی خۆمان دەبەستین‌و دەزانین روسیا‌و ئەمریكا تاسەر دۆستی ئێمە نین، تەنها گەل سەرچاوەی پشتیوانیە، بەس كێشەكە ئەوەیە ئایا ئێمەی كورد بەرگەی ئەم هەموو چەك‌و چۆڵ‌و فڕۆكەو سوپا‌و دەوڵەتە دەگرین، لەلایەك هەڕەشەكانی توركیا، لەلایەك گورگەكەی دیمەشق كە بەردەوام نكۆڵی لە بونی جوگرافیاو كیانی كوردی دەكات لەناو سوریا؟؟ ئیرادەی كورد نابێت تێك بشكێت، دوای كۆڕەوی گەورەی كورد، كیانی كوردی لەدایك بوو كە كەس چاوەڕێی نەدەكرد. كەواتە وەك چۆن رابردوو نەتواینەوە، داهاتوش بەردەوام دەبین.  من دڵنیام گۆشەی دیكەش لە داهاتوو لەسەر پرسی كورد، لەسوریا‌و عێراق‌و توركیاو ئێران، زۆر دێنە ناو باسو خواسەوە، جارێ ئەمە با سەرەتایەك بێت.

■  د.كامه‌ران مه‌نتك          شتێكی ئاشكرایه‌، كه‌ سیسته‌می نوێی دنیا شكستی هیناوه‌و به‌ كۆتا هاتووه‌و زیاتر له‌ دوو ساڵیشه‌ به‌ شێوه‌یه‌كی كرداری ئه‌مریكا هه‌ژموونی جیهانی خۆی له‌ ده‌ست داوه‌، به‌ڵام كشانه‌وه‌ی ئه‌مریكا به‌و شیوه‌ كت و پڕه‌، ره‌نگ بێت شكستێك بێت، كه‌ ته‌نیا به‌ كشانه‌وه‌ی هێزه‌كانه‌وه‌ نه‌وه‌ستیت و به‌ره‌و ناوه‌وه‌ی ئه‌مریكاش هه‌ڵكشێت، واته‌ ساڵی (2019)، به‌ گوێره‌ی ئه‌مریكاییه‌كان وه‌ك قۆناغی روخانی شكستی سۆڤیه‌تیه‌كان ده‌بێت له‌ قۆناغی به‌ كۆتا هاتنی شه‌ڕی سارد! ئه‌مریكا له‌رووی داراییه‌وه‌ له‌ قه‌یرانه‌، به‌ ملیاران دۆلار ته‌نیا قه‌رزاری وڵاتی چینه‌، ده‌رباره‌ی زۆر له‌ مه‌سه‌له‌ جیهانیه‌كان له‌ پاشه‌كشه‌دایه‌، له‌ كاتێكدا پێششتر وه‌كو هیزێكی گه‌ردوونی ره‌فتاری ده‌كرد، بۆ نمونه‌ له‌ ساڵی (2017) له‌ یه‌كێك له‌مه‌سه‌له‌ جیهانیه‌ گرنگه‌كان، كه‌ رێكه‌وتنامه‌ی پاریس بوو بۆ دۆخی كه‌ش و هه‌وای جیهانی كشایه‌وه‌!. له‌ سوریا هاوپه‌یمانیه‌تیكی سێلایه‌نه‌ی هه‌رێمی له‌ نیوان روسیا و ئێران و توركیا به‌ شێوه‌یه‌كی ناواخنی دروست بووه‌، ئه‌وروپا، به‌ تایبه‌تیش ئه‌ڵمانیا، كارده‌كات پردێك له‌نێوان ئه‌ورپاو ئاسیا دروست بكات، واته‌ به‌ شێوه‌یه‌ك له‌ شێوه‌كان كار له‌سه‌ر سه‌ركه‌وتنی پڕۆژه‌ی ئۆراسیا ده‌كات، كه‌ روسیا پێشه‌نگایه‌تی ده‌كات!، له‌ پێناو تۆڵه‌ كردنه‌وه‌ له‌ ئه‌مریكیه‌كان، كه‌ هۆكاری سه‌ره‌كی بوون بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌وان هه‌ردوو جه‌نگی یه‌كه‌م و دووه‌می جیهانی بدۆڕێنن، بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ش په‌یوه‌ندیه‌كانیان له‌گه‌ڵ روسیاو چین زۆر به‌ره‌و پێش بردوه‌. كه‌واته‌ ئه‌مریكا له‌ دۆخێكدایه‌ شایه‌نی ئێره‌یی پێ بردن نیه‌، توركیا به‌ ده‌ست له‌ پشتدانی ئێران و روسیا ده‌یه‌ویت په‌لاماری رۆژئاوای كوردستان بدات، پێم وا نیه‌ ئه‌مریكا ئاما ده‌بێت له‌ پێناو مه‌سه‌له‌یه‌كی ته‌كتیكی، كه‌ شه‌ڕی داعش و به‌كارهێنانی كورده‌، بچێته‌ ناوشه‌ڕێكه‌وه‌، كه‌ ره‌نگ بێت ببێته‌ سه‌ره‌تای جه‌نگیكی جیهانی گه‌وره‌، بۆیه‌ مه‌سه‌له‌ی كشانه‌وه‌ له‌ رۆژئاوا ده‌روژێنێت بۆ ئه‌وه‌ی رای گشتی جیهانی له‌و هێرشه‌ دوور بكاته‌وه‌، كه‌ توركیا به‌ یارمه‌تی هاوپه‌یمانه‌كانی له‌ باشووری كوردستان ره‌نگ بێت ئه‌نجامی بدات، بۆیه‌ گریمانه‌ی رێك كه‌وتنێك له‌ نێوان توركیاو ئه‌مریكا له‌ ئارادایه‌، بۆ ئه‌وه‌ی چوارچێوه‌ی شه‌ڕه‌كه‌ هینده‌ فراوان نه‌بێت و مه‌ترسی جه‌نگێكی جیهانی لێ نه‌كه‌وێته‌وه‌، شه‌ره‌كه‌ بكه‌نه‌ شه‌ڕی كوردی – كوردی، توركیا له‌ شكری رۆژی ئه‌نه‌كه‌سه‌، كه‌ پارتی دیموكراتی كوردستان پاڵپشتیان ده‌كات، بكاته‌ قه‌ڵغانی خۆی و شه‌ڕه‌كه‌ی پێ بكات، بۆیه‌ یه‌كێك له‌ ئه‌گه‌ره‌ ترسناكه‌كانی ئه‌و دۆخه‌ شه‌ڕێكی كوردی كوردیه‌، بۆ ئه‌وه‌ی سۆزی رای گشتی جیهانی به‌رامبه‌ر مه‌سه‌له‌ی كورد سفر بكرێت و شه‌ڕه‌كه‌ وه‌ك شه‌ڕێكی ناوخۆ سه‌یری بكرێت، به‌مه‌ش له‌ لایه‌ك توركیا به‌ ئامانجه‌كانی خۆی ده‌گات، له‌ لایه‌كی تر ئه‌مریكاش خۆی له‌ تیوه‌گلان له‌ شه‌ڕێكی وا گه‌وره‌ دوورده‌خاته‌وه‌!؟

■ ئەحمەد حاجی رەشید  دوای ئەوەی پرۆژە یاسای بودجەی فیدراڵی لە پەرلەمان خوێندنەوەی یەكەمی بۆ نەكرا، حكومەتی عێراق داوای كرد نەگەڕێنرێتەوە بۆ حكومەت و لێژنەیەكی هاوبەش پێكبهێنن بۆ گۆڕانكاری لە پرۆژە یاساكەدا، شایانی باسە لێژنەی دارایی دانیشتنی خۆی ساز كرد لەگەڵ لێژنەكەی حكومەت و (٤۷) خاڵی ئاراستە كردن بەڵام حكومەت تەنها (۱) خاڵی لێوەر گرتوە ئەویش زیاد كردنی بڕی تەرخانكراوەكانی پاریزگاكانە لە (۱) ترلیۆن دینارەوە بۆ (۲) ترلیۆن دینار ئەوەش لێژنەی دارایی نیگەران كردوە لەدانیشتنی ئەمڕۆی لێژنەی دارایدا باسی لیوەكراو نامەیەك ئاراستەی وەزارەت كراو رازی نەبونی خۆی لەو گۆرانكاریانە نیشاندا ئەمەی خوارەوەش گۆرانكاری و سیناریۆكانە: ۱_نرخی نەوت وەك خۆی مایەوە كە خەمڵینراوە بە (٥٦) دۆلار لەكاتیكدا ئەمڕۆ نرخی برێنت بە (٥۸) دۆلارە واتە عێراق لەئیستادا نەوت دەفرۆشێت بە كەمتر لەو نرخە بە (۷) دۆلار كەمتر واتە دەفرۆشرێت لە ئێستادا بەنزیكەی (٥۱) دۆلار. ۲_ نرخی دۆلار بەرامبەر دیناری عێراقی كە بانكی ناوەندی دایدەنێت بەنەگۆری مایەوەو هەر دۆلاریك بە (۱۱۸۲) دینار خەمڵێنراوە كە ئەمەش لێژنەی دارایی والێكرد داوای دانیشتنیكرد لە گەڵ راوێژكارەكانی بانكی ناوەندی كە هۆكاری نەگۆرینی ئەم بابەتە بپرسیتەوە كە لێژنەی دارایی داوای كردوە نزیكەی (۱٥_۲٠) نمرە بگۆریت ، هەروەها بانگهێشتی چەند پسپۆرێكی داراییكرا كە بەرچاو رونی بدەن بە لیژنەی دارایی. ۳_ بڕی هەناردەی نەوت وەك خۆی مایەوە بە بڕی (۳۸۸٠٠٠٠) سێ ملیۆن  و هەشت سەدو هەشتا هەزار بەرمیل نەوت .لە نێویدا بڕی (۲٥٠٠٠٠) دو سەد و پەنجا هەزار بەرمیل نەوتی هەرێم بێت كە رادەستی كۆمپانیای سۆمۆ بكرێت. ٤_ هەندیك لە دەقەكانی پرۆژەیاساكە بگۆریت و دەقی نوێ لە شوێنیان دابنریت بەتایبەتی هەندی دەق كە پەیوەندییان بە نێوان حكومەتی فیدراڵ و حكومەتی هەرێمەوەیە لەوانە ماددەی (۱٠) _ یەكەم ، دووەم لقەكانی (ا،ب،ج) وە دانانی برگەی (۳) لەو ماددەی (۱٠) كە پەیوەندی بە هەرێمەوە هەیە ئەو بڕگانەش ئەمانەی لای خوارەوەن : ماددەی ۱٠_ یەكەم پاكتاوكردنی شایستەكانی نیوان حكومەتی هەرێم و حكومەتی فیدراڵ بۆ ساڵەكانی ۲٠٠٤ _۲٠۱۸ دوای وردبینی دیوانی چاودێری دارایی لەبەر ڕۆشنایی پشكی هەرێم لە خەرجیە راستە قینە كان . ماددەی ۱٠_دووەم ا/حكومەتی هەریم پابەندە بە هەناردەكردنی (۲٥٠٠٠٠) بەرمیل . ب/تەرخانكردنی ریژەیەك لە تەرخانكراوەی هیزە پیادەكانی عێراق بۆ هیزی َ.... ج_هەركات هەرێم پابەند نەبوو بە پابەندیەكانیەوە ئەوا لە بودجەكەی دەبڕێت..... برگەی ۳ زیاد بكریت بۆ ماددەی (۱٠) . سیناریۆكان : سیناریۆی یەكەم :  -    بری داهات ۱٠٥ ترلیۆن و ٥٦۹ ملیار دینار -    داهاتی نەوت ۹۳ ترلیۆن و ۷٤۱ ملیار  -    داهاتی تر ۱۱ترلیۆن و ۸۲۸ ملیار -    خەرجیەكان : ۱۳۳ ترلیۆن و ۱٠۷ ملیار دینار -    خەرجی بەكاربەر ۱٠٠ ترلیۆن و ٥۹ ملیۆن دینار -    خەرجی وەبەرهینان ( ۳۳ترلیۆن ٤۸ ملیۆن )دینار كە بری (٦ ترلیۆن و ۱۱٥ ملیاری) قەرز بكرێت -    كورتهینان( ۲۷ترلیۆن و ٥۳۸ ملیار )دینار -    پشكی كورد دەبیت بە( ۹ترلیۆن و ۷۸۳ ملیار) دینار كە بە 12.67%  ئەژماركراوە سیناروی ٢،٣ لە داهاتودا دێتە خزمەتتان  

■ بڕوا بەرزنجی  بەڕێز ئەکاکی ئەکاکایڤیچ، کارەکتەری سەرەکی چیرۆکە بەناوبانگەکەی نیکۆلای گۆگۆل_ە چیرۆکی - پاڵتۆ-. کە یەکێک لەبەناوبانگترین چیرۆکەکانی ئەدەبیاتی ڕوسیشە. ئەکاکی پاڵتۆیەکی کۆنی هەیە، وەک کۆنی حکومەتە کۆمۆنیستیەکەی، ڕزاو و بێکەڵک. لە کۆتایدا لێیدەدزرێت هەرچی دەکات ناتوانێت بچێت شکات بکات ، چونکە ئەگەری زۆرە خۆی تێیدا تاوانباردەرچێت. دەبێت بەڵگەو دۆکیۆمێنتی هەبێت کە پاڵتۆکە هی ئەوەو لێیشی دزراوە. دەرئەنجام بە یارمەتی هاوڕێ و خێرەومەندان چاکەتێکی نوێی لە پێستی پشیلە کڕی، بەڵام دەیشیزانی چاکەتە نوێکەیشی هەر بەقەد چاکەتە کۆنەکەی باشە. ئەم چیرۆکە پێشبینی و وێناکردنی ئەدەبیاتی ڕوسی بوو لە داوەشینی حکومڕانی کۆمۆنیزم و هەروەک تێگەیشتن لەوەی لەو ژینگەدا حکومڕانی وسیستەمی نوێ لە کۆنەکە خراپترنەبێت باشترنابێت. من و تۆی ئینسانی کورد، بە ئاسانی خۆمان لەوەها دۆخێک و خراپتریش دەبینینەوە. من و تۆیش بەدیوێکدا پاڵتۆکەمان، کە هەموو مافەکانمانە لەو نیشتیمانەدا لێدزراوە، تۆ دەزانیت کێ سەروەت و سامانی دزیوە، بەڵام بڕۆ ناوی دزێک بێنەو شکات بکە، ئایا دادگا بەبیانوی نەبونی بەڵگەی سەلمێنەر چەند ساڵ دەتکاتە ژورەوە. دیوێکیتری پاڵتۆکەی من و تۆیش حکومەت و حکومڕانییەکەیە ، کە داڕزاوە. لەو ژینگە سیاسییەی لە چەند دەیەیی ڕابردو تا ئێستا دروستکراوە، هەر حکومەتێک بێت یان بڕوات هەر هەستی پاڵتۆ کۆنەکەمان هەیە. ڕازین بە پاڵتۆ تازەکە، نەک لەبەر ئەوەی تازەیە، بەڵکو لەبەرئەوەی ناتوانین لای پۆلیس و حاکم بڵێین پاڵتۆکەمان دزراوە، پاڵتۆی مافەکان و ژیانمان.یاسا دۆکیۆمێنتی سەلمێنەری لە من و تۆ دەوێت، بەس لە سەروەت   و سامان و دەسەڵاتی ڕەهایی شۆڕگێڕە پاتە لە پێکانی دوێنێ نەخێر. بۆیە من لێرەدا و ڕو لە جەنابی یاسا و داواکاری گشتی دەڵێم: من نە پاڵتۆکەم لێ ونبوەو نەلێم دزراوە. بەڵام پاڵتۆکەمان ڕزیوە، زۆر ڕزیوە جەنابی حاکم!

■  لاوك سەڵاح لە پاش ئەم هەموو جەنگە قێزەوەنە، کێ لە دووڕیاندا نییە، دووڕیانی ناسینەوەی دامەزراوەکان و حکومەتەکان و نەتەوەکان و پارتە سیاسییەکان و رێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی و میدیاکان و گروپەکانی فشار و سنوورە جیاجیاکان. ئەمە دۆخەکەیە لەسەر هەموو ئاستەکان، چ ناوخۆ یان دەرەکی بێت، بەدەگمەن، رەنگە هەر نەشبێت، تیۆرێکی سیاسی باو هەبێت لە بوارێکی تایبەتدا تاقیبکرێتەوە، ئەوەی ئێستا لە ئارادایە غاردانێکی سەرلێشوانەیە بەهەموو ئاراستەکاندا. بەداخەوە، سەردەمی هەموو چەمکە سیاسییە باوەکان و بنەماکانی بەرجەستەکردنی مۆراڵ و لۆجیکی سیاسی ئاسایی گوزەشت، سەرتاپا هەموو بە دوایی شوناسێکی سیاسی نوێدا وێڵین. ئەم قۆناغە قۆناغی بەر لە ناسینەوە و بەرهەم هێنانەوەی شوناسی سیاسییە. کارێکی سەختە لەبەرئەوەی لە دووڕیانی کارەسات و رووداوە گەڵاڵەکراوەکاندا ئەوەندەی مامەڵەیەکی بایۆلۆجیانەی دیاردەکان دەکەین، ئەوەندە بەها دروست ناکەین، بەداخەوە ئەوەی کە هەشبوو بەرەو کاڵبوونەوە دەروات. بەدبەختییەکە ئەوەیە ئەم گەران و سەفەرە بۆ شوناسی سیاسییەکی دیکە لە ژینگەیەکی نامۆدا پیادە دەکرێت، جاران دونیا یان بە دوو جەمسەر دەناسرا، یان بە دونیای جەنگی سارد ناودەبرا، یان دابەشکرابووە بلۆکی سەرمایەداری و سۆشیالیستی، یان بەدرۆ بە جیهناگیری پێناسەکرا بۆ رەوینەوەی ئایدیۆلۆجیا سیاسییەکان، بە بەهانەی خوڵقاندنی یەک بازار بۆ هەمووان، بەڵام دواتر خاوەن بانگە گەورەکان و چینی دەوڵەمەند دەوڵەمەنتر بوو. ئەوسا، لانی کەم، هەندێ بنەما بۆ کارکردن و مامەڵەی سیاسی هەبوو، لەگەڵ پاشخانێکی مێژوویی کە هەڵگری سیفەت و خەسڵەتێکی دیاریکراو بوو، دەدزانی لەگەڵ کێ مامەڵە دەکەیت. بەڵام ئەوەی لە ئێستادا روودەدات مەلەکردنە لە هەوادا. نە ژینگەکە، نە پلانە ستراتیژییەکان و نە کەسایەتییەکان لەو ئاستەدان ئاراستەی رووداوەکان هێورانە بەرێوەبەرن و چڵەویان لە دەست دەرنەچێت. بەداخەوە، دیارترین خەسڵەتەی ئەم سەردەمە ئەوەیە کە دەوڵەت و پارتی سیاسی و دامەزراوەکان و هەموو پەیمانە نێودەوڵەتییەکان لە پاشەکشەدان، بۆ نموونە لە ئەمەریکا، گرفتی ترەمپ هەر کەسایەتی خۆی نییە بەڵکو خۆی و هەموو ئەو سیاسەت و ئەو کەسانەشە کە هەڵیبژاردبوون بۆ ئەوەی کاری لەگەڵ بکەن، لە بریتانیا نارەزاییەکی تەواو لە پلان و نەخشەرێگاکانی حکومەت هەیە، حکومەت وڕە، هەم لە ناوەوە، لە ناو پارتێکی سیاسی وەک پارێزگاراندا، هەم لە ناو حکومەتدا، هەم لە نێوان خەڵک و حکومەتدا کەڵێنێکی گەورە لە هەموو مەوداکاندا هەیە. لە فەرەنسا، خۆپیشاندانەکان بە دوای شوناسێکی دیکەدا دەگەرێن، بەدوای میکانیزمی نوێ دەگەرێن بۆ ئەوەی هیچ ئەیدیۆلۆجیایەک خۆی نەکات بە خاوەنی. لە کوردستان، هەموو پارتە سەرەکییەکان رووبەرووی قەیرانی هاتنەکایەی شوناسێکی نوێ بوونەتەوە، بەداخەوە زەمینەیەک نادۆزنەوە بۆ بەرجەستەکردنی هەندێ هێڵی سەرەکی سیاسی پتەو، بۆ نموونە یەکێتی لە بەردەم واقیعێکی سەختدایە هەم لەناو خۆی، هەم لەگەڵ خەڵک، هەم لەگەڵ ئەو جوگرافیایەی کاری تێدەکات، داوای شەراکەت دەکات بە بێ ئەوەی کاری بۆ کردبێت بۆ ئەوەی وەک شەریکێکی خاوەن پرۆژە و دیدێکی سیاسی یەکگرتووی بەهێز حسابی بۆ بکرێت، پارتی لە بەردەم گێرانەوەی حیکایەتێکی کوردی مێژوویی ناسراودایە، کار لە ناو مێژوویەکی سادەدا دەکات بەرامبەر هەموو ئەو تەحەدا سەختانەی دەرەوە، لە دووڕیانی زیندووکردنەوەی شوناسێکی کۆنە کە خۆشی دڵنیا نییە تا چەند ئەو فۆرمە لە حکومڕانی بەردەوام دەبێت. گۆران لە بەردەم میراتێکی سیاسی نووسراودایە کە زەمەنێکی تەواوی نەبوو بۆ دامەزراند و گەشەسەندنی میراتەکە و کادرەکانی، بێگومان ئەو میراتە لەگەڵ گۆرانکارییەکانی ئاییندەدا ناگونجێت و لە ئێستادا ئەو توانایە لە ئارادا نییە دەوڵەمەندی بکات، بە ئیمکانیەتێکی کەمەوە و بەچاوەروانی زۆرەوە و بە سەرمایەیەکی بچووکەوە لە ژانی ناسینەوەی خۆیدایە، لەبەردەم تەمتومانی دارشتنی شوناسێکی نوێدایە. دووڕیانێکی سەخت بۆ هەموو لایەک، کە دەخوازێت پراکتیکانە لە نائومێدییەوە بپەرینەوە بۆ متمانە ئەگەر تەمەنیش بوار نەدات...

■  د. هەردی مێد  له‌ پۆستێكی پێشووترم ئاماژه‌م به‌ بوونی دینامیكێكی هه‌ره‌وزی گرنگ له‌ خانه‌قین كرد. ئه‌م دینامیكه‌ له‌ سه‌ر ده‌ست و هیمه‌تی كاك سه‌لام عه‌بدوڵا و هه‌ندێ له‌ هاوڕێ و یاوه‌رانی كه‌وتۆته‌ سه‌رپێ و هێدی هێدی پێده‌چێت وزه‌یه‌كی گرنگ به‌ خۆیه‌وه‌ ببینیت. كارو و چالاكیه‌كانی ئه‌م به‌ڕێزانه جۆراوجۆرن: چاككردنه‌وه‌ی‌ ڕێگاوبانه‌ تێكچووه‌كان، نوێژه‌نكردنه‌وه‌ی خوێندنگه‌كان، نوێژه‌نكردنه‌وه‌ی خانووی خێزانه‌ كه‌مده‌رامه‌ت و پێشمه‌ینه‌ته‌كان یان دروستكردنی خانوو بۆیان، پاراستنی ژینگه‌، دابه‌شكردنی پێداویستی خوێندگا به‌ سه‌ر خوێندكاران هه‌تا پرۆژه‌ و بیرۆكه‌ی خه‌ستنه‌سه‌رپێی <عیاده‌یه‌كی هه‌ره‌وزی>. كۆی ئه‌م كارانه‌ی ئه‌م چالاكوانانه‌ ده‌یكه‌ن له‌ ڕاستیدا ده‌چێته‌ خانه‌ی ئه‌و شته‌ی پێده‌ڵێین <خزمه‌تگوزاری گشتی Public Service>. وه‌لێ، خزمه‌تگوزاریه‌كی گشتی ناده‌وڵه‌تی، واته‌ خزمه‌تگه‌لێك كه‌ ئامانجی گشتیان هه‌یه‌، به‌ڵام له‌ لایه‌ن ده‌وڵه‌ته‌وه‌ نه‌ ڕێكخراون، نه‌ پێشكه‌شكراون، به‌ڵكو له‌ لایه‌ن ئه‌كته‌ره‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كانه‌وه‌. ئه‌م مۆدیله‌ له‌ خزمه‌تگوزاری گشتی كه‌ له‌ خانه‌قین له‌ به‌ره‌ودایه‌ و پشت به‌ <به‌خشین> ده‌به‌ستیت، واته‌ پشت به‌ هاوكاری خه‌ڵك و هاوڵاتیان كه‌ مه‌یل و ئاره‌زووی به‌خشینی هاوكاری ماددیان هه‌یه‌ بۆ ئه‌م جۆره‌ كار و پرۆژانه‌، ‌ده‌شێت ببێته‌ بنه‌مای مۆدێلی كۆمه‌ڵگایه‌كی نوێ. كۆمه‌ڵگایه‌ك كه‌ خۆی خۆی به‌ڕێته‌ ڕێووه‌ و خۆی به‌رپرسیاری كێشه‌، خزمه‌ت و پێویستیه‌كانی له‌ ئه‌ستۆ بگرێت و چیدیتر پشت به‌ ده‌وڵه‌ت نه‌به‌ستێت. كۆمه‌ڵگایه‌ك كه‌ ده‌وڵه‌ت تێدا ده‌پۆكێته‌وه‌ و چیدیتر توانای راپه‌ڕاندنی ئه‌رك و به‌رپرسیاریه‌كانی نیه‌. ئه‌مه‌ی له‌ خانه‌قین ده‌گوزه‌رێت زیاد له‌ روویه‌كه‌وه‌ گرنگه‌ و جێی تێڕامان و بیركردنه‌وه‌ی قوڵه‌. ده‌وڵه‌ت زۆر باش ده‌یتوانی به‌م كار و چالاكیانه‌ هه‌لبستێت كه‌ ئه‌م چالاكوانانه‌ ئه‌نجامی ده‌ده‌ن ئه‌ویش به‌ سه‌پاندنی زه‌ریبه‌ و جۆره‌كانی زه‌ریبه‌ له سه‌ر‌ ده‌رامه‌ت… بۆ پێشكه‌شكردنی خزمه‌تگوزاریه‌كی گونجاو، وه‌لێ نه‌ خه‌ڵك ئاماده‌یه‌ زه‌ریبه‌ بدات چونكه‌ ده‌وڵه‌ت و كارمه‌نده‌كانی به‌ گه‌نده‌ڵ ده‌زانن، نه‌ ده‌وڵه‌تش ساز و ئاماده‌یه‌، له‌ رووی ده‌ستگایی و سیسته‌مه‌وه‌، بۆ ئه‌وه‌ی به‌م كارانه‌ هه‌ڵبستێت. بۆیه‌، له‌ نائاماده‌یی ده‌وڵه‌تدا كۆمه‌ڵگا خۆی مشووری خۆی ده‌خوات و خۆی خۆی ڕێكده‌خات. هه‌موو پرسیاره‌كه‌ ئه‌وه‌یه‌ ئایا مۆدیلی خانه‌قین ده‌شێت سه‌ربكه‌وێت و‌ ببێته‌ مۆدیلی گۆڕه‌پانێكی نوێی رێكخستن و ئیداره‌دانی <كۆمه‌ڵگایه‌كی بێ ده‌وڵه‌ت>؟

■    دەیڤد ل فیلیپس      وەرگێڕانی: نامیق رەسوڵ       لە دەستپێكردنیی جەنگی ناخۆیی سوریا لە ساڵی 2011ەوە زیاتر لە نیو میلۆن كەس كوژراون و لانیكەم 12 ملیۆن كەسیش ئاوارەبوون و چەند شارێك بەتەواوەتی وێرانبوون، بەڵام لە نێو ئەو داروپەردوەدا، باكور و خۆرهەڵاتی سوریا كە كوردەكان تێیدا نیشتەجێن، تاڕادەیەك دۆخێكی ئارام سەقامگیری بەخۆیەوە بینیوە، لە سەرەتای ململانێ‌ و ناكۆكییەكاندا، سوریا هێزەكانی لە ناوچە كوردییەكان كشاندەوە بۆئەوەی رووبەڕووی ئەو مەترسی و ئاڵنگاریانە ببێتەوە كە لە چەند شوێنێكی زیاتر گرنگ لە وڵاتدا رووبەڕووی بوونەوە. لەم ماوەیەی دوایدا سەردانی " قامیشلۆ" م كرد لەسەر سنوری عێراق- سوریا بۆ گفتوگۆكردنی  وەچەرخانیی سیاسی، ناوچەكە هێشتا لاوازە، و ئەو ئاسایش و سەقامگیرییە رێژەییەشی كە هەیەتی نامێنێت, ئەگەر سەرۆكی توركیا رەجەب تەیب ئەردۆغان هەڕەشەكانی بۆ هێرشكردنە سەر كوردەكان جێبەجێ بكات. ئەردۆغان باوەڕی وایە كە گروپە چەكدارە كوردەكانی سوریا درێژكراوەی پارتی كرێكارانی كوردستانن، كە كوردی توركیا لەخۆدەگرن و لە ناوەڕاستی هەشتاكانەوە لە پێناوی مافی كورددا خەباتدەكەن، بەڵێنیداوە بە " خنكاندنی " تیرۆریستان و دانانی پشتێنەیەكی ئەمنیی بە درێژایی سنوری توركیا لەگەڵ سوریا. ئەگەری ئەوەش هەیە هێزەكانی ئەمریكاش لایەنێكی تری زەرەرمەندبن و نزیكەی دوو هەزار ئەندامی هێزە تایبەتەكانی سوپای ئەمریكا لەگەڵ شەڕڤانە كوردەكانی یەكینەكانی پاراستی گەل " یەپەگە" كاردەكەن و ویلایە یەكگرتووەكانی ئەمریكا لەئۆپەراسیۆنەكانیاندا لەدژی رێكخراوی تیرۆریستی داعش چەك و هاوكاری ئاسمانییان پێشكەشدەكات. جگە لە كوردەكان، ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا هیچ دۆستێكی نییە لە سوریا، سوریا بوەتە شوێنپێی روسیا و ئێران و حزبوڵا و توركیا جگە لە كوردەكان، ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا هیچ دۆستێكی نییە لە سوریا، سوریا بوەتە شوێنپێی روسیا و ئێران و حزبوڵا و توركیا، جگە لەوەش سوریا سنوری لەگەڵ ئیسرائیلدا هەیە و دەكرێتە ببێتە خاڵی دەستپێكردنی هێرش لەدژی، ئایا واشنتۆن رێگە دەگرێت لە كوشتنی هاوڵاتیانی مەدەنی لەلایەن توركیاوە؟ ئایا ئەمریكا چاوپۆشی لە توركیا دەكات كە كوردەكانی سوریا بە ئامانجدەرێت. ئەردۆغان تۆمارێكی پڕ لە تاوانكاریی جەنگی هەیەن لە 20ی كانوونی دووەمدا توركیا بە بێ‌ هیچ پاساوێك هێرشیكردە سەر عەفرین كە ناوچەیەكی هێمنی سوریایە و دەكەوێت خۆرئاوای رووباری فوراتەوە بۆئەوەی  كورد لەوێ‌ پاكتاوبكات، بۆماوەی 58 رۆژی فڕۆكەكانی توركیا شارەكەیان بۆردومانكرد، بەهۆیەوە سەدان كەس كوژران و 300 هەزار كەسیش ئاواربووەن. ئیدارەی " ترەمپ" پێویستی بە كوردەكان بۆئەوەی هاوكاری بكەن لە نەهێشتنی نزیكەی 20 هەزار چەكداری داعش كە لە چەند ناوچەیە كدان بەدرێژاریی سنوری سوریا و عێراق، هەروەها كوردەكان هاوكاردەبن لە سنورداركردنی هەژمونی ئێران لە سوریا. ئیدارەی " ترەمپ" پێویستی بە كوردەكانە بۆئەوەی هاوكاری بكەن لە نەهێشتنی نزیكەی 20 هەزار چەكداری داعش كە لە چەند ناوچەیە كدان بەدرێژاریی سنوری سوریا و عێراق، هەروەها كوردەكان هاوكاردەبن لە سنورداركردنی هەژمونی ئێران لە سوریا. ویلایەتە یەكگرتووەكان پێنج خاڵی چاودێری لەسەر سنوری سوریا – توركیا داناوە، وەك رێگاچاریەك بۆ بەرگرتن لە پێكدادان و توندوتیژی نێوان توركیا و كوردەكان، بەڵام ئەگەر توركیا هێرشیكرد، ئەوا ئەو خاڵانە تێدەپەڕێنێت. دانانی ناوچەیەكی دژە فڕین لە باكور و خۆرهەڵاتی توركیا، كەفوكوڵی توركیا بۆ بەكارهێنانی هێزی ئاسمانی ناهێڵێت و هەلێكیش بۆ شەڕكردن بە كوردەكان دەبەخشێت، ئەو بڕیارەش كاریگەری گەورەی ئەمنیی و سیاسیی دەبێت، زۆرینەی هێزە ئاسمانییەكانی ئەمریكا لە ناوچەكەدا لە بنكەی ئینچەرلیكن لە باشووری خۆرهەڵاتی توركیا و ئەگەر ئەمریكا ناوچەی دژەفڕین بسەپێنێت، ئەوا ئەگەری ئەوە هەیە توركیا رێگە لە فڕۆكەكانی ئەمریكا بگرێت بنكەكە بەركابهێنن و ئینچەرلیك دادەخات. ویلایە یەكگرتووەكان پێویستە رێبازێكی مەبدەئی و عەمەلی بگرێتەبەر و بەرگری لە هاوبەشەكانی بكات، لەبری ئەوەی هەوڵی رازیكردنی نەیارەكانی بدات. لەگەڵ زیاتر ئاڵۆزبوونی پەیوەندییەكان لەگەڵ توركیا، ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا فڕۆكە جەنگییەكانی بۆ یۆنان گواستەوە، هەروەها دەكرێت فڕۆكەخانەكانی ئەمریكا لە قوبرس و كەشتییە فڕۆكە هەڵگرەكانی ئەمریكا لە خۆرهەڵاتی دەریای سپی هاوكاربن لە سەپاندنی ناوچەی دژە فڕیندا. ویلایەتە یەكگرتووكان رووبەڕووی بژاردەیەكی مێژوویی دەبێتەوە، یان بەردەوامی دەدات بە هاوپەیمانێتی لەگەڵ توركیا كە هاوكاری گروپە جیهادییەكانی كردووە لە سوریا و موشەك لە روسیا دەكڕێت و بنەمانی پەیمانی باكوری ئەتڵەسی " ناتۆ" پێشێلدەكات، یان دەكرێت هاوكاری كوردەكانی سوریا بكات. یەكینەكانی پاراستی گەل " یەپەگە" تەنها لە رووبەڕووبونەوەی داعشدا هاوكاری ئەمریكایان نەكردووە، بەڵكو هەرێمی باكور و خۆرهەڵاتی سوریا كە ئیدارەیەكی ئۆتۆنۆمی هەیە عەلمانییەو  پشتیوانی ئەمریكایە و دەكرێت ببێتە نمونەیەك بۆ حكومڕانی سوریا لە داهاتوودا. ویلایە یەكگرتووەكان پێویستە رێبازێكی مەبدەئی و عەمەلی بگرێتەبەر و بەرگری لە هاوبەشەكانی بكات، لەبری ئەوەی هەوڵی رازیكردنی نەیارەكانی بدات. •    بەڕێوەبەری پرۆگرامەی بونیادنانی ئاشتی و مافەكان لە پەیمانگانی لێكۆڵینەوەكانی تایبەت بە مافەكانی مرۆڤ لە زانكۆی كۆڵۆمبیا و نوسەری كتێبی " گەورەترین ناپاكی: چۆن ئەمریكا دەستبەرداری كوردەكان بوو و خۆرهەڵاتی ناوەڕاستی لەدەستدا".  

 ■ حەمەعەلی کاکە حەمە             ئەگەر دڵسۆزانە وغە مخۆرانە و ڕاشکاوانە ڕۆچینە ناخی بارودۆخی بزووتنەوەی گۆڕانی ئێستا هەر لەنوکی هەرەمەکەوە تا پانتاییە پانەکەی کە بۆتە هەڵگری پە یکەرەی گۆڕان ، هیچ سیاسەت مەدارێ یان شرۆڤە کارێک " نا توانێ یەک پنتی ڕا گیربوونی " نە حیزبی ، نە بزووتنەوەیی و ڕێکخراوەیی بۆ دیاری بکرێ {{ چونکە بزووتنەوەکە زەمین لەرزە  ئاسا  فیزیکی جوڵێنراوە }}   دیارە کەوتۆتە ژێر فشاری بەلا ڕێبرد ندا  " هە روەک باڵەخانەیەکی دوای زەمین لەرزە " من  کەدەڵێم  پنتی ڕاگیر  بوون  مەبەستم ئەو  پایانە یە  کە بزووتنەوەکەی ڕاگیرکرد بوو ، پەیکەرەی ڕێکخستنەکانی ناساند  ( بووبە شوناسی بزووتنەوەکە ) ئێستا  ئەمە لە شێوە ئەندازیاریە شا قوڵیەکەی  دەرچووەو بەلاریو  مۆلەقی وەستاوە تەوە ، سەرکردایەتی ئیمڕۆی گۆڕان گروپێکی دابڕاو ومەنگن  جڤاتەکان ئیفلیج و بێ دەنگن بەگشتی بارودۆخی بزووتنەوەکە ، لە وپەڕی بێهێزی و وێران بوندایە ، ڕێکخستنەکان سەر لێ شێواوو ڕێز لێ نەگیراون ، بێ کەس و بێ خاوە نن ، پرنسیپ بوونی نیە ، ئۆرگانەکانی بزوتنەوەکە تێکەڵ و پێکەڵە ، دەست لە کاروباری یەکتروەردەدەن  " کە س سەروی خۆی نابینێ " کەسی شیاو نابینی لەشوێنی شیاودا ، کەسە شیاوەکان پەراوێزخراوون ، یان دوورە پەرێزن و بێ بڕوا یی و گومان  رووی تیکردوون " خۆ دیارو بەرچاوە بەڕێژەیەکی چەند بەرز  هەوادارانیان داکشاوە  " هەروەک دەنگەکانی هەڵ بژاردنەکان " کەنمونەیەکی باشە ! بەتایبەتی ڕەوەندی کوردی لە ئەوروپا ، وێڕای ئەوەی ناوەوە ، لە دەرە وە باشتر نیە ، تائێستاش کە س نیە لێیان بپرسێ ، هیچ هەوڵێکیش نیەو ، فەرامۆش کراوون{ دیارە پایەکانی ترییش  لە هەمان بارو دۆخی  وێرانبوون دان } ڕێبازو دەستور تەواو  کاڵ کاڵ  بۆتەوە و ناخوێنرێتەوە  ئەمانەی ئێستا سەرۆکاری ئەم بزووتنەوەیە دەکەن یان با بڵێین {  گروپە  مەنگە کە  لەئاشێکی تر باراشەکەیان خستوە }  ڕۆژ تائێوارەش لە گردەکە میوان بەڕێ دەکەن و بە ناو، بارو دۆخەکە تاوتوێ دەکەن ، بێ ئەوەی کەس بزانێ چی دە گوزەرێ ، دوای خواردنەوەی چاو قاوە و ڕۆیشتنی میوانەکان  کوپ و پیاڵەکان دەشۆرێن بو سبەینێ و بەتامەکەی دوێنێ و پێرێ دادەنرێتەوە ،هەرکە پێویست بو دەچنەوە  بۆ ئاشە تازەکە ، دەکەونەوە مامەڵەی دەم و چاو ، بەدەم وچاو و ، گەنم بە ئارد  ئەوەی کەدیارە ڕاگەیاندنە ئاڕاستە کراوە کانی خۆیان و خاوەن ئاشەکە یە " هەر لەسەر میلۆدیە نەگۆڕە سواوەکە  دەیڵێنەوە " ئێمە یەک زەڕە لە داواکانی خۆمان لامان نەداوە ، ئەوە نەیارەکانمانن بوختا نمان بۆ هە ڵدە بەستن  ڕۆژ و هەفتەو مانگ وساڵانیش تێ دە پەڕێ ، بەبێ ئەوەی خشتێک بخرێتە سەر خشتێک  بگرە ئەوەشی دانرابوو ، دەلاقەی تێکە وتووە و لە سەرخۆبنکۆڵ دەکرێ ! بەڵێ بە هەڵەی سیاسی سەرکردکانی کورد 51% ی لێ قارسکرا، کەچی مێشیش میوانیان نیە و  ئەودەڵێ ئەوان بوون ئەویتریش دەڵێ نەخێر ئەوان بوون ، ئەوا گٶڕانیش لەسەرخۆ خەریکە دەبێتە  زڕبرایان ! ئێوە سەیرکەن " پارتی و یەکێتی و حیزبەکانی تریش بە گۆڕانیشەوە " وا دەیان ساڵە بە تایبەتی لەناو پارتی و یەکێتیدا ، کۆمەڵێ دەموچاوی چەندان بارە دەبینینەوە ، دەڵێی لای ئەمانە کەسی ترنە لەدایک دەبێ و نە دە مرێ   هەر ئەمانەن دەبنە پەرلەمانتار ، دەبنە وەزیرو گزیرهەر ئەمان دەبنە  پیاوی سیاسی و دانوستان کار هەر ئەمانەش کاری ڕێکخستن و ئاسایش ودادگاکان و  دەبنە شکات کەرو شکات لێکراوو لەولاشەوە هەزار فرت وفێڵ وبازرگانی نابەجێ  پێکەوە دەکەن ، چۆنیشیان بوێت ئاوا دەڕوات ، شەویش لەئاشەکە پێکەوەن و لەوانەشە سیفۆنە تاڵەکە ش ئاود یو کەن و تۆزێ خۆیان گێژکەن ، لە ڕۆژانی هەینی و بەیانیانی جەژنیش دەچنە مزگەوت و لەڕیزی پێشەوە لە نزیک پیاوە ئاینیەکانەوە دادەنێشن و، دەست بەرزەکەنەوە بۆ دوعاکانی پیاوە ئاینیەکان و دەڵێن ئامین . ئەم چەند دێڕە کراسێکەو لەبەری زۆربەیا ندا بوونی هە یە  ، هەموویان بونەتە  قوتابی  یەک قوتابخانە بۆ دەستە مۆبوون ،  بەرامبەر دەوڵەمەند بوون ، لە قوتابخانە کەی  ینک و پدک .        با بگەڕێمەوە سەر بزووتنەوەی گۆڕان " ئیمڕۆ بە بڕوای بەندە "  قۆناغی دوورە پەرێزیە لە م حکومەتە تەزویرە مۆنۆپۆڵکراوە ، بزووتنەوەی گۆڕان باشترە نەچنە ناو کابینەی " نۆ " ( ٩ ) ئەم کابینەیە بەکۆمەڵێ " مینی  پلان بۆ داڕێژرا و، ئامادەکراوە " هەندێ لەو پلانانە یەکێتی دەزانێ پاش بەرژەوەندیکانی سەرانی یەکێتی ، پارتیش هەر زوو لە دەمیان دەرچوو ووتیان ئێمە 45 کورسی  دەهێنن و واش دەرچو . ئەمە ئاماژەیەکی باشە  ، بۆ ڕوناکی خستنە سەر ئەو پلانە مین ڕێژ کراوە  پلانێکی تری ئاشکرای پارتەکەی بارزانی ، هێنانە پێشەوەی ( مەسرورە ) ئەمەش یەکێکە لە گرنگترین ومەبەستدارترین و دوور مەوداترینی پلا نە کە، کە بۆ دەست بە سەراگرتنی پۆستە باڵاکانی هەرێمی کوردوستانە  لەدەست خۆیاندا ، بەمەش چوار دەوری حیزبەکانی ئێستاو داهاتوش پەرژین دەکرێن . هەرپۆستێکیش ناوی جێگری یەکەم و دووە مە {  =  بە سفری دوای فاریزە  }  جێگرەکانی پێشتر شاهێدی ئەم حاڵەن " کاک کۆسرەت بۆ نمونە " کە سەرکردەیەکی هەرە دەسەڵات داری ناو یەکێتی بوو " نەیتوانی یەک شت بکات " بۆ ئە وانی تریش هەر وا بوە  {{{  بۆیە هەر پەیمانێک دراوە بە هەر کەسێک پۆست وەرگرێ ، وە وەری گرت ! دەبێ باش بزانێ  کە  لینج و بارگاوی ودەبێت }}}  بۆیە دەڵیم دەستی میللەت ماچ کەن لەسەری ئەو دووحیزبە  زۆر باشترە  بەتایبەتی چوونی بزوتنەوەی گۆڕان  بۆ ناو ئەو کابینە نوێ بە پلان تەنراوە بۆگۆڕان ، دەبێتە مایەی سفر کردنەوەی  ئەو هەموو هاتوهاوارەی کردیان کە تەزویرمان لێکراوە ،  دەنگەکانمان دزراوە و  ئەو هەموو بە ڵێن و پەیمانانە کەدایان بە خەڵک ، ئەیان ووت  لەیەک دەنگیش خۆش نابین وهەموو دەنگەکانمان  وەردەگرینەوە ، کەواتە بەچوونە ناو حکوموت  جگە لە سفر کردنەوەی متمانە بۆ خۆی ، دەش چێتە خانەی ناڕاستگۆیی ، کەواتە باشترە  پەرلەمانتارەکان تەنها خەریکی کاری  پەرلەمانەکانی هەرێم و بەغداد بن  ، لە هۆڵەکانی پەرلەمان چاودێربن لە هەرفێڵێکی سیاسی نیشتیمانی و نەتەوەیی بکرێ  ، کە بیانەوێ بەسەر کوردا تێپەڕێ ، دلێرانە دەس بەرز کەنەوە و بیکەنە هەڵاو نەچنە ژێر فشاری هیچ کەس و لایەنێک {{ هەموو کەس دەزانێ کە کەس  گوێتان لێناگیرێ و لەوە زیاتریشتان بۆناکرێ }} بەڵام وەك  هەڵوێستێک  ، بۆ ئەو کەسایەتی یانەی ئەم  کارە دە کەن پۆزەتیڤ دەبێ لە پاشە ڕۆژ دا ، ببورن لەمە زیا ترتان بۆ ناکرێ ، دە نا  لەزۆر مەبەستی خۆیانتانە وە دەگلێنن و پەڵاویتان دەکەن ، لەلایەکیترەوە لە بەرئەوەی تەلارە کەی بزووتنەوەی گۆڕان ئێستا ، پایەکانی هێزی ڕاگیربوونی لەو پەڕی لاوازیدایە و پنتەکانی ڕاگیربوونی جوڵاوون،هەردەبێ بە هەموو سەرکردە و هەڵسوڕاوو  گۆڕانخوازە ڕاستگۆکان ، دەست لەناو دەست بەگیانی لەخۆبوردە ییە وە  ‌{{ هێلەکی نیلی  بپۆشن و بەرخۆدانی هەستانەوە  بەرپا بکرێ }}  هیچ نەبێ بیکەنە دەرفەت بۆ بە خۆدا چوونەوە ی بزووتنەوە کەو ناوخۆی بزووتنەوەکە .    چۆن ئەم کارە بکرێ ؟         1-  تەسلیم کردنەوەی گردەکە بە کوڕەکانی کاک نەوشیروان ! چونکە ئەو گردە نەگردی ! کاک نەو شیروانە ! نەگردی بزووتنەوەی گۆڕانە ! نە گردی نەوەکانی کاک نەوشیروانە {{{  ئەو گردەش وەک گردەکانی تر وسەری ڕەش و ئەو هەموو شاخ و دۆڵە داگیر کراوانە کە موڵکی گشتین }}} ئەوکاتەی کە هەردو پارتی دەسەڵاتدار ،کە لە شاخ هاتنە شار  لەم هەرێمەدا ، خۆیان لە یاسا بە باڵا تر زانیوە ، لەناو خۆیانا  بەڕێکەوتن بە شیان کردوە و ، بەشی ئەوکەسانەشیان داوە کەخۆیان مەبە ستیان بووە ، یان لێی ترساون ، هەربۆیە ئەم گردو شاخ و دۆڵ دوکان و بازاڕانە کە  موڵکی میللەتە ، بەدەیان شکات و داوای دادگاییان لەسەرە ، ئێستا گوێ لە کەس ناگرن ، چونکە خۆیان دادگاو یاسان ، دەبێ  ڕۆژێک لەڕۆژان ئەگەر حکومەتێکی خۆماڵی و نیشتیمانی دروست بوو دڵنیابن ، دەبێ بگەڕێنرێتە وە و ببنەوە بە مۆڵکی گشتی و هاووڵاتی !  ئیمڕۆ بیدەنەوە بە { کوڕە کان } ئەوانیش دەبێ خۆیان هەندێ زانیاری تریان هەبێ و پرۆژەی خۆشیان هەبێ  با بیکەن ، پاش ئەوەی کۆمەڵێ وردە کاری مادی و مەعنەوی بە هۆی دروست  بوونی گۆڕانەوە ، ئێستا لەو گردە دا بوونی هەیە . هەر چەندە ئەوەی بیناکراوە ، بە هەیبەت و کەسایەتی کاک نەوشیروان  بنیا ت نراوە  دەکرێ وەک هاوکاریەکی مەعنەوی " بۆ بزووتنەوەکەبێت " تا لەسەر پێی خۆی بوەستێ وهەستێتەوە {  با کوڕە کا نیش } هەر پرۆژەیەک کە خۆیان مەبەستییان بێت بیکەن{ ئا لێرەدا  سەرکەوتن وسەر نەکەوتنی پرۆژەکەیان دەگەڕێتەوە بۆ کوڕەکانی کاک نەوشیروان خۆیان }هیچ  کاریگەریەکی نێگەتیڤ لەسەر بزوتنەوەکە دانانێ" چونکە ئێستا بزوتنەوەکە لەسەر پێی خۆی ڕاوە ستاوە "دەشکرێ کوڕە کان  بەشداری کاری سیاسی بزووتنە وەکە  ببن و بچنە دنیای سیاسەت و تێکۆشان لەگەڵ بزووتنەوەکەدا ،  بۆئەوەی لە کوڕی سەرۆك حیزبەکانی ترنەچن  {{  هیچ نەبێ ببنە باژێڕوان وە بە پێی دەستوریش دەبنە ئەندامی جڤاتی نیشتیمانیش }} دەتوانن  چالاکانە سادە و ساکار، کار بکەن بۆ بزووتنەوەی گۆڕان ، ئەوسا بابە هەوڵی خۆیان بگەنە  ئاستە بەرزەکانی بەر پرسیارێتی بزوتنەوەکە کە زۆر ئاسایی دەبێت ، دڵنیابن ئاستی خۆشە ویستییان هاوتای ڕێزو خۆشەویستی ، پیاوە ڕۆحسپیەکە دەبێتەوە و ڕەوانشا د یش  سەرفرازوو ئا سوودە تردەبێ ، وە ک کورد دەڵێ لە وەجاخ ڕوونی  ئەمەش دەبێتە هۆکاری ڕەوا ندنەوە ودەرباز کردنی  بزووتنەوەکە لە  قۆرغکردن و بەبنە ماڵە یکردنی  بزووتنەوەکە و هەڵکردنی چرایەک بۆ ڕووناک کردنەوەی چیاو وورەی گەنجە بێزارەکا 2-  بزووتنەوەی گۆڕان بەبێ دوودڵی کە لەگردەکە هاتە خوارێ ، خۆ دەبێتەخاوەنی خۆی دەکرێ لە چەند بیناو باڵەخانەیەکدا کارەکانی خۆی بەڕێوە بەرێ خۆ مەرج نیە بزووتنەوەکە لەسە گردبێ   3-  لەبەرکردنی هێلەکی نیللی لەخۆ بوردن بۆ هەستانەوەی بزووتنەوەگۆڕان  هەوڵدان بۆ هێنانەوەی  ئارەزوومەندانەی ، ناڕازی و زویرەکان و زویرکراوەکان کان بە هەردوو بەڕێز کاک عوسمانی حاجی مەحمود و کاک قادری حاجی عەلیشەوە کە دوو پایەی  بە هێزی  بزووتنەوەکەن . 4-  ئامادە گی ورد و پەسەند کراو، بۆ دروستکردنی  ژوورێکی  پسپۆڕی یاسایی و سیاسی ، کاتیی  بۆ توند و تۆڵ کردنەوەو داڕشتنەوەی مەرجەکانی کاری ڕێخراوەیی و پابەند بوون و بە پرنسیپ کردنی ،  وە پێکهێنانی گشت  ئۆرگانەکانی بزووتنەوەکە و دیاری کردنی  سنوری دیاری کراو بۆ هەڵسوڕاوان ، دەشکرێ پاشان هەر ئەم ژوورە بکرێتە  ژوورێکی سەرپەرشتی و لێپرسینەوە و دەستکراوە بەسەر ئۆرگانەکانی ڕێکخستنەکانی ناوەوەی ووڵات و دەروەی ووڵات .               5-  پێدا چونەوە بە باڵای پەیکەرەی بزووتنەوەی گۆڕانداو ، ئا ڵ و گۆڕو، بەبەر دا کردنەوەی  ڕۆحێکی زیندوی گەنجانەو سەلیقە دارو پڕ کامڵی بزووتنەوەکە  .                                   6- هەڵوشاندنە وەی  خانەو هەردوو جڤات و ژوورەکان .   7-   زەمینە سازی بۆ کۆنگرە  بڕە خسێنرێ .                                                     بائیتر بەسبێ و کۆتایی بە کەمو کورتیەکان بێت ودەستورو ڕێبازەکەی کاک نەوشیران لەبیر نەکرێ .  مەبەستی منیش لەم نوسینە ئاسودەکردنی  ڕۆح و ویژدانی خۆمە زۆرم هەوڵ دا بەداخەوە هیچ نە کرا گوێ لە کەس نەگیرا هەزارانی تری  وە ک من ،ناچار بوون و  دوورە پەرێزییان هە ڵبژارد ، هەزاران کوردی هەندەران بە بڕوانامەی بەرز و زانستیەوە ، گەڕانەوە هەرێمە کەمان ، ئەوهەرێمە فیدراڵەی کە تەنها کورد خۆی  دەڵێ فیدراڵ ، تاێستاشی لەگەڵ بێ لە یەك کەسی غەیرەکوردم نە بیستوە بڵێ هەرێمی فیدراڵ ، بەداخەوە بەخۆیان زانست و بڕوانامە کانیانەوە ، بە تانەو توانجی نا ڕاستەو خۆ و گوێ لێنە گیراوی گەڕانەوە هەندەران ، ئێمەش چاوەڕوانین بزانین کەی جامەکە پڕدەبێ لە بوغرایی و لووت بەرزی و ، ئەوسا ئێوەش بای غوربەت بتان شەکێنێ .

 ■  عەبدوڵا مەحمود دەسەڵاتی بنەماڵە لە کوردستاندا، قێزەونترین میراتی بۆ ماوەیی میژوویەکی بەسەرچووە، ئەم میراتە چەپەڵە چ لەحزبەکانی دەسەڵاتدا و چ لە حزبەکانی دەرەوەی دەسەڵاتی بۆرژوازی کوردییدا، ڕاستیەکی حاشالێنەکراوە. چۆن حزبەکانی دەسەڵات، بەشێوەی سیستماتیک دزی و تاڵانی دەکەن، خۆشخزمەتی و نۆکەر پیشەیی عادەتیانە، بەهەمان شێوەش پەرەپێدەری بە بنەماڵەییکردنی دەسەڵات و وەگەرخستنی کۆمپانیای سەرۆک سازیین. لە ماوەی دەسەڵاتدارێتیاندا چەندین پاکێج لەسەرۆکی پاکەتی بنەماڵەییان ئامادەکردووە، کە هەم سوکانی حزبەکان بئاژۆن و هەمیش پۆستە هەر بڵندەکانی حکومەتی دیکۆر، بگرنە دەست. ئەم میراتە بۆ ماوەییە، کەدەسەڵاتی حزبی و حکومی!! و ئیداری و ئەمنی و داهات و پەیوەندییە ناوچەیی و جیهانیان... قۆرغ کردووە، تازە نییە، کەسانێک کە دەیانەوێت ئەوە وەکو مۆدێلێکی تازە نیشان بدەن، هێندەی دەیانەوێت پەردە بدەن بەسەر میراتی دەسەڵاتی بنەماڵە، کە میژوویەکە ئامادەیی هەیە، هێندە رەخنەیان لە دەسەڵاتی بنەماڵەیی و بۆماوەیی و پشتاو پشت نییە، بەکردەوەش تامەزرۆی بەشداری لە دەسەڵاتی بنەماڵەیدان.  لەدوای ئەوەی ئەنجومەنی سەرکردایەتی پارتی، وەکو براوەی!! هەڵبژاردنەکانی کوردستان... مەسرور بارزانی بۆ سەرۆکی حکومەت و نێچیر بارزانی بۆ سەرۆکی هەرێم پیشنیار کرد. هات و هاواری مەترسی دەسەڵاتی بنەماڵەیی بەرز بۆوە، ژمارەیەکی زۆر لەنووسەر توێژەری سیاسی!! میدیاکارو کادری سیاسی و موچەخۆر کە بەشی زۆریان کاسبی و ژیانی رۆژیان لەسەر ئەو لیکدانەوە لێدوانانەیە... وای نیشان دەدەن ئەمە روداوێکی تازەو مەترسیدارە. دەیانەوێ لەو رێگایەیەوە خۆڵ بکەنە چاوی خەڵکی و راستیەکانی کۆمەڵگەی کوردستان بشارنەوە.  هیج لەوە راستتر و سەلماوترو رۆشنتر نییە، کە دەمێکە دەسەڵاتی سیاسی لە کوردستان، پاوانی دوو دەسەڵاتی بنەماڵەیە. دوو زۆن، دوو بنەماڵە پاوانی دەسەڵاتەکان، داهاتەکان و بازار و ئابوری، پەیوەندییەکان، دەزگا ئەمنییەکان،... کردووە. تەنانەت لەناوخۆی حزبیشدا، میراتگرانی بنەماڵە، هەمە کارەو خاوەن بڕیارن و ئەوانەی دەورو بەریان گوێرایەڵ و بیکاریگەر و کەم دەسەڵات و بێ ئاگا، لەرەگ و پایەکانی دەسەڵاتی داسەپاوی بنەماڵەن. تەنانەت هەژموونی کەسانی دەسترۆشتوی ناو بنەماڵە، قەوارەی رێکخراوەیی و حزبی قوتداوە. کەسانێک بێ ئەوەی ئەندامی سەرکردایەتی یان مەکتەب سیاسی بن، لەدەرەوەی چوارچیوەی ریكخراوەیەوە سوکان و بریاری حزبیان پاوانی خۆیان کردووە. بۆیە پرسی دەسەڵاتی بنەماڵەیی شتێکی تازە لەدەسەڵاتی سیاسی کورستان ناخاتە روو، کوردستان دەمێکە قوربانی و گیرۆدەی دوو دەسەڵاتی بنەماڵەیی و ریزێک حزبی سیاسی ژێر قەڵەمرەوی کوڕانی بنەماڵەیە. حكومەت لە کوردستان کە دیکۆرێکە بۆ داپۆشینی دەسەڵاتی میلیشایی، هاوکات روپۆشێکیشە بۆ شاردنەوەی دەسەڵاتی حزبۆکراتی و بنەماڵەیی، بەڵام هیچ کام لەوانە ناتوانن و هەرگیزیش نەیتوانیووە ڕاستی هەژموونی دەسەڵاتی بنەماڵە، دابپۆشێ. هەموو کەسێکی هوشیار و ویژدان زیندو، ئەو راستیە دەزانێ، کە حکومەت و پەرلەمان ...تاد، بەتەواوەتی ئامرازی دەستی حزب و لەناو حزبیشدا، ئامرازی دەستی بنەماڵەن. لەکوردستانی پشت بەستوو بە هێزی چەکداردا، حکومەت و پەرلەمان، ناتوانێ هەژموونی حزب و بنەماڵە، ڕابماڵێ... یان رەوتی ریفۆرم و چاکسازی تیایدا مانای واقعی پەیا بکات.  هیچ حکومەتێک لە کوردستاندا ناتوانێ حکومەتی سەراسەری بێت، ناتوانێ دەسەڵاتی زاڵ بکات بەسەر دەسەڵاتی حزبی و هیچیشیان ناتوانن، دەسەڵاتی بنەماڵە کەنار بخەن. پێچەوانەی ئەوانە راستیەکی تاڵ و نەفرەتلێکراوی کۆمەڵگەی سیاسی کوردستانە. هەرگیز حکومەت لە هەولێردا، ناتوانی ببێتە حکومەت لە زۆنی سەوزدا و بە پێچەوانەشەوە حکومەتی زۆنی سەوز ناتوانێ هیچ کاراییەکی لە زۆنی زەردا هەبێت. لەهەر دوو زۆنەکەشدا، هیچ حکومەتێک ناتوانێت دەسەڵاتی حزب لغاو بکات و لەوەش زیاتر قودرەتی ڕەهای بنەماڵە، بسرێتەوە. حکومەت بەمانا باوە بۆرژوازیەکەی، تەنها کابینە نییە، تەنها ریزێک وەزارەتخانەو وەزیر نین. حکومەت لە هەر جێگایەکی ئەم دنیاو هەسارەیەدا، دەسەڵات و کۆمەڵێک ئەرک و سەڵاحیەتی بە یاسا" هەر یاسایەک" بۆ دانراوە، کە خەریکە جێ بەجێیان دەکات و حزبەکانیش ملکەچی بریارو دەسەڵاتەکانی دەبن. لە کوردستان نەک حکومەتی خاوەن دەسەڵات نییە، بەڵکو خودی دەسەڵاتی حزبی و میلیشیایی ڕیگرن، لە حکومەتداری و دەسەڵاتی حکومی.  ئەگەر لەهەموو جغرافیایەکی پێناسەکراو و خاوەن قەوارەی دەوڵەتیدا، حکومەت مانایەکی هەبێت و خاوەنی دەسەڵاتی یاسایی و حقوقی، بێت... ئەوا لە کوردستاندا لە غیابی قەوارەو چوارچێوەی دەوڵەتیدا، لە غیابی یاسا و ریسای حکومەتداریدا، دەسەڵاتی میلیشیایی حزبی و بنەماڵە، هەمە کارەیە. ئەگەر لە دۆخی نزیک بە سێ دەهەی سیاسی کوردستاندا ترسێک لە دەسەڵاتی حزبۆکراتی و میلیشیایی و بنەماڵەیی هەیە، رەواندنەوەی ئەو ترس و لەراستیدا مۆتەکەیە، تەنها دەتوانێت لەرێگای کۆتاییهێنان بەدەسەڵاتی میلیشیایی و کۆتاییهینان بە پەیوەندی نا نۆرماڵی ناوەند بە بەغداو چارەسەری کارسازو گونجاوی پرسی کوردەوە، بە ئاکام بگات، کە خەڵکی کوردستان تیادا رۆڵی شایستەی خۆیانی تیادا بگێرن.

■  عارف قوربانی   هەرچەندە دەنگ و كورسییەكانی بزوتنەوەی گۆڕان لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق و لە پەرلەمانی كوردستانیش تا ئاستی نیوە دابەزیوە و بەراورد بە ژمارەی دەنگ و كورسیی هێزە ركابەرەكانی وەك دۆڕاوی یەكەمی پرۆسەی سیاسی چوار ساڵی رابردو دەردەكەوێت، بەڵام لە واقیعدا سیاسەت بە بەدیهێنانی ئامانج هەڵدەسەنگێنرێت، نەك بە ژمارەی دەنگ و كورسی. لەم روەوە بزوتنەوەی گۆڕان سەرباری كەمبونەوەی دەنگەكانی، براوەی یەكەمی پرۆسەكەیە. لەم جۆرە وڵاتانەی رۆژهەڵات سندوقی هەڵبژاردن پێوەر نییە بۆ سەنگ و قورسایی هیچ هێزێكی سیاسی، هەرچەندە وەك كارێكی رۆتین لە زۆربەی وڵاتان بەشێوەیەكی روكەشانەی دیموكراسی پرۆسەكە بەڕێوەدەچێت و كار بە ئەنجامەكانیشی دەكرێت، بەڵام هۆكار زۆرن بۆ ئەوەی خەڵك متمانەی بە ئەنجامی پرۆسەی دەنگدان نەبێت. بەواتای ئەوەی ئەگەر سندوقی هەڵبژاردن هاوكێشەكانیش بگۆڕێت، نە دەربڕی راستەقینەی رای خەڵكە و نە پێگەی حەقیقی هێزە سیاسییەكان. ئەوەی لە پرۆسەی هەڵبژاردنەكانی عێراق و كوردستانیشدا بەڕێوەچو هەمان شتە. ئەگەر زۆر گومانیش نەخەینە سەر شێوازی بەڕێوەچونی پرۆسەكە و دەستكاریی ئەنجامی دەنگدان، خۆ هەمومان لەوە دڵنیاین كە زیاتر لە نیوەی هاوڵاتیان بەشداریی پرۆسەی هەڵبژاردنیان نەكرد.  كەواتا هەمو ئەو هێزانەی ژمارەی دەنگ و كورسییان كەمی كردوە، دەشێت پێگە و هێزیان لەناو ئەو جەماوەرە ناڕازییە بێت كە نەچونە سەر سندوقەكان. ئەمە بەتایبەت بۆ بزوتنەوەی گۆڕان راستە، دەنگدەری گۆڕان بەهۆی كۆمەڵێك پێشهات و نیگەرانی و هەڵوێستی ناڕونی سیاسی بەشداریی دەنگدانیان نەكرد. بەڵام گۆڕان بەهۆی كەمبونەوەی دەنگ و كورسییەكانی سارد نەبوەتەوە لە كاركردن بۆ ئامانجەكانی. كوردی باكور پەندێكیان هەیە دەڵێ (ئەز خەدیجە ناخوازم، نەتیجە دەخوازم). سیاسەت لە هەرێمی كوردستان وای لێهاتوە بەشێكیان بەدوای دڵی خەدیجەوەن و هەندێكیش بەدوای نەتیجەوە. بزوتنەوەی گۆڕان لە دامەزراندنیەوە بۆ ئێستا بە مكوڕبونی لەسەر ئامانجە سیاسییەكانی ئەوەی نیشانداوین كە لە بەرەی نەتیجەخواستنە. ئەگەر تەماشا بكەین لە ساڵانی رابردودا بەهۆی ئەو دۆخە ناهەموارەی لەڕوی ئابوری و سەربازییەوە هەرێمی كوردستانی گرتەوە، لەلایەك ئابڵوقەی دارایی خرایە سەری و لە هەمان كاتیشدا توشی شەڕی داعش هات. لەو قۆناغەدا پرسی گۆڕینی سیستەم و ویلایەتی سەرۆكی هەرێم بە ئەندازەی ئەو دو هۆكارەی تر كێشەی سیاسی هێنایە پێشەوە. سەرباری ئەوەی لە ناوخۆ و لە دونیای دەرەوە گوشاری زۆر هەبون بۆ ئەوەی موراعاتی ئەو قۆناغە بكرێت و كوردستان لە دو جەنگدایە و كاتی ئەوە نییە خەریكی هەڵبژاردن و ئەو پرسانەی تر بێت، گۆڕان هیچ سازشێكی لەسەر نەكرد، كار گەیشتە ئەوەی وەك رێگرێك لەبەردەم قۆناغەكە وێنا بكرێت و بیر لە ئاوتكردنی بكرێتەوە. خۆیان كرد بە قوربانی مكوڕبون لەسەر ئەو ئامانجەی خەباتیان بۆ دەكرد. ئێستا بە دەنگ و ژمارەی كورسی (پارتی) بوە بە هێزی یەكەم، بە ئەندازەیەك كە بە دەنگی هەرچوار هێزەكەی تر: (یەكێتی، گۆڕان، یەكگرتو، كۆمەڵ) ناتوانن تێیپەڕێنن. بەڵام بەو پێوەرەی كە سیاسەت بە بەدیهێنانی ئامانج هەڵدەسەنگێندرێت، پارتی براوە نییە. چونكە ئێستا نەك ناتوانێ‌ ئامانجەكانی تری بەدەستبهێنێ، بەڵكو ناتوانێ‌ دەست بە پاراستنی ئەو ئامانجانەشەوە بگرێت كە پێشتر پێی گەیشتبو.  لە چوار ساڵی رابردودا بەشێكی زۆر لە ناسەقامگیریی سیاسی هەرێم، وەكو هێزی یەكەم و دوەم، پەیوەست بو بە ململانێی پارتی و گۆڕانەوە. بۆ ئەو قۆناغە كامیان لەسەر حەق بون، ئێمە دادوەری ناكەین، ئەمری واقیع ئەوەی سەپاند كە دەبو گۆڕان موراعاتی ئەو دۆخە تایبەتەی چوار ساڵی پێشوی هەرێمی بكردایە، كە نەیكرد. ئێستا هاوكێشەكان بەجۆرێكی ترن، پارتی بەشێوەیەكی بەرچاو ژمارەی كورسییەكانی زیادی كردوە و گۆڕانیش نیوەی كورسییەكانی لەدەستداوە، بەڵام ئاماژەكان بۆ ئەوە دەچن كە پارتی ناچاری گرتنبەری رێگایەكە گۆڕان دەكاتە براوەی یەكەم. ئەویش بەوەی دو لە هەرە مەرجە سەرەكییەكانی گۆڕان دەچەسپێنرێت لە دامەزراوەی سەرۆكایەتی هەرێم و دەستوری كوردستاندا. گۆڕان لەو كاتەش كە ململانێكانی لەگەڵ پارتی لەوپەڕی توندیدابو لەسەر ئەو دو پرسە، بە راشكاوانە دەیانگوت كە ئێمە پرسەكە بەشەخسەنە ناكەین و هیچ كێشەمان لەگەڵ خودی بارزانی نییە، بەڵكو مەبەستمانە پرۆسەی دانانی سەرۆكی هەرێم بە فلتەری پەرلەماندا بڕوات. پارتی ئەمەی بەهەستیارییەوە وەرگرت و كێشەكان بەو ئاراستەیە رۆیشتن كە هەمومان لۆمەی دەكەین.  ئێستا پارتی رازییە لە قۆناغی یەكەمدا بە هەمواركردنەوەی یاسای سەرۆكایەتی هەرێم لەگەڵ كاراكردنەوەی دامەزراوەكە و كۆكردنەوەی دەسەڵاتەكانی لەو دامەزراوانەی پێش چەند مانگێك بە رێككەوتنی فراكسیۆنەكانی پارتی و گۆڕان دابەشكرابون بەسەریاندا، سەرۆكی هەرێم لەناو پەرلەمان هەڵبژێردرێت. ئەمەش راستەوخۆ بەمانای ئەوە دێت كە سەرۆكی هەرێم لەبەردەم لێپرسینەوەی پەرلەماندا دەبێت. گۆڕان هەشت ساڵە ئەمەی دەویست كە ئەوكات بە هێزێكی زیاتر و پشتیوانییەكی زیاتری هێزە سیاسییەكانی ترەوە نەیدەتوانی بەدی بهێنێ، بەڵام ئێستا بە نیوەی دەنگەكانی پێشوی و بە تەنیا خۆی چوەتە گفتوگۆوە لەگەڵ پارتی و سازاون لەسەر ئەو رێكارە بۆ دانانی سەرۆكی هەرێم و هەروەها لەسەر كردنەوەی گرێكوێرەی دەستوری كوردستانیش كە لە رابردودا یەكێك لە هەرە پرسە ئاڵۆزەكان بو. گەرچی لە خولەكانی پێشتری بەر لە هاتنی گۆڕاندا پرۆژەی دەستور هەمو رێكارە یاسایی و باوەكانی بڕیبو، ئامادە بو بۆ ئەوەی بخرێتە بەردەم رای گشتی و دەنگی لەسەر بدرێت، بەڵام كە گۆڕان دامەزرا، یەكێك لە ئامانجەكانی رێگری بو لەوەی ئەو دەستورە تێپەڕێت و بیگۆڕێت بۆ دەستورێكی تر كە رەنگ و سیمای سیستەمی پەرلەمانی بدات، چیرۆكی ململانێكانی ئەو پرسە لە یادەوەریی هەموماندا ماوەتەوە، سەرئەنجام دەستور گەڕێندرایەوە بۆ پەرلەمان و پێویست بو لە ماوەیەكی دیاریكراودا بەسازانی نێوان هەمو لایەنەكان هەموار بكرێتەوە، بەڵام بەهۆی كێشە سیاسییەكانی تر و هەروەها جارێكی تر بەهۆی ناكۆكی لەسەر شێوازی هەڵبژاردن و دەسەڵاتەكانی سەرۆكی هەرێم، بە بنەست گەیشت.  ئێستا بۆ ئەم خولەی پەرلەمان مەیلێك هەیە كە دەستور ئامادە بكرێت و تێپەڕێنرێت. رێككەوتنی پێشوەختەی پارتی و گۆڕان لەسەر پرسی سەرۆكی هەرێم، لەمپەرەكانی بەردەم نوسینەوەی دەستور رادەماڵێت، چونكە پێشتر ئەو لیژنەیەی پەرلەمان كە لە نوێنەری هەمو لایەنەكان پێكهاتبو، بەشی زۆری كارەكانی تەواو كردوە و لەوێ‌ چەقی بەست كە شێوازی دیاریكردنی سەرۆك بو. بە یەكلاكردنەوەی پێشوەختەی ئەو خاڵی ناكۆكیە، رێگە بۆ تێپەڕاندنی دەستوریش خۆش دەبێت و ئەمەش ئاماژەیەكی رونە كە لە دەستپێكی ئەم خولەی پەرلەماندا دەتوانرێت دەستور بۆ كوردستان ئامادە بكرێت. بەمەش گۆڕان لە كەمتر لەماوەی دو ساڵی كۆچی دوای نەوشیروان مستەفا و بە كەمبونەوەی دەنگ و ژمارەی كورسییەكانی بۆ ئاستی نیوە، بەڵام دو لە هەرە ئامانجە گرنگەكانی بەدی دەهێنێ، بۆیە نەك نەدۆڕان، بەڵكو بون بە براوەی یەكەم.

  ■  هونەر تۆفیق  تەسلیمی ئیرادەی خەڵک نابین !! ئەمە ئەو تەنزیرە سیاسیە تازەیە ، ئەگەر کادیرێکی حیزبی پارتی یان یەکێتی بیگوتایە شاربەدەرمان دەکرد . بەڵام ئەمە گوتەی کادیرێکی بزوتنەوەی گۆڕانە . لەمانادا هیچی کەمترنیە لەو بەکەمگرتنەی سەرۆقادر ، کاتێک گوتی خەڵک وەک سەگ وایە ، نانی بدەرێ پێت ناوەڕێت . سەیرە بزوتنەوەی گۆڕان جگە لەوەی وازی لە سیاسەتی گۆڕینی سیستەمی سیاسی هێناوە ، بەرەو تۆڵەکردنەوە لە خەڵک دەڕوات ، چونکە لە دوو هەڵبژاردنی ڕابردوودا دەنگیان پێنەداوە یان وەک بەخۆیان دەڵێن چونکە بەشداری لە دەنگداندا نەکردووە .  خەڵک ( گەل ) لە پرۆسەی سیاسی هەر میللەتێکدا سەنتەری بڕیار و هەڵوێستە حیزبیەکانە . بەڵام هێزە سیاسیە نەخوێندەوارەکان ( بەئێستای بزوتنەوەی گۆڕانیشەوە ) دەچنەوە سەر هەمان تێڕوانینی سەقیفەی بەنی ساعدەی بەر لە چوارسەدەی دورگەی عەرەبی کە میتۆدی بە عەوام کردنی خەڵکیان داهێنا .  کاتێک محمەد پێغەمبەر کۆچی دوایی کرد ، هاوڕێکانی لە لە ماڵی سەقیفە کۆبوونەوە تا شوێنگرەوەی محەمەد هەڵبژێرن . لەوێدا بڕیاریاندا ئەبوبەکری سدیق بکەنە خەلیفە و بەیعەتیان پێدا . یەکێکیان گوتی : ئێمە ئەبوبەکرمان هەڵبژارد ، بەڵام ڕای خەڵک چی ؟ کێ دەڵێت زۆرینەی خەڵک بەیعەی پێدەدەن ؟ یەکێکی وەک ئەم مونەزیرەی گۆڕان کە دەڵێت تەسلیمی ئیرادەی خەڵک نابین ، گوتی : ئێمە گوێ بە ڕای زۆرینەی خەڵک - عامە الناس نادەین . چونکە عەوام ( عامە الناس ) نەزانە ، ئەگەر بڕیاری سیاسی بدەینە دەست ، ئومەت بە هەلاکدا دەبات . لەو کاتەوە چەمکی عەوام ( زۆرینەی خەڵک ) وەک نەزان و گەمژە بەکاردێت لەناو کۆمەڵگەکانی ئیسلامدا . لەپاش ١٤ سەدە تازە بەتازە بزوتنەوەی گۆڕان ئەم چەمکە زیندوو دەکاتەوە و لەزمانی کادیرە نەخوێندەوارەکانیەوە تەنزیری بۆ دەکەنەوە ، حساب بۆ ئیرادەی خەڵک ناکەن .

■  ژوان ئەحمەد ڕەنگە مایەی سەرئێشە بێت كە هێندە لەسەر سیاسەت یان حزبێك بنوسیت، سەرئێشە بۆ خودی خۆت ( لەبەر تانە‌و هێرشی كاسەلێس‌و ملكەچەكان)، سەرئێشە بۆ هاوڕێكانی ( كە حزب تا سەر ئێسك بێزار‌و ماندوی كردون). بەڵام حزب وەك یەكێك لە پایەكانی كۆمەڵی مەدەنی، لێرە لە وڵاتانی رۆژهەڵات‌و لەناو وڵاتانی لانكی دیموكراسی‌و مۆدێرنەش، هێشتا زەرورەتی مانەوەو بەردەوامی هەیە‌و بۆ ئایندەیەكی دوریش تا ئێستا بەدیلێك لە ئاسۆدا بۆ جێگرتنەوەیان دیار نیە، بەپێچەوانەی ئەوانەی كە لەسەرەتای ڕاپەڕینەوە بە بانگەشەی مەرگی مۆدێلی حزب مێشكیان ئاخنین‌و توشی سەرگەردانی فكریان كردین. بەڵام پرسیار ئەوەیە لێرە حزب چۆنە‌و لەوێ چۆنە؟ لەو ڕوانگەیەوە ئیدی پێویستە بەردەوام كار لەسەر حزب بكەین، بە ئاراستەی ڕێككردنەوەی حزبەكان كە بەرنامە‌و كار‌و رەفتار‌و ئاكاریان بچێتە جۆگەلەی خزمەت كردن بە كۆمەڵ‌و دیموكراسی‌و ئازادی، نەك رۆیشتن بەرەو دەستە‌و كارتێلی مافیایی‌و نەهێشتن‌و زەوت كردنی بژێوی‌و ئازادی خەڵك، بە مانایەكی دیكە، حزب وەك ئەو مۆدێلە لێ بكەین كە لە وڵاتانی دیموكراسیدا هەن‌و خزمەت بە كۆمەڵ دەكەن‌و لەناو كۆمەڵن، نەك ئەوەی لێرە هەیە حزب بۆتە ئامانج‌و كۆمەڵ بۆتە ئامرازی خزمەت پێكردن. ئەگەر ئاوڕ لە سەرەتای دامەزراندنی یەكێتی بدەینەوە، تا دەگاتە نەوەدەكان، ئەم حزبە هەمیشە لە خەمی پەروەردەكردنی كادرانی خۆیدا بوە، هەمیشە لە خوارەوە بۆ سەرەوە كاری كردوە تا كادری نەوعی دروست بكات‌و كاریگەریان هەبێت لەسەر چین‌و توێژەكانی كۆمەڵ، سەرەتا بە دەستەبژێرێكی گەنج‌و خوێندەوار لە كایەكەدا خۆی سەلماند، دوای راپەرینیش تا بۆی كرا لە ڕێگەی ڕێكخستن‌و پەخشنامە‌و پەیمانگای كادرانەوە سەدان كادری سیاسی‌و كۆمەلایەتی لە ناوچە‌و ئۆرگانە جیاجیاكان دروست كرد. جگە لە پەروەردە شۆڕشگێڕیەكەی، ئەوەی یەكێتی لە باقی حزبەكانی دیكە جیاكردبۆوە، بونی دیدێكی رۆشن‌و نزیكی بوو لە خواست‌و هیوای خەڵكەوە بۆ ئایندە، ئەگەرنا حزبی دیكەش هەبون لە شاخ وەك شۆڕشگێڕ خۆیان دەناساند‌و بەشداربون، حزبی دێرینتریش هەبون كە هەڵگری بیری چەپ بون، بەڵام لەبەر خەسڵەتەكانی یەكێتی، خەڵك یەكێتی بونیان هەڵدەبژارد لەبری حزبی دیكە. ئەو راستیانە هەموان دەیزانن، بەڵام سەمەرە لەوەدایە ئەوانەی ئێستا ستێرنی یەكێتیان بەدەستەوەیە، ئاوڕ لەوە نادەنەوە بۆچی خەڵك لە یەكێتی دوردەكەوێتەوە؟؟ ( كە لە راستیدا یەكێتی یە خۆی لە خەڵك دور خستۆتەوە، بۆیە خەڵكیش بەپیریەوە نایەت). لە پرۆسەی دیموكراسی دا هەموو حزبێك ئایدیایەكی میحوەری هەیە كە ئامانجەكانی تیادا رون دەكاتەوەو هەوڵ بۆ راكێشانی زۆرترین جەماوەر دەدات، مەحاڵە دوو حزبیش لە دید‌و تێروانین‌و ئایدۆلۆژیا وەك یەك بن، ئەگەرنا پێویست بە بونی هەردوكیان ناكات‌و دەبێت ببنە یەك حزب، لێرەوە دەتوانین ئەوە دیاری بكەین كە چی بۆ بوژاندنەوەی یەكێتی‌و راست كردنەوەی ڕێچكە‌و كاروانەكەی بكەین. كۆی ئەزمونی هەموو حزبەكانی جیهان بخوێنەرەوە، هیچ ئەزمونێك نابینی شكستی نەهێنابێت كاتێك كادر‌و بەرپرسانی حزب بەرامبەر بە پارە یان پۆست‌و ئیمتیازات كرایان كردبێت، حزب دوركەوتبێتەوە لە ئامانجەكانی‌و فكر‌و ئایدۆلۆژیای فەرامۆش كردبێت، باشترین نمونەش حزبی بەعسی سەدام حسێنە كە لەوپەڕی هێزەوە هاتە خوارەوە‌و نەك دەسەڵات بەڵكو خۆیشیان لەناوچون. ( تاهر توفیق العانی) لە كتێبی ( انهیار العراق المفاجی‌ء و تداعیاته) ئەو هۆكارانە رون دەكاتەوە كە بونە هۆی روخانی حزبی بەعس وەك( هاتنە پێشەوەی كەسەكان لەسەر بنەمای خزمایەتی نەك شایستەیی، پێدانی موچە بە كادری حزب ئەوەش وایكرد ئیدی پلە باڵاكانی حزب هەرگیز دەسبەرداری شوێنەكانیان نەبن، گوێنەدان بە رەخنە لەناو حزب، دوفاقی لە ئایدۆلۆژیای حزب‌و گۆڕینی بەپێی دۆخی ناوچەكە لە چەپ بۆ ئایینی، بایەخدان بە لایەنی سەربازی‌و فەرامۆش كردنی فكر، دوركەوتنەوەی سەدام‌و سەركردەكانی بەعس لە خەڵك... چەندین هۆكاری تر). خۆ ئەگەر حزبەكانی كوردستان بدەیت لە بێژەنگی ئەو هۆكارانە، بەڕونی دەبینیت حزبەكان بە گشتی لە سەرەمەرگدان بەڵام فاكتەری نادڵنیایی لە بەرامبەر عێراق هێشتا وایكردوە بمێننەوە، بۆیە قۆناغەكە بۆتە یەكلاكەرەوە بۆ حزبەكان، ئایا بەو شێوەیە بەردەوام دەبن یاخود بە رەخنە لە خۆگرتن‌و راست كردنەوەی هەڵەكان ئیدی سۆزی خەڵك دەگێڕنەوە بۆ خۆیان. بۆ یەكێتی، زۆر پێویستە بە زوترین كات كاربكات لەسەر ژیاندنەوەی فكر لەناو حزب، بە گۆشكردنی كادری رۆشنبیر‌و خاوەن عەقڵ‌و فكر، لەلایەك بۆ ژیاندنەوەی حزب‌و لەلایەكی دیكەش بۆ ئەوەی خەڵكی ئاسایی هەست بە جیاوازی یەكێتی بكات بە بەراورد بە حزبەكانی دیكە. خاڵێكی تری جەوهەری بۆ یەكێتی ئەوەیە، پێویستە دان بە شكستی خۆماندا بنێین، شكست لە بەدەست هێنانی متمانەی خەڵك لە هەڵبژاردن، شكست لە خزمەت كردنی خەڵك لە كایەی حوكمڕانی، ئەوەش بەبەراورد كردنی ئەنجامی هەڵبژاردنەكان دەبێت نەك بە پیاهەڵدان‌و چاپلوسی هەندێك بەرپرس یان كادر، چونكە دیارە ئێمە لە نێوان دوو هەڵبژاردندا زیاتر لە دوو سەد هەزار دەنگ كەممان كردوە‌و لە بەرامبەردا كەسانێكی پۆپۆلیست‌و رابردوو خراپ دەنگیان لێ بردوین، چ خێرە ئەم كشانەوەیە بە سەركەوتن وەسف دەكەین‌و نقورچێكی رەخنە گرانە لە ویژدانی حزبیانەی خۆمان ناگرین؟؟!. بۆ گشت ئەوانەش، دەبێت هەرچی زوترە كۆنگرەیەكی ئازاد‌و پڕ لە گۆڕانكاری بكەین، كۆنگرە نابێت لە سێ مانگی داهاتوو زیاتر بخایەنێت، ئەگەرنا تا ساڵی داهاتوو سەرجەم ئۆرگانەكان پڕدەكرێن لە دەسكێشی تەكەتولچیەكان‌و ئەم كۆنگرەیەش بە دەردی كۆنگرەی سێ دەبەن‌و بە تەواوی هیوای بوژاندنەوە لە كۆنگرەدا دەنێژن، پێویستە لە كۆنگرەی داهاتووی یەكێتی كاراكتەری نوێ بە بیر‌و ئاراستەی نوێ بێنە پێشەوە، لەگەڵ كۆمەڵێكی كەم لە سەركردە دێرینەكان، سەرلەنوێ بزوێنەری یەكێتی بخەنەوە كار بۆ خزمەت كردنی خەڵك، ئەگەرنا ئەم حزبە ناتوانێت بەو شێوەیەی ئێستای بەردەوام بێت، چ لەسەر ئاستی سیاسی، چ لەسەر ئاستی جەماوەریش، دواتریش مێژوو هیچ سودی نامێنێت كە یەكێتی لە شاخ چی كردوە یان چی بەخشیوە ( هەمومان ئەزمونی حزبی شیوعی عێراقمان بینیوە كە لە چ لوتكەیەكەوە هاتۆتە خوار بۆ چ دامێنێكی كارەساتبار، بزوتنەوەی فەتحی عەرەفاتمان بینی كە بەدەست گەردەلولی حەماسەوە بە چ دەردێك چوو). ئێمەی كادری یەكێتی پێویستە فشار بكەین بۆ بەستنی كۆنگرەی ئازاد‌و گۆڕانكار، كۆنگرەیەك فكر‌و ئایدۆلۆژیا‌و پەیكەرەی یەكێتی بژێنێتەوە، كۆنگرەیەك دور لە سپی كردنەوەی لیستە ڕەشەكانی تەكەتول‌و هێنانە پێشەوەی نەوەی كاربەدەستەكان‌و پاسیڤ كردنی دەستەبژێر‌و كادرە رۆشنفكر‌و سیاسیەكان.  

■  به‌هرۆز جه‌عفه‌ر  خوێندنه‌وه‌یه‌كی به‌په‌له‌ بۆ ئاینده‌یه‌كی نزیكی هه‌رێمی كوردستان: یه‌كه‌م: ڕووداوه‌كانی سه‌ده‌ی بیسته‌م به‌گشتی، وه بیستو حه‌وت ساڵی ڕابردوو جه‌سته‌ی كۆمه‌ڵگه‌ی كوردییان ته‌واو شه‌كه‌ت كردووه‌. ئاماره‌كانی دادگاو، ڕێژه‌ی بێ كاری و كۆچ و مردن و نه‌خوێندنه‌وه‌و نه‌خوێنه‌واری و...تادوایی. دووه‌م: هه‌ڵبژاردنه‌كانی كوردستان ئه‌گه‌رچی سه‌دان ماشێنی میدیایی جۆراوجۆر و ده‌یان حیزب و شێوازی تیا به‌كارهێنراوه‌، سه‌دان ملیۆن دۆلار بۆ هه‌رێمێكی وا چكۆلانه‌ خه‌رجكراوه‌، هێشتا 60% ی خه‌ڵك ده‌نگی نه‌داوه‌. واته‌ به هه‌موو حیزبه‌كان ته‌نها نوێنه‌ری 40% خه‌ڵك و كۆمه‌ڵگان (بول بیا سه‌رۆكی كامیرۆن بۆ حه‌وته‌مین جار زۆرینه‌ی ده‌نگی به‌ده‌ستهێناوه‌ته‌وه‌ به‌ڵام خۆی ده‌نگی بۆ زۆرینه‌ی خه‌ڵك داوه‌ و، ده‌گمه‌ن خه‌ڵك به‌شدارییان كردووه‌، له‌ كۆنگۆ-DRC - ئه‌وانیش تووشی جینۆساید بون به‌ڵام ئه‌وه‌ له‌ڕۆژهه‌ڵاتی وڵاته‌كه‌ نزیكه‌ی سه‌ت گروپی چه‌كداری جۆراو جۆر ململانێی چه‌كداری ئه‌كه‌ن، زیاتر له‌ 14 ملیۆن خه‌ڵك پێویستیان به‌هاریكاری مرۆیی هه‌یه‌). سێهه‌م: پۆپۆڵیزم (شه‌عبه‌ویه‌ت) له‌ ئه‌وروپاوه‌ سه‌ریهه‌ڵداوه‌و، له‌ ئه‌وروپاشه‌وه‌ سه‌ریهه‌ڵداوه‌ته‌وه‌ به‌تایبه‌ت له‌ماوه‌ی دوای ساڵی (2008) ه‌وه‌. ئێستا " موعاره‌زه‌ی شه‌عبی" ڕوو له‌گه‌شه‌سه‌ندنه‌ له‌ ئه‌وروپا، هێله‌ك زه‌رده‌كان و ڕووداوه‌كانی فه‌ڕه‌نسا ته‌نها سه‌ركه‌فی ئه‌و قوڵپه‌ن كه‌ له‌ناو مه‌نجه‌ڵی تیۆره‌ خۆرئاواییه‌كاندا ئه‌كوڵێن. ئه‌مه‌ بابه‌تێكه‌ توركیا له‌ناوخۆی خۆیدا زۆر لێی ئه‌ترسێ و ده‌مێكیشه‌ كار بۆ به‌رگرتن له‌و مه‌ترسییه‌ ئه‌كات، ته‌نانه‌ت توركیا به‌و قووڵاییه‌ ستراتیژییه‌ی خۆیه‌وه‌ زۆر له‌و هه‌ژموونه‌ بچوكه‌ی "شاسوار عه‌بدلواحێد" له‌ هه‌رێمی كوردستان به‌ ئاگایه‌. بۆیه‌ ئه‌گه‌ری به‌هێز شه‌عبه‌ویه‌ته‌ وه‌ك نه‌شئه‌یه‌ك له‌هه‌رێمی كوردستان له‌وه‌ زیاتر په‌ره‌بسێنێت. له‌گه‌ڵ هه‌موو ئه‌مانه‌شدا په‌رله‌مانی كوردستان په‌رله‌مانێك نییه تیایدا كۆمه‌ڵێك "فه‌قیهو موشه‌ریع" ی قانونی و ئابوری و دیبلوماتی ئه‌دا بكه‌ن و، چاودێرێكی به‌هێز بێت (په‌رله‌مان: دیارده‌یه‌كی ناوخۆیی نییه‌، دیارده‌یه‌كی یاسایی و ده‌ستوری و دیبلۆماسی و ژینگه‌یی و ئابورییه‌، مه‌سه‌له‌ن نابێت یاسایه‌ك ده‌ربكرێ سه‌باره‌ت به‌ژینگه‌ بێ ئاگابیت له‌ژینگه‌...وه‌ هه‌روه‌ها).. چواره‌م: بنه‌ماڵه‌گه‌رێتی له‌ هه‌رێمی كوردستان (هه‌موو حیزبه‌كان له‌ باشوری كوردستان حیزبی بنه‌ماڵه‌و خێزان و گه‌شه‌یه‌كی كۆمه‌ڵایه‌تی ناجۆرن) تاكه مه‌ترسییه‌كی گه‌وره‌یه‌، كه‌ له‌ده‌وری ئه‌م بنه‌ماڵانه‌ چه‌ندین ڕه‌وی دڕنده‌و ملیاردێر و ده‌ستبڕو چه‌ته‌ گردبونه‌ته‌وه‌. تادێت ژیانی خه‌ڵكیش له‌ هه‌رێمی كوردستان ڕوو له‌ پاشه‌كشه‌ ئه‌چێت. جا ئه‌م دیاردانه‌ هانا ئارێنت له‌ " بنه‌ماكانی تۆتاڵیتاریزم" دا باسی ئه‌كا. لێره‌دا چۆن شێرپه‌نجه‌و نه‌خۆشیه‌ ڤایرۆسیه‌كان نیشانه‌ی خۆیان هه‌یه‌و، كۆتایشیان هه‌یه‌. ئه‌م دیاردانه‌ مێژووكردن. پێنجه‌م: گرفته‌كانی خه‌ڵك مووچه‌و به‌نزین نییه‌، هاوڵاتی له‌سه‌رده‌می ئینته‌رنێت و كۆمیونیكه‌یشن دا، تێئه‌گات كه‌ كه‌رامه‌تی مرۆیی پێشێلكراوه‌، ئه‌وه‌ش به‌ سه‌ر به‌خۆیی دادگاو هه‌ڵبژاردنی پاك و بێگه‌ردو ده‌سته‌به‌ركردنی ماف و ئازادییه‌ گشتی و تایبه‌تیه‌كان دێته‌دی. ده‌سته‌ڵاتی كوردی له‌ زۆنی هه‌ولێر و سوله‌یمانی له‌بری ده‌ستبردن بۆ چاره‌سه‌ركردنی ڕیشه‌یی گرفته‌كان، خه‌ریكی كڕینی سیاسیی و ڕۆشنبیره‌ نیوداشه‌كانی ناوچه‌كانی یه‌كترن، له‌كاتێكدا ئه‌مه‌ مۆدێلێكه‌ مێژووییه‌كی كۆنی هه‌یه‌و گرفته‌كان قووڵتر ئه‌كاته‌وه‌. شه‌شه‌م: ڕووداوه‌كانی سه‌ده‌ی بیسته‌م و ئه‌مدواییه‌ی باشوری كوردستانیش، ئه‌وه‌یان ده‌رخستوه‌ هه‌رێمی كوردستان و كوردستان به‌گشتی پێویسته‌ له‌ناوه‌وه‌ فه‌تح بكرێت، هه‌ندێ له‌ سیاسیه‌كانی هه‌رێمی كوردستان دێنه‌ ده‌ره‌وه‌ پاره‌یه‌كی زۆر ئه‌به‌خشن تا یه‌كێ له‌ تینك تانكه‌كان دوو گفتی لێوه‌رگرن. ئه‌مانه‌ ته‌نها دوو گه‌ڕه‌ك "هه‌رێمی كوردستان دووگه‌ڕه‌كی شاره‌ هاكه‌زاییه‌كانی دونیا نابێت" پێ به‌ڕێوه‌ نابڕێ، كۆمه‌ڵگه‌یه‌كیان گیرۆده‌ كردووه‌، ئه‌یانه‌وێ له‌ڕێگه‌ی هه‌ندێ سه‌ركزی حیزبه‌وه‌ داخی ئه‌و دۆخه‌ بكه‌ن. ئازادی شیرینه‌، ئه‌وانه‌ تامی ئه‌كه‌ن له‌ دۆخی حیزب دێنه‌ ده‌ره‌وه‌. ده‌رئه‌كه‌وێت كه‌ ده‌سته‌ڵاتی كوردی ته‌نها لای خه‌ڵكه‌ ڕه‌شووڕووته‌كه‌ی ئه‌و دووگه‌ڕه‌كه‌ شتێكی گه‌وره‌و زه‌به‌لاحه‌.!.  

■  سەرتیپ وەیسی كەریم  ئه‌و شانده‌ى پارتى كه‌ بڕیاره‌ سبه‌ى سێشه‌ممه‌، بچێته‌ سلێمانى كاتژمێر 11 ده‌چنه‌ مه‌كته‌بى سیاسى یه‌كێتیى و به‌ درێژایى ئه‌و ڕۆژه‌ له‌گه‌ڵ شاندى یه‌كێتیى له‌سه‌ر ته‌واوى ورده‌كارییه‌كانى هه‌ڵبژاردنى ده‌سته‌ى سه‌رۆكایه‌تى په‌رله‌مان و حكومه‌ت و سه‌رۆكایه‌تى هه‌رێم گفتووگۆده‌كه‌ن. ڕۆژى دواتر هه‌مان شاند ده‌چنه‌ مه‌كۆی سه‌ره‌كى گۆڕان دووباره‌ به‌ ورده‌كاریه‌وه‌ له‌گه‌ڵ گۆان گفتووگۆده‌كه‌ن. ئه‌و شانده‌ى پارتى بڕیارى ته‌واویان له‌لایه‌، تاڕاده‌یه‌كى زۆریش پارتى زۆربه‌ى قه‌زیه‌كانى یه‌كلاكردۆته‌وه‌، له‌ كۆبوونه‌وى دووڕۆژى داهاتووشدا پارتى زیاتر گوێ له‌ یه‌كێتى و گۆڕان ده‌گرێت، تاوه‌كو بزانێت ئه‌وان چ داواكارییه‌كان هه‌یه‌، ئه‌گه‌ر هه‌ر لایه‌ك مه‌رجى ته‌عجیزی و قورسیان نه‌بێت له‌ دانیشتنى دووه‌مدا ڕێككه‌وتنیان له‌گه‌ڵ ده‌كات. یه‌كێتى و گۆڕان به‌هۆى ترسیان له‌ یه‌كتر، ڕه‌نگه‌ له‌ گفتووگۆكانیان جۆرێك نه‌رمى به‌رامبه‌ر پارتى بنوێنن و بیانه‌وێ زووتر رێكبكه‌ون، پارتیش ئه‌و ناكۆكى و ململانێیه‌ى قۆستۆته‌وه‌.  پارتى دیموكراتى كوردستان، ده‌یه‌وێت له‌سه‌ره‌تادا له‌گه‌ڵ بزوتنه‌وى گۆڕان و یه‌كێتیى له‌سه‌ر مه‌سه‌له‌ى هه‌ڵبژاردنى ده‌سته‌ى سه‌رۆكایه‌تى په‌رله‌مان ڕێككه‌وتن بكات و ده‌سته‌ی سه‌رۆكایه‌تى په‌رله‌مان هه‌ڵبژێرن، پاشان په‌رله‌مان ده‌ستبكات به‌ كاراكردنه‌وه‌و هه‌مواركردنه‌وه‌ى یاسایى سه‌رۆكایه‌تى هه‌رێم و هه‌ڵبژاردنى نێچیرڤان بارزانى به‌سه‌رۆكى هه‌رێم له‌ نێو په‌رله‌مان، دواتر ڕاسپاردنى مه‌سرور بارزانى له‌لایه‌ن نێچیرڤان بارزانى بۆ پێكهێنانى حكومه‌ت. له‌م خوله‌دا پارتى رازیه‌ سه‌رۆك له‌ ناو په‌رله‌مان هه‌ڵبژێردرێت، بۆ ئه‌مه‌ش یه‌كێتیى و گۆڕان هیچ كێشه‌یه‌كیان نییه‌، به‌ڵام پارتى له‌ گفتووگۆكان به‌و شێوه‌یه‌ قسه‌ له‌گه‌ڵ لایه‌نه‌كان ده‌كات، كه‌ مه‌سه‌له‌ى هه‌ڵبژاردنى سه‌رۆكى هه‌رێم له‌ نێو په‌رله‌مان، یان له‌ ناو خه‌ڵك، ده‌بێت له‌ ده‌ستوورى هه‌رێمى كوردستان یه‌كلابكرێته‌وه‌، ڕازیبوونیان به‌ هه‌ڵبژاردنى سه‌رۆكى هه‌رێم له‌ ناو په‌رله‌مان ته‌نها له‌و خوله‌دا ده‌بێت. دواى ئه‌وه‌ى پارتى پۆستى سه‌رۆكى هه‌رێم و حكومه‌ت و جێگرى سه‌رۆكى په‌رله‌مانى له‌گه‌ڵ وه‌زاره‌تى ناوخۆ و سامانه‌ سروشتییه‌كانى بۆخۆى یه‌كلاكرده‌وه‌، ئه‌وه‌ى ده‌مێنێته‌وه‌ بۆ گفتووگۆكان جێگرى سه‌رۆكى حكومه‌ت و سه‌رۆكى په‌رله‌مان و پۆستى جێگرى سه‌رۆكى هه‌رێمه‌، له‌گه‌ڵ سه‌رپشكردنى گۆڕان و یه‌كێتیى بۆ وه‌رگرتنى هه‌ردوو وه‌زاره‌تى سیادى ئه‌وانیش پێشمه‌رگه‌و ناوخۆیه‌. مه‌سه‌له‌ى دانانى دوو جێگرى سه‌رۆكى حكومه‌ت، له‌لایه‌ن پارتیه‌وه‌ نه‌ماوه‌و ئه‌وان له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌نین دووجێگرهه‌بێت، ئه‌مه‌ خواستى یه‌كێتیشه‌، به‌ڵام ده‌كرێ بزوتنه‌وه‌ى گۆڕان له‌كاتى گفتووگۆكان ئه‌و مه‌سه‌له‌یه‌ پێشنیاز بكاته‌وه‌، داوا له‌ پارتى بكات دوو جێگر بۆ سه‌رۆكى حكومه‌ت دابنرێت. پێكهێنانى حكومه‌تى نوێ به‌نده‌ به‌و كێبركێیه‌ى گۆڕان و یه‌كێتیى له‌ باره‌ى وه‌رگرتنى پۆسته‌كان ده‌یكه‌ن، چونكه‌ تاڕاده‌یه‌كى زۆر جگه‌ له‌و پۆستانه‌ى باسمان كرد ئه‌و دوو هێزه‌ به‌ وه‌زاره‌ته‌ سیادییه‌كانه‌وه‌، ته‌نها بۆیان هه‌یه‌ هه‌شت وه‌زاره‌ت و دوو ده‌سته‌ گفتووگۆى له‌باره‌یه‌وه‌ بكه‌ن و داواى بكه‌ن. پۆستى سه‌رۆكى په‌رله‌مان بۆ یه‌كێتیى یه‌كلابۆته‌وه‌و ئه‌وه‌ى ده‌مێنێته‌وه‌ پۆستى جێگرى سه‌رۆكى حكومه‌ت كه‌ یه‌كێتیى سووره‌ له‌سه‌ر وه‌رگرتنى، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدایه‌ جێگرى سه‌رۆكى هه‌رێم بۆ گۆڕان بێت، له‌ برى ئه‌وه‌ى دوو جێگر بۆ سه‌رۆكى حكومه‌ت دابنرێت. بزوتنه‌وه‌ى گۆڕان نایه‌وێ له‌ كابینه‌ى داهاتوودا به‌ جێگرى سه‌رۆكێكى هه‌رێم و چوار وه‌زاره‌ت بچێته‌ حكومه‌ت، بۆیه‌ له‌ گفتووگۆكانیان داواى زۆر له‌وه‌ زیاتر ده‌كه‌ن، چونكه‌ ده‌زانن ئه‌گه‌ریش بچنه‌ نێو حكومه‌ت به‌ به‌هێزیه‌وه‌ نه‌بێت، ناتوانن قاعیده‌ى جه‌ماوه‌ریان ڕازیبكه‌ن. یه‌كێتى له‌و گفتووگۆیانه‌ى ده‌یكات داواى وه‌رگرتنى جێگرى سه‌رۆكى حكومه‌ت ده‌كات بۆ قوباد تاڵه‌بانى و وه‌زیرى ناوخۆش بۆ ده‌رباز كۆسره‌ت ڕه‌سول، به‌ڵام مه‌رج نییه‌ پارتى ڕازیبێت به‌مه‌ به‌تایبه‌ت پێدانى وه‌زیرى ناوخۆ به‌و حزبه‌. به‌هۆى ئه‌وى بنه‌ماڵه‌ى تاڵه‌بانى ئه‌گه‌رى زۆره‌ پۆستى جێگرى سه‌رۆكى حكومه‌ت ببه‌ن ، ئه‌گه‌رێكى لاوازیشه‌ وه‌زیرى ناوخۆ بدرێت به‌ ده‌رباز كۆسره‌ت ڕه‌سوڵ، بۆیه‌ ئه‌گه‌رى هه‌یه‌ ڕێواز فایه‌ق ببێته‌ سه‌رۆكى په‌رله‌مان و بێگه‌رد تاڵه‌بانى چانسى كه‌مببێته‌وه‌، چونكه‌ ماڵى كۆسره‌ت ره‌سوڵ ئه‌مه‌یان قبوڵ نییه‌، كه‌ دوو پۆستى باڵا بدرێت به‌ ئه‌وان. بزوتنه‌وه‌ى گۆڕان ئه‌گه‌ر جێگرى سه‌رۆكى حكومه‌ت به‌رنه‌كه‌وێت، ڕه‌نگه‌ وه‌رگرتنى پۆستى جێگرى سه‌رۆكى هه‌رێم و چه‌ند وه‌زاره‌تى كه‌مى به‌لاوه‌ گرینگ نه‌بێت و پاشه‌كشه‌بكات له‌ به‌ژداریكردنى حكومه‌ت. پارتى دیموكراتى كوردستان له‌ نه‌خشه‌ى پێكهێنانى حكومه‌تى نوێ، جگه‌ له‌ پێدانى چه‌ند پۆستێك به‌ پێكهاته‌كان، نایه‌وێ هیچ لایه‌نێكى دیكه‌ به‌ كۆمه‌ڵى ئیسلامیشه‌وه‌، گفتووگۆیان له‌گه‌ڵ بكات له‌باره‌ى هاتنیان بۆ ناو حكومه‌ت.

د. هەردی مەهدی لە مێژووی هاوچەرخی کورددا چەند ئاڵایەک وەک نیشانە و ئاڵای جوڵانەوەی سیاسی کوردستان نمایشکراوە. لانیکەم دیارترینیان ئاڵاکەی شێخ مەحمود، ئاڵاکەی شۆڕشی ئارارات و خۆییبوون، ئاڵای کۆماری مەهاباد و ئاڵای هەرێمی کوردستان. ئاڵای ئەمڕۆی هەرێمی کوردستان کە لە پەرلەمانی کوردستانەوە دەنگی لەسەردراوە، نزیکترین و بگرە تەنها لە تیشکی خۆرەکەدا نەبێت، هەمان ئاڵای کۆمەڵەی خۆییبوون و شۆڕشی ئاراراتە(١٩٢٧-١٩٣١). کۆمەڵەی خۆییبوون لە ئەنجامی خۆهەڵوەشاندنەوەی هەر چوار رێکخراوی سیاسی کوردستانی پێکهات کە بریتیبوون لە: کۆمەڵەی تەعالی کوردستان، تەشکیلاتی کوردستان، میللیەتی کورد و کۆمیتەی ئیستیقلال، کە بڕیاری خۆهەڵوەشاندنەوەیدا و رێکخراوێکی دی بە ناوی کۆمەڵەی خۆیبوون سازدا، پاشان لە هەناوی ئەم کۆمەڵەیەشدا شۆڕشی ئارارات(دژی حکومەتی تورکیا و ئەتاتورک) هەڵگیرسا.(کندال و دیگران، کردها، ١٣٧٩: ص١١١)(کۆچرا، جنبش ملی کرد، ١٣٧٧: ص١١٥)  هەندێ لەو باوەڕەدان لەناو ئەم گروپانەی خۆیبوون-یشدا ئاڵاکە تایبەت بووە بە باڵی کۆمەڵەی تەعالی کوردستان و لە ساڵی ١٩٢٠ دا کێشراوە و پاشتر بووەتە ئاڵای خۆییبوون. حکومەتی دووەمی شێخ مەحمود (مەلیکی کوردستان) ئۆکتۆبەری ساڵی 1922 ئاڵای کوردستانی لە شاری سلێمانی هەڵکرد و (حکومەتی خوارووی کوردستان)ی راگەیاند. ئەو ئاڵایەی کە لەلایەن حکومەتی خوارووی کوردستان بە رێبەرایەتی شێخ مەحموود هەڵدرا پێکهاتبوو لە زەمینەیەکی سەوز و مانگێکی سپی لەسەر رەنگی سوور لە ئاڵاکەدا دەبینرا. کۆماری کوردستانیش لە مەهاباد ئاڵایەکی تایبەت بە خۆی هەبوو کە لە رۆژی ٢٦ی سەرماوەزی١٣٢٤(١٧/کانونی یەکەم/١٩٤٦ز) لە شارەوانی شاری مەهابادی پێتەختی کۆماری کوردستاندا هەڵکراو و ئاڵای حکومەتی ئێران هێنرایە خوارەوە(نەوشیروان مستەفا، کۆماری کوردستان، ٢٠٠٦: ل٩٦)، ئاڵاکەی کۆماریش سێرەنگە و قەڵەمێک و خۆرێک و گولەگەنمێک بە دەوریدا لە ناوەڕاستی ئاڵاکەدا دەبینرێن. هەژار موکریانی(١٩٢١-١٩٩١) لەبارەی ئاڵاکەی کۆماری کوردستان(مەهاباد) ئەم شیعرەی نوسیوە: پارچەکەی سێ رەنگی خۆی دەنوێنێ؛ رەنگی سوور دەڵێ تا تنۆکێ خوێنی کورد مابێ قەدی من نانەوێ یان دەڵێ لێم سوورە دێموکراسی لە عالەم سەرکەوێ موستەبید و مورتەجیع کەوتوونە گێژی گێژەوێ سپیەکەی موژدەی بەیانی بەختی کوردی کرد بەیان رۆژی بەختی کوردە پەیدا بوو نەما پەردەی شەوێ دوو گوڵی گەنمی دەڵێ ئاگات لە رزقی خۆت ببێ خۆت کە برسی بۆچی دوژمن پێی بژی لێرە و لەوێ پێت دەڵێ نووکی قەڵەم گەر ژینی خۆشت پێدەوێ غەیری من دەس ناکەوێ بۆ رێی تەرەقی پێشرەوێ رەنگی سەوزی یانی دایکی نیشتمان لەورۆکەوە جوان و سەر سەوزە وەگیری کەوتووە عومری نەوێ (هەژار موکریانی، ئاڵەکۆک، ئاڵای کوردستان) بەڵام ئاڵاکەی ئەمڕۆی هەرێمی کوردستان، هەرسێ رەنگی سوور لەسەرەوە و رەنگی سەوز لە خوارەوە و رەنگی سپی لە ناوەڕاستدا لە خۆگرتووە و لەسەر زەمینە سپیەکەش خۆرێکی زەرد دەدرەوشێتەوە کە نزیکە لەو ئاڵایەی لە یەکەم کۆبوونەوەی دامەزراندنی رێکخراوی (خۆیبوون) لە ساڵی ١٩٢٧ وەک ئاڵای کوردستان بڕیاری لەسەردراوە. لە دوای پێکهێنانی حکومەت و پەرلەمانی هەرێمی کوردستان(١٩٩٢)، ئاڵاکە لە لایەن ھەندێک لە رێکخراو و دەزگاکانەوە هەڵدەکرا و بەکاردەهێنرا، بەڵام لە ١١/١١/١٩٩٩ یاسای ژمارە ١٤ و بڕیاری ژمارە ٢٨، بەدواوە لەلایەن پەرلەمانی کوردستانەوە بەرەسمی وەک ئاڵای کوردستان بڕیاری لەسەر درا، کە تیشکی خۆرەکەی ٢١ تیشکە و لە چوار رەنگی سوور، سپی، زەرد، سەوز پێکھاتووە، لە ساڵی پەرلەمانی کوردستان لە رۆژی ١٩-٦-٢٠٠٤ بە بڕیاری ژمارە (٤٨) رۆژی ١٧ ی کانونی یەکەمی هەمو ساڵێکی کردە رۆژی ئاڵای کوردستان لەسەرجەم شارو شارۆچكەكانی‌ هەرێمی‌ كوردستان. هۆکاری دیاریکردنی ئەم رۆژەش ئەوەیە کە ھاوکاتە لەگەڵ رۆژی داگرتنی ئاڵای کۆماری کوردستان لە مەهاباد لە ساڵی ١٩٤٦ز، لەلایەن ڕژێمی ئەوکاتەی ئێرانەوە(پەهلەوی). * ناوەندی کوردستان بۆ دۆکیۆمێنت و لێکۆڵینەوەی ئەکادیمی لە زانکۆی سلێمانی  #KCDR #ناوەندى_کوردستان #زانکۆى_سلێمانى #ئاڵای_کوردستان #کوردستان #hardimahdi