.gif)
■ لاوك سەڵاح حیکایەتەکانی پاش جیهانگیری، ئەوانەی کە دونیا دەکاتە یەک گوند، ئەوانەی کە هەموو پێکهاتەکان بێ جیاوازی پێکەوە دەژێن، ئەوانەی لێبوردەیی و مرۆڤەکان سەربەست وئازاد دەکەن بۆ ئەوەی لە کوێ دەخوازن دەتوانن بژێن، ئەمانە لە زنجیرە خەونێکی پڕ درۆ زیاتر نەبوون، لە گەمەیەکی خوێناوی زیاتر نەبوون، راستە گوندەکە هاتە دی بەڵام بووە کوانووی ئاگرین و کڵپەیەک هەمووی وەک مەرەزە سوتاند، ئەوەی لە رۆژهەڵاتی ناوەراست روویدا لە شەقامەکانی لەندەن و باریس و ستۆکهۆڵم وئەمستردام و کۆبنهاگن سەدای هەبوو. لە یادتانە؟ چیرۆکی وێنەکردنی کاریکاتۆرەکانی دانیمارکتان لە یادە تەقینەوەکانی پاریس و لەندەن و بازارەکانی سویدتان لە یادە؟ ئەوان، رۆژئاوا، وا تێدەگەیشتن سنوورەکانیان سەلامەتە، کڵپە و پریشکی ئاگر ناگاتە ئەوان، خێزانەکانیان لە پەنجەرەکانیانەوە تەماشای بەفر بارینی سەختی زستان دەکەن و بەئاسانی چێژ لە کریسمس دەبینن، ئێمە وا تێدەگەیشتین ئەوە مێژووی لەعنەتی ئێمەیە کە هەر ئەمە بەرهەم دەهێنێتەوە، ئێمە وا تێدەگەیشتین ئەوە ئێمەین کە ناشرینین، ئێمەین کە هیچیین و لە ماناکانی شارستانی نازانیین و ئێمەین، ئا ئێمەین، دەبێت هەموو گوناهەکە بە تەوێڵمانەوە هەڵواسین، بەڵام لە راستیدا ئێمە نەماندەزانی کە ئەوە هەموو دونیا بوو سەرتاپا ناشرین بوو، دونیا بوو کە ئێمەی کردە مەسخەکەی کافکا و دەیووست دەرزی لە ژینگەیەک بدات و زیاتر نەخۆشی بخات. کە مەسەلەکە دێتە سەر کۆنترۆلکردنی وزە و سەرمایە هەموو سەردەمەکانی خاچ پەرستەکان و موئامەرەکان و کۆلۆنییالیزمەکان و جەنگی سارد زیندوو دەبنەوە، هەموو دەبنە یەک سەردەم و یەک زەمەن. ئێمە لەگەڵ سەرەتای سەدەیەکی دیکە وامان دەزانی ئەم سەرەتایە جیاوازە لە سەرەتای سەدەکانی پێشوو و جەنگ نابێتە شوناسێکی دیکەی، بەڵام سەد مەخابن، چیرۆک و سەرگوزشتەی جەنگ و شەرانگێزی و مەرگدۆستی سەدەکانی هەر هەمووی پێکەوە گرێدا و لە بری ئەوەی دیوارێک لە بەردەم روودانەوەیاندا هەڵچنرێت، بوونە شێوازێکی دیکە لە تاوان و بێ مروەیی و زیندووکردنەوەی لاپەرە رەشەکانی مێژوو. جەنگەکان هەمیشە بۆ دابینکردن و دەستبەسەرداگرتن و کۆنترۆلکردنی سەرچاوەکانی وزە و سەرمایە بوون، هەر بۆیە جەنگەکانی هەردوو سەدەکە و بەر لەوانیش هەر جەنگی تەماع بوون لە ژێر چەندان ناونیشانی ئایینی و سیاسی و ئایدیۆلۆجی. ئەوەی لە سیاستەدا روودەدات، رووداوێکی سەرپێیانە نییە، تاقە فیشەکێک نییە کۆتایی بە ژیانی کەسێک بهێنێت و دواتر واتێبگەیت دەتوانیت لاپەرەیەکی نوێی بێگەرد دەستپێبکەیتەوە، وێرانبوونی تاقە خانوویەک و کوشتنی یەک کەس و ژەهراویکردنی ژینگەیەک و بومەلەرزەیەکی بێ زیان نییە، بەڵکو دونیایەک کاریگەری پر مەترسی لەسەر شوناس و کەلتوور و هەموو کایەکانی دیکەی کۆمەڵگە لە مەودایەکی دووردا هەیە، خۆی لە خۆیدا ئەوەندە بەسە کە هەموو حیکایەتەکانی بەرئاگردان لە بری ئەوەی باس لە عەشق و خۆشەویستی نیشتمان و ئازادی و مەردایەتی بکەن دەبنە حیکایەتی جەنگ و قوربانییەکانی و نەوە لە پاش نەوە هەر گوێیان لە سەدای تۆپ و فرۆکە جەنگییەکان و تانکەکان و تارماییەکانی زوڵم دەبێت. بەداخەوە حیکایەتە رەشەکان سپی نابنەوە هەر وەک نەنکم لە منداڵیمدا بە لاوک و حەیرانەوە دەیووتەوە. لەم سەردەمدا کە ئێمە بووینەتە شاهیدێکی پەرتەوازە و ڵاڵ، توندرەویی و توندوتیژی سیمای هەرە سەرەکییەتی، تۆ بڵێی وێنەی سەربرینی کەسە جل پۆشە پرتەقاڵییەکان لەسەر میدیاکان بە ئاسانی لە یادەوەری و زەینی نەوەکان بسرێنەوە، ئەو جۆرە پەیامانە بە ئاسانی بە سەرتاپا دونیادا بڵاو دەبنەوە، هیچ دەزگایەکی نێودەوڵەتی و هیچ خوڵێکی راهێنان و هیچ دامەزراوەیەکی فیکری لە توانایدا نییە وێنەی ئەو مەرگدۆستییە بگەرێنێتەوە دواوە و لە خەونمانی دوور بخاتەوە ئەگەر دونیایەک کیشور و جوگرافیاش دووربین. ئەو وێنانە چەواشەمان دەکەن بەوەی کە ئەوە گوناهی ئێمە بوو، بەداخەوە نازانین چۆن دەستبەرداری ئەو مێژووە ببین، ناومان و زمان و مێژوومان بەشێکە لەوە، لانی کەم ئەو مێژووە پێویستی بە پرۆسەیەکی هەڵکۆڵین و فۆرمەڵەکردن و فلتەرکردن هەیە. ئەوە سەرهەڵدانی توندرەوی پێست سپییەکان بوو کە ترەمپی کردە سەرۆکی گەورەتریین وڵاتی جیهان، ئەوە توندرەویی و پۆپیۆلیستی بوو کە لە ناوجەرگەی ئەوروپادا زۆربەی دانیشتوانی وڵاتیک کە بە پایتەختی دارایی ئەوروپا دەژمێردێت کە بریتانیایە ناچار دەکات لە ئەوروپا بێتە دەرێ بە پاساوی پاراستنی سنوورەکانی خۆی و کۆنترۆڵکردنەوەی سەرمایە و سەرچاوە داراییەکانی بۆ پاراستنی شوناسسیان کە لە ژێر هەرەشەدایە، بەداخەوە ئێستا هەموویان پەشیمانن. ئەو وڵاتانەی کە خەڵکی سوریا و عێراق و ئەفگانستان و یەمەن روویان تێکردووە لە ساڵانی رابردوودا وەک دانمارک و فەرەنسا و بریتانیا، توندرەوەکان لە هەڵبژاردنەکاندا یان یەکەم بوون یان رێژەیەکی باشیان لە دەنگ هێناوە. ئەو لێشاوە بووە هۆی خوڵقاندنی تەوژمێک لە نیگەرانی و ناسەقامگیری و ترس لە نێو کۆمەڵگە ئەوروپییەکاندا، ترس لەوەی وڵاتێک یان شارێک یان گوندێک شوناسی ئەوروپی بسرێتەوە، ئەو ترسە زیاتر لە نێو ئەو چیینەن کە لەسەر کاری رۆژانە دەژێن، ئەوانەن کە زیاتر سەر بە چینی کڕێکارانن، ئەوانەن کە بێبەشن لە سەرمایەی وڵاتەکەیان. ئەو تەوژمە راستڕەوە توندرەوانە و رەگەزپەرستانە و پۆپیۆلیستانە هەروا سەرپێییانە سەرهەڵنادەنەوە تا لە برۆکسلەوە داوای سەروەری لەندەن بکەنەوە، بەداخەوە حکومەتەکان چەپبن یان راسترەو دیموکرات بن یان کۆماری ملکەچی ئەو تەوژمە دەبن بۆ ئەوەی بێنەوە بە هەر نرخێک بێت حوکم بکەن، مەبەستی سەرەکی ئەو تەوژمە سیاسیانە سەرمایە و دەستەڵاتە. واچاوەڕوان دەکرێت وڵاتێکی وەک سوید لە ساڵی ٢٠٥٠ رێژەی دانیشتوانە موسڵمانەکەی بگاتە ٣٠% کۆی دانیشتووانی، رەنگە سیاسەتی ئەوروپی رێگربێت لەوەی خەڵکی دیکە رووی تێبگات و بتوانیت دیوارێکی مردوو هەڵچنێت بەڵام چۆن دەتوانێت کۆمەڵگەیەک دامەزرێنیت لەگەڵ ئەو رێژەیەدا کە لە خۆی ناکات و مامەڵەی لەگەڵ بکات، چۆن لە مەکتەب وشوێنی کارکردن و خێزان و حکومەت و هەموو بوارە گشتییەکانی دیکە پێکەوە کار دەکەن. کۆمەڵگەیەک و کەلتورێك ماچ قەدەغە دەکات و کۆمەڵگەیەک و کەلتورێک ماچ بێ بەها دەکات. کارکردنی ئایینە ئاسمانییەکان و گروپە جیاوازەکانی کۆمەڵگە پێکەوە کاری کردەیە لەهەر جوگرافیایەکدا بێت ئەگەر لایەنە باشەکانی ئەم کۆڵەکانە ببنە سەرچاوەی پێکەوە ژیان، ئەو کاتەی دامەزراوەکانی مزگەوت و کلێسە لە سنوورەکانی خۆیاندا لە ئامادەیی میراتێکی سیاسی دادپەروەرانەدا کاردەکەن، هەم زەنگەگانی کلێسە و هەم بانگ و دوعاکانی مزگەوت لە رەوتی خۆیاندا بە کۆمەڵگە نامۆ نابن و دەبنەوە سەرچاوەی لێبوردەیی.
.gif)
■ سەرکۆ یونس لە مێژوی ئابوریدا كارگەكان (وەك بەشێك لە پرۆسەكانی ئابوری) هەمیشە ڕۆڵی بوژاندنەوەی كەرتە ئابورییەكانیان لە ئەستۆگرتوە. بەڵام لە شۆڕشی پیشەسازیدا (بەهۆی گۆڕانی هاوكێشەكانی بەرهەمهێنان و خێراكردنی پرۆسەكانی بەرهەمهێنانەوە) ئیدی كارگەكان بەتەواوی وەك فاكتەرێكی سەرەكی گەشەسەندنی ئابوری دەركەوتن. ئیدی ئەو شۆڕشە بوو بە دەستپێكی چەندین وەرچەرخانی ئابوری گرنگ، دوای سەردەمێكی درێژ پرۆسەكە چەندید گۆرأنكاری دیكەی بەدوای خۆیدا هێنا، هەروەها خوڵقێنەری جیهانگیریش بوو. لەم پرۆسانەدا ئابوری سەنتەری كارەكان بو، بەمانایەكی دیكە خواستە ئابوریەكان بون بە بنەمای بەشێكی گرنگ لەو داهێنانە، ئەویش لە پێناو پڕكردنەوەی خواستی ناوخۆیی و كەمكردنەوەی تێچونی بەرهەمهێنان، بەكارهێنانی دەرامەتە ئابورییە دەگمەنەكان بوو بەشێوەیەك كە بەشی پێداویستە بێكۆتاییەكانی مرۆٌٌٌڤ بكات. لە هەریًمی كوردستان تائێستا ناوە ناوە گوێبیستی كردنەوەی كارگەكان دەبین لە كەرتە جیاوازەكانی ئابوریدا، رأستی بۆ ئابورییەكی وەك هەرێمی كوردستان دەكرێـت بكرێتە بنەمای بوژاندنەوەیەكی فرە ڕەهەندی ئابوری. ئابوری هەرێمی كوردستان تا ئێستا ئابورییەكە كە لەسەر بنەمای بەكاربردن كاردەكات، واتا ڕەگەزی بەرهەمهێنان تێیدا زۆر لاوازە، كردنەوەی ئەم كارگانە دەكرێت فریادڕەسی ڕزگاركردنی ئابوری هەرێمی كوردستان لە نەخۆشی بەكاربردن. كردنەوەی كارگەی زەیتی زەیتون لەسنوری پارێزگای هەڵەبجە، دەكرێـت وەك یەكێك لە هەواڵە ئابوریە گرنگەكان خوێندنەوەی بۆ بكەین، ئەم پرۆژەیە پرٍِِۆژەی بەپیشەسازیكردنی بەرهەمە كشتوكاڵییەكانە، بەگوێرەی ئامارەكانی وەزارەتی كشتوكاڵ و سەرچاوەئاوییەكانی حكومەت لەهەرێمی كوردستاندا (10) هەزار دۆنم زەوی چێنراو بەزەیتون هەیە و كەنزیكەی دوو ملیۆن داری زەیتونیان لەخۆگرتوە شایانی باسە تەنها لەسنوری پارێزگای هەڵەبجەدا زیاتر لە(300) دۆنم زەوی چێنراو بەزەیتون هەیە و ئەم ڕێژەیەش لەزیاد بووندایە باشترین بژاردە بۆ حكومەتی هەرێم پاڵپشتیكردنی كەرتی تایبەتە بۆ دروستكردن چەندین كارگەی ترە لە بوارە جیاوازەكاندا. بۆ ئەم بابەتە پێویستە سیاسەتی پاراستنی بەرهەمی پیشەسازییەكانی ناوخۆ پەیڕەو بكات، وەك بەخشینی كارگەكان لە باج و دانانی گومورگ لەسەر ئەو بەرهەمە هاوشێوانەی كە هاوردەدەكرێـت بەشێوەیەكی گشتی دەكرێت دورستكردنی كارگەی زەیتی زەیتون ئەم چەند سودە بە ئابوری هەرێم و ناوچەكە بگەیەنێت: 1. بوژاندنەوەی كەرتی پیشەسازی و گەشەسەندی ئابوری هەرێمی كوردستان و ناوچەكە، هەروەها بەهێزبونی كەرتی تایبەت لە بواری پیشەسازی و كشتوكاڵا دا، بەم شێوەیە دەكرێت لە ئایندەدا چەندیدن گۆڕأنكاری گەورەتر بەدەستبهێنرێـت لەو بوارە جیاوازانەدا. 2. لەڕیگەی ئەم كارگەوە دەكرێـت بەرهەمە ناوخۆییەكان ساغبكرێـتەوە، بەمەش جوتیاران دەپارێزێن لە نزمبونەوەی نرخی بەرهەمەكانیان، هەروەها گەرەنتییەكە بۆ زیادبونی بەرهەمی زەیتون لە ناوچەكەدا. 3. بەهۆی ئەو تایبەتمەندیانەوە كە بەرهەمی زەیتون هەیەتی لە ئێستادا لە هەرێمی كوردستاندا بە ڕێژەیەكی زۆر خواستی لەسەر هەیە، بۆ پڕكردنەوەی ئەم خواستەش هەرێمی كوردستان لەدەرەوە ئەم بەرهەمەی هاوردە دەكرد. بەكردنەوەی ئەم كارگەیە ڕێگا لە چونە دەرەوەی پارەی ناوخۆی هەرێم دەگیرێـت بۆ دەرەوە. 4. هەڵبەت كردنەوەی ئەم كارگەیە بەشێوەیەكی ڕاستەوخۆ و ناڕاستەوخۆ هەلی كاركردن بۆ ژمارەیەك لە دانیشتوان دەڕەخسێنت، بەمەش دەبێـتە هۆی كەمكردنەوەی ئەو رێژەی بێكارییەی كە لە ئێستادا لەسەرو لەسەدا بیستەوەیە. 5. لە ئەگەری سەركەوتنی كارگەكەدا، دەكرێت كە ساڵانە ڕوبەرێكی فراوانی زەوییەكان ببێـت بەم بەرهەمە. هەمدیس ئەمە سەركەوتنە وەها دەكات كە ڕەنگە ساڵانی داهاتو چەندین كارگەی جیاوازتری لە بوارەكانی دیكەدا لیٍَبكرێـەوە بۆنمونە لە بورای پیشەسازی هەنار و هەنجیر یاخود بەرهەمە ئاژەڵییەكانی دیكە، 6. سەرباری ڕەهەندە ئابوریەكانی، بەهۆی گۆڕینی ناوچەكە بۆ سەوزایی و زیادكردنی ڕوبەری سەوزای لە ئەم پارێزگایەدا زیاد دەكات و لە ڕوی گەشتیاریشەوە كاریگەری هەیە لەسەر ناوچەیەكە.
.gif)
■ سەرتیپ وەیسی كەریم ئایا باڤڵ تاڵهبانی كۆتایی بهژیانی سیاسی دایكی هێنا ؟ له دوای نهخۆشكهوتنی مام جهلال ئهو كهسهی له نێو یهكێتیی نیشتمانی كوردستان، بڕیاری یهكهم و كۆتایی لهسهر بابهته چارهنووسازهكان دهدا، هێرۆ ئیبراهیم ئهحمهدی دایكی باڤڵ و قوباد تاڵهبانی بوو. هێرۆ ئیبراهیم ئهحمهد له دوای نهمانی مام جهلال، له گۆڕهپانی سیاسی جگه لهوهی لهڕووی ڕێكخستنهوه خاوهنی گهورهترین باڵی سیاسی بوو، له ههمانكاتدا هیچ ڕۆڵێكی بۆ جێگرانی سكرتێری گشتیی یهكێتی، لهڕووی دیاریكردنی كاندیدهكان بۆ نێو حكومهتیش نههێشتبوویهوه. بههێزی ئهو ژنه له ساڵی 2016، ههریهك له ( كۆسرهت ڕهسول و بهرههم ساڵح)ی ناچاركرد ناوهندی بڕیار دروستبكهن، لهگهڵ كۆمهڵێك سهركردهی ئهو حزبه بچنه دهرهوه، دواتر جگه لهبهرههم ساڵح زۆربهیان بهبێ هیچ دهستكهوتێكی گهوره به ئیحراجیهوه گهڕانهوه. هێرۆئیبراهیم ئهحمهد، بهوهناسراوه زۆر حهزی له گوێگرتنی قسهی سهركردهكانی حزبهكهی نییهو كهمیش دهدوێت، بهڵام له بڕیاره گرینگ و چارهنووسازهكان به ههمهههنگی و ڕاوێژ لهگهڵ چهند كهسێكی نزیكی خۆی، بڕیاری دهداو حسابی بۆ هیچ كهس نهدهكرد. دهوترێ بهشێكی ئهو ههڵسوكهوتانهی ناوبراو لهگهڵ سهركردهی حزبهكانی، پهیوهندی بهوه ههبوو كه زۆربهی سهركردهكانی یهكێتیی لهسهردهمی مام جهلالهوه بهباشی دهناسی، كه چهنده بچووك بوون لهبهرامبهر مام جهلال و، ههمووجار داوای بهرژهوهندیه شهخسییهكانیانی خۆیان له ئهو دهكرد. ئهو ڕۆڵهی هێرۆ ئیبراهیم ئهحمهد بهردهوام بوو، تاوهكو چهند مانگی ڕابردوو، بهڵام به پێچهوانه پێشبینییهكان باڤڵ تاڵهبانی لهوكاتهی له نێو بنهماڵهی تاڵهبانی ڕۆڵی پێدرا، له هاتنهپێشهوه بهمهبهستی ناوبژیوانی و چارهسهرهكردنی كێشه ناوخۆییهكان، هاوكێشهكان بهجۆرێكی دیكه ئاڵوگۆڕی بهسهرداهات. باڤڵ تاڵهبانی، به بیانوی گهڕانهوهی یهكێتیی بۆ سهردهمی مام جهلال و سیاسهتی "چهپگه گولهكه"، دهرگای بۆ نهیارانی دایكی كردهوه، ورده ورده ڕۆڵی دایكی له ناو حزبهكهی لاوازكرد، ئهوهبوو بهبێ خواستی دایكی بهرههم ساڵحی گهڕاندهوه نێوحزب و پشتگیری توندیشی لێكرد له مهسهلهی بوون به سهرۆك كۆمار، دهتوانین بڵێین لهو كاتهوه كۆتاییهكانی ژیانی سیاسی هێرۆش دهستیپێكرد. لهدوای ئهوه كوڕه سهر شێتهكهی مام جهلال هیچ حسابێكی بۆ دایكی نهكرد، لهمهسهلهی گرینگیدان به كۆسرهت ڕهسوڵ و بهرههم ساڵح، لهوكاتهوه دایكی لهڕووی سیاسی و كۆمهڵایهتیهوه بهتهواوی تێكشكاوهو، ئهوانهی له نزیكیهوهن به باشی ئاگاداری ئهم حاڵهتهن. ئهوكاتهی بهرههم ساڵح بووه سهرۆك كۆمار (له مانگی ئۆكتۆبهری ئهمساڵ) له دوای چهند ڕۆژێك هێرۆ ئیبراهیم ئهحمهد لهڕووی دهروونی و كۆمهڵایهتیهوه به تهواوی تێكشكاو، به ناچاری بۆماوهی چهند ڕۆژێك به هاوهڵی خوشكێكی سلێمانی بهرهو لوبنان جێهێشت، ههموو خولهكێكیشی له خهفهتی كوڕهكهی به جگهرهو قاوه بهسهردهبرد. ئێستا كچهكهی ئیبراهیم ئهحمهد، له كۆتا ڕۆژهكانی ژیانی سیاسی دهژی و ماوهی زیاتر له دوو مانگیشه بهژداری كۆبوونهوهكانی مهكتهبی سیاسی و سهركردایهتی حزبهكهی ناكات، بهپێی زانیارییهكان ئهگهر بشگهڕێتهوه پێشبینیدهكرێت تاوهكو كۆنگرهی داهاتووی ئهو حزبه بهردهوام بێت و دواتر خۆی ههڵنهبژێرێتهوه. له نێو بنهماڵهی تاڵهبانی ئێستا ئهوهی بڕیاردهدات و بۆته نوێنهریان باڤڵ تاڵهبانیه، چونكه لهم نێوهندهدا قوباد تاڵهبانیش بهبێ كهس ماوهیه، چونكه ناوبراو ههمیشه دایكی به پیشتگیری گهورهی خۆی زانیوه، زۆرجاریش به "سیستانی" نێو حزبهكهی ناویدهبرد، تاوهكو ئهو له گۆڕهپانهكهبوو كهس له نێو ئهو حزبهدا نهیتوانی ڕێگری لێبكات، به تایبهت لهمهسهلهی حكومڕانی. لهگهڵ هاتنهپێشهوهی باڤڵ تاڵهبانی و دووركهوتنهوهی دایكی، چهندین كاریگهرو لێكهوتهی ناوخۆی له نێوه ئهو حزبه دهركهوتوون و ڕوویانداوه لهوانه : *بههێزبوونی كۆسرهت ڕهسوڵ و بهرههم ساڵح و ئهو سهركردانهی لێیانهوه نزیكن. *بێهێزبوونی ههژموونی ماڵی مام جهلال، چونكه ئهو دهسهڵاتهی ئهوان ههیانبوو ئێستا بهشێكی لای باڤڵ تاڵهبانی ماوهتهوه، بهشێكی زۆریشی چۆته لای كۆسرهت ڕهسوڵ و بهشێكیشی لای كهركووكییهكانی ناو یهكێتی، كه پێشووتر لهسهر هێرۆخان و ماڵی مام جهلال حساب بوون. * بێهیزبوونی قوباد تاڵهبانی و كهسه دهرهجه دوو سێیهكانی نێو ماڵی مام جهلال. * لاهور تاڵهبانی كه پێشووتر تاڕادهیهكی زۆر نوێنهرایهتی ماڵی مام جهلالی دهكرد، ئێستا خۆی و باڵهكهی لهم نێوهندا یاری سیاسی دهكهن، لهگهڵ ماڵی مام جهلال و باڵهكانی دیكه وهكو یهك مامهڵهدهكهن و، خاوهنی باڵی تایبهت بهخۆیانن. * جاران ئهو كهسانهی لهسهر ناوهندی بڕیار حسابوون كێشهی داراییان ههبوو، بهڵام دوای ئهوهی بهرههم ساڵح بووه سهرۆك كۆمار، زۆربهی ئهو كێشانهی ههیانه چارهسهردهبێت. * مهلا بهختیار كه كهسێكی بههێزبوو له نێوخۆی حزبدا، تاڕادهیهكیش تهگهرهبوو لهبهردهم كۆسرهت ڕهسول و بهرههم ساڵح، ئێستا له گۆڕهپانهكه نهماوهو لهگهڵ هاتنهوهشی چاوهڕێ ناكرێت ڕۆڵی پێشووتری ههبێت. *بهرلهوهی هێرۆ ئبیراهیم ئهحمهد پاشهكشه بكات، زۆربهی ئهندامانی سهركردایهتی و مهكتهبی سیاسی له حاڵهتی ناكۆكی نێوان بنهماڵهی تاڵهبانی و كۆسرهت ڕهسوڵ، دهچوونه پاڵ ماڵی مام جهلال و هێرۆخان، بهڵام ئێستا له نێوان باڤڵ و ماڵی كۆسرهت، ئهوهی دووهمیان ههڵدهبژێرن. * لهدوای بێهزبوونی بنهماڵهی تاڵهبانی، ئێستا زۆربهی بهرپرسی مهڵبهندو ئۆڕگانهكان سهر به كۆسرهت ڕهسول و لاهور شێخ جهنگین. * ههتا ماڵی مام جهلال و هێرۆ ئیبراهیم ئهحمهد بههێزبوون، هیچ باڵ وسهركردهیهكی یهكێتیی نهیدهتوانی پهیوهندییهكانی خۆی لهگهڵ ماڵی بارزانی و پارتی، به ئهندازهی ماڵی مام جهلال تێبپهرێنێت، بهڵام ئێستا ههموویان بهیهك چاو سهیردهكرێن لای پارتی. * بههێزبوونی كوڕهكانی كۆسرهت ڕهسوڵ، چونكه ئێستا قسه لهسهرئهوهدهكرێت یهكێك له كورهكانی ناوبراو بچێته دهستهی كارگێری، یاخود لێپرسراوی مهكتهبی ڕێكخستن، ههروهها قهسهش لهسهرئهوهدهكرێت یهكێك له كورهكانیشی ببێته جێگری سهرۆك وهزیران. ڕاسته جێگرانی سكرتێری گشتیی یهكێتیی باڤڵ تاڵهبانیان هێنایه پێشهوهو كردیانه پاڵهوان، بهڵام ئامانجی سهرهكیان دوورخستنهوهی دایكی بوو له گۆڕهپانهكه له ڕێگهی خودی كوڕه گهورهیهوه، كه ساڵانێكی زۆر بهههموو هێزی خۆیان نهیانتوانی ئهو كارهبكهن. به نسبهت كۆسرهت ڕهسوڵ و بهرههم ساڵح، تێشكاندنی و بچووكردنهوهی باڤڵ تاڵهبانی زۆرئاسانتره، بهراورد به هێرۆخانی دایكی، بۆیه بهوكارهی ئهنجامیاندا جگه لهوی هێزی ماڵی مام جهلالیان پهرت و بڵاو تێكشكاند، دهتوانین بڵێین تاڕادهیهكی زۆریش كۆتاییان به یهكگرتووی بنهماڵهی تاڵهبانی هێناو، ڕهنگه له كۆنگرهی داهاتووی ئهو حزبهدا ماڵی مام جهلال نهتواننن به بههێزی دهربكهون، سهرباری ئهوهی ژیانی سیاسی دایكیشی كۆتایپێهێنا.
.jpg)
■ هونەر تۆفیق مێژووی کورد ، مێژووی شکستەکانیەتی نەک مێژووی سەرکەوتن . ئینسانی کورد لەسەر ئەوە مێژووە پڕ لە شکستە بونیادنراوە بۆیە لەناخەوە مرۆڤی کورد هەر لە زاینیەوە مرۆڤێکی تێکشاوە . زۆربەی گەلانی دنیا لە ئەزموونی شکستەوە ( سەربازی ، سیاسی ، ئابووری )کیانێکی تۆکمەیان بۆ خۆیان دروستکردووە ، کورد نەبێت . کورد لە شکستدا لە دایک دەبێت ، لە شکستدا دەژی و بە شکستەوە دەمرێت . مردنی هەموو سەرکردەکانی کورد ، مردنێک بووە لە شکستدا . لەناو ئەو دنیای شکستەدا سیاسەتی شکست چەند بارە دەکرێتەوە . لەماوەی ساڵی ڕابردوودا کۆمەڵێک شکستی گەورە بەسەر ئینسان و حیزب و سیاسەت و سوپای کورددا هاتووە کە بەر هەر گەلێکی دیکە کەوتبا ئێستا بە سەدان پێداچوونەوەی مێژوویی بەخۆیدا دەکردەوە ، هەموو بوونی خۆی تەرخان دەکرد بۆ چارەسەری . تەنانەت تاقمێکی بێ دەماغی وەکو داعش لەپاش شکستە سەربازیەکانی خەریکی پێداچوونەوە و چارەسەری پرسی شکستەکەیەتی . کەچی کورد نا . لەنێوان ٢٥ ی سێپتەمبەری ٢٠١٧ دا ، تا ئەمڕۆ ، ئێمە کۆمەڵێک شکستی قورسمان خواردووە : شکستی ڕیفراندۆم و لەدەست دانی نیوەی خاکی هەرێمی کوردستان . شکستی لەدەستدانی عەفرین . شکستی ئۆپۆزسیۆنی سیاسی لەهەرێمدا و لەدەستدانی نیوەی دەنگەکانی لە هەڵبژاردنەکاندا . شکستی ئابووری و قوڵبوونەوەی قەیرانی دارایی . شکستی پێگە و ڕۆڵی کورد لە سیاسەت و هاوکێشەکانی ناوچەکەدا . شکستی حیزبە کوردیەکانی رۆژهەڵاتی کوردستان . بەتایبەتی نامەکەی ئێران لە ڕێگای بۆردمانی رۆکێتەکانیەوە . شکستی پەیوەندی نێوان پەکەکە و یەکێتی . ئەگەری بەرزبوونەوەی ئاستی کێشەکەیان تا ناکۆکی سەربازی و پێکدادان . شکستی پێگەی کورد لە ناو حکومەتی نوێ ی عێراقدا ... هتد بەم هەموو شکستەوە کورد ناتوانێت پێداچوونەوەیەک بە پەیوەندی کورد و کورد خۆی و بە چارەسەری پرسی شکستەکانی خۆیدا بکاتەوە . بۆیە چاوەڕوانی شکستی ترسناکتر دەکرێت لەناو پرۆژە شەڕانگێزە دێرینەکەی تورکیادا بۆ کوردستان . ئەگەر یەکێتی وریانەبێت و بیەوێت بەم هەڵەشەییە لەناو شکستەکاندا بجوڵێتەوە تورکیا توشی شەڕێکی ترسناکی دەکات کە دوور نیە سەری بخوات . بەریەککەوتنی پەکەکە و یەکێتی لە زۆنی سەوزدا . بۆ تورکیا دەکاتە کردنەوەی ئەو دەرگایەی بەنیازە لێوەی تاقمە تیرۆریستەکانی سوریای پێدا بگوێزێتەوە بۆ سنوورەکانی ئێران لە قەندیل و خوارترەوە . دروست بوونی کەلێنێکی وەها ، دەکاتە ڕەخساندنی زەمینە بۆ ناردنی ئەو گروپانە بۆ زۆنی سەوز . بێ گومان ئێران دەستەوەستان نابێت لە حاڵەتی بوونی هێزگەلێکی عەقائیدی و مەزهەبی دژ بە ئێران لە نزیک سنوورەکانیدا . ئەگەر یەکێتی خۆی بخاتە ناو ئەو تەڵە ترسناکەی تورکیاوە . یەکەم لایەن کۆتایی بە یەکێتی بهێنێت خودی ئێرانی دۆستی دەبێت و تورکیاش لەهەموو ئەگەرەکاندا بە سوودمەندی دێتە دەرەوە .
.gif)
■ بەهادین نوری لێرەدا ناتوانم بڵێم من نەخشەیەك ( یان بەرنامەیەك ) بۆ ئاوە دانكردنەوەی هە ریم دادەنێم . داڕشتنی ئەم نەخشەیە لە هەموو ولاتێكدا لە بنەرەتەوە ئەركی دەولەتە ، چونكە بووجەو پیداویستی بەرنامە ڕێژی و جیبەجێكردنی تە نها لای دە وڵەتە . بەلام لە سایەی ڕژێمی دیموكراتیدا كەرتی تایبەتیش دەتوانێ بە شداری بكات . لە ١٢ سالی سەرەتای هەریمدا ، كە داهاتێكی كەم دەهاتە دەست ، ئەو بووجە بچووكەی ولات خەرجدەكرا بۆ شەڕی براكوژی و ململانێی خوێناوی لە نیوان هەردوو حیزبی دەسەلاتداردا . لەبەرئەوە پرسی ئاوەدانكردنەوەی ئەم ولاتە كاولكراوە لە و ١٢ سالەی پێش ڕووخانی ڕژیمی سەدامدا جێگەی قسە و باسیكی جدی نەبوو . بەڵام پاش ڕووخانی سەدام و پاش ئەوەی ١٧٪ بووجەی عێراق تەرخانكرا بۆ هەرێم و لە هەمانكاتدا شەڕی براكوژی وە ستابوو ، هەرێم نەختێ لە ئاوە دانكردنەوە و چاكسازی بە خۆیەوە دە بینی لە بواری ڕێگە و بان و دروستكردن و چاككردنی قوتابخانە و خەستەخانە و یارمەتی بەڵیندەران بۆ جێبەجێكردنی كۆمەڵێ پرۆژەی بچووكی ئاوەدانكردنەوە ... هتد كەر تی تایبەتیش ڕۆڵێكی بینی بۆ درووستكردنی خانووبەرە . شان بە شانی هەموو ئەمەش گەندەڵكاری بە شێوەیەكی بەربڵاو لە گۆڕەپانەكەدا هەبووە لە لایەن هەموو بەر پرسانی حكومەت و حیزبەوە . هەتا پلە و پایەی بەرپرس بەرزتر بووبێ گە ندەلكاریەكەی زێتربووە . هەتا داهاتی گشتی هەرێم زیادی كردبێ گەندەلكاریش زیادی كردووە . بەرهەمهێنانی نەوتی هەرێم زۆر بوو بۆ سەدان هەزار بەرمیل وەزارەتی سامانە سروشتیەكان دامەزرێنرا و لە لایەن لوتكەی دەسەلاتەوە سە رپەرەشتی دەكرا بۆ ئەوەی بكرێتە پەردەیەك بۆ شاردنەوەی بڕی بەرهەم هێنراوی نەوت و پوول و پارەی فرۆشتن دوور لە هەموو شەفافیەتێ . دیارە هەلە و نەزانی ئاشتی هەورامی كێشەی بۆ خۆشیان دروستكرد بە لام باجی ئەو هەڵانەشیان سەپاند بە سەر ئەم میللەتەداماوە دا . پاشەكەوتی زۆرە ملی مووچەیان سەپاند بە سەر كارمەندان و خانە نشیناندا + پرۆژەئەهلیەكانیان وە ستاند + بازاڕیان شڵەژان و بێكاریان زیادكرد ... هتد . هە تا ئەم چركەیەش ، لە گەل ئەوەش نرخی نەوت زۆر بەرز بووە وە ، پا شە كەوتی مووچە هەر بەردەوامە . كەس ناتوانی گرەو لە سەر ئەم حكومرانانە بكات كە ٢٧ ساڵە لە سەر كورسین وشتێكیان نەكردووە شانازی پێوە بكەن . بزووتنەوەی ئۆپۆزسوێنیش قەت نەیتوانیوە ببێتە ئەو هێزە كە بتوانی ڕێگە لە تەزویری هەڵبژاردن بگرێت و دە سەلات بگۆڕێ . پێدەچێ دوای هەڵبژاردنی ٣٠ ئەیلوول وەزعی هەرێم وەك خۆی بمێنێتەوە یان خراپتریش ببێ و ئۆپۆزسیۆن لاوازتریش ببێ كە هەر لە ئەسلدا لاواز بوو ، قسەو باس گەرمە لەسەر ئەوەكە پەلی سەرەكی ئۆپۆزسۆن – بزووتنەوەی گۆڕان ـــ ئەزموونی بە شداریەكەی پێشووی لە بیرچۆتەوە و جاریكیتریش دە یەوێ خۆی تاقی بكاتەوە . ئە وە ئاشكرایە كە پارتی و یەكێتی لە ساڵی ١٩٦٤ وە بوونەتە دووژمنی یەكتر و دەیەها ساڵ سەرگەرمی شەڕی براكوژی بوون . ئیستەش هەردووژمنی یەكترن . بەڵام ئەو جۆرە دوژمنەن كە نە پێكەوەیان دەكرێ و نە بێیەكیشیا ن دەكرێ . بەرژە وەندی دارایی و سیاسی هەردو خێزانی حكومرانی بە ستووە بەیەكەوە . بەلام هیچ شك نا بەم كە گۆران ببە ستیتە وە بەو دوحیزبەوە ، مە گەر هەرعە قڵیە تی سیاسی سەركردە كان . بە هەر حاڵ بێ ئە گەر گۆڕان و كۆمەڵیش بچنە نێو حكومەتی پارتی و یەكیتی ئۆپۆزسوێن لە هەریمدا هەر دەمینێ و شانسی گەشەكردنی باشیشی لە بەردەمدایە چونكە ڕەگو ڕیشەی ئۆ پۆزسوێنی سیاسی لە نێو كۆمەڵگەی هەرێمدایە ، نەك لە باخەلی ئەم حیزب و ئە وحیزب . ئە مە هەلیكی باش بۆ بزووتنەوەی نەوەی نوێ دە سازێنێ كە ڕۆڵێكی چالاك لەگۆرەپانەكەدا بگێڕێ بۆ دروستكردنی بەرەیەكی جەماوەری بەربلاو ، بەومەرجە نەوەی نوێ لێزانانە هێڵی سیاسی خۆی داڕێژێ و جێبە جێیكات و خۆی لە و هەلانە بپاریزێ كە پیشتر تێیكەوت . خۆ ئەگەر بزافی چاكسازی دیموكراتیش پەیدا ببێ ئەوە دەبنە دو ڕێخراوی نوێ كە پێوەندیان نیە بە حیزبە كۆنەكانەوە و دەتوانن ئەو گۆڕانكاریانە بەرپا بكەن كە جەماوەر دەیەوێت (ماویەتی )
■ ئومێد حەمە عەلی (لەپەراویزی هەڵکوتانە سەر تەڤگەری ئازادیدا) بەداخەوە ئەو دوو حیزبە بە شێوەی جیاواز و لەئاستی جیاوازی سیاسی, ئابوری و سەربازیدا لەم بستە خاکەی نیشتماندا, نایانەوێ نمایندەی خواست و بەرژەوەندی میللەتەکەی خۆیان بن, نایانەوێ هەرگیز چاکەی کۆمەڵگەی کوردستان بپارێزن. لەبەرئەوەی رەوایەتی راستەقینەی دیموکراتیشیان نییە, بەردەوام بە پشتبەستن بە داگیرکارانی کوردستان دەسەڵاتدارێتییان درێژدەکەنەوە. ئەوەی ئیستا یەکێتی بۆ دەوڵەتی تورکیا و لەبەرانبەر تەڤگەری ئازادیدا دەیکات بە بیانوی نایاساییبونەوە, تەنیا ئەڵقەیەکە لە زنجیرەی ئەو ئیشکردنە بەردەوامانەیان کە بۆ دەوڵەتانی داگیرکەر دەیکەن. ئەمانە غەرقی ئەو خیانەتە بوون, کە مێژووی ئێمەی والێکردووە, ئینسان لە خویندنەوەیدا شەرمەزاریی بکێشێت. کێشەی گەورەی کۆمەڵگەی ئێمە ئەوەیە تا ئێستا هیچ پێناسە و روانینێکی راستەقینە و پتەوی بۆ خیانەت و نیشتمانپەروەریی نییە, یان ئەسڵەن بیرکردنەوە لەم بارەیەوە هیچ جێگایەک لە ژیانی خەڵکی ئێمەدا داگیرناکات, ئەگەرنا یەکێتی و پارتی لەدوای سی و یەکی ئاب و شازدەی ئۆکتۆبەر و نوێنەرایەتی و نۆکەرایەتی رۆژانەی داگیرکەران, چۆن دەکرێ ئینسانێک هەبێ خۆی بە خاوەن ئەقڵ و بیرکردنەوەیەکی نیشتمانی, ئینسانی و نەتەوەیی راست بزانێ, بەڵام هێشتا ئەو دوو حیزبەی وەک دوو گروپی سەربە داگیرکەران نەناسیبێت؟ ئەمەی ئێستا یەکێتی دەیکات پەیامێکە بۆ هەمو کوردستانیان لە پارچەکانی دیکە, باکور و رۆژئاوا, کە هیچ هێلێکی نیشتمانی و نەتەوەیی بۆ ئەم هێزە بوونی نییە و هەڵویستەکان بە پێی ئاراستەی نوێنەرایەتیکردنی داگیرکەران دەگۆڕێ, هەروەک ئەوەی پارتی بەرانبەر رۆژئاوا و باکور کردویەتی پیشاندانی رووی راستەقینەیانە بە گەلەکەمان لە رۆژهەڵات , کە بۆ ئەم حیزبە هەلوێستەکان بەپێی ئاراستەی پەیوەندی بە داگیرکەرانەوە دەگۆڕێ.
.gif)
■ د.كامهران مهنتك چهند ساڵێك لهمهوبهر وتارێكم له ژێرناوی له رهخنهوه بۆ ئهلتهرناتیڤ نووسی و له رۆژنامهی هاوڵاتی بڵاوكرایهوه، لهو وتارهدا ئاماژهم بهوه كردبوو كهوا قۆناغی رهخنهگرتن لهو دووحیزبه به كۆتا هاتووهو پێویسته رۆشنبیرو ئهلیتی كوردی(ئهگهر ههبێت)، به دوای ئهلتهرناتیڤدا بگهڕێ و چیتر له مهداری ئهو دوو بنهماڵه سیاسیهی كوردستان نهخولێتهوهو زیاتر نهیانكات بهسهنتهر، لهبهرئهوهی رهخنه ئهگهر قۆناغی زهمهنی خۆی تێپهڕاند، ههم خۆی و ههم ههموو كایهو بههاكانی تری ناو كۆمهڵگاچرووك دهكات! چونكه كاتێك رهخنه دهگیرێت، كه بوارێك مابێت بۆ چاكسازی و شوێنێكی بێ پهڵهی خیانهت مابێت لهسهر جهستهی ئهو دوو هێزهی كوردستان!، ناكرێت رهخنه بهردهوام بێت لهسهر هیزو كهسان و بنهمالهیهك، كه پێشبڕكێیان بێت لهسهر خیانهت، تهنانهت مانهوهی خۆیان لهسهر دهستی داگیركهران و دوژمنانی كوردستان ببیننهوهو شهڕی مهسهلهی كوردیان لهههموو پارچهكانی كوردستان بۆ بكهن!،وایدهبینم، كه له لایهك ئهو هیزانه خۆیان پاڵپشتی ئهو گهڕهلاوژهو مههزهلهیه بكهن، كه بهناوی رهخنهو رهخنهكاریهوه دهكرێت و له پشت پهردهوه دهستی یارمهتی بۆ درێژ بكهن، كه بازاری ئهوان گهرم دهكات و وهك سهنتهر دهیانهێڵێتهوه، وا نیشانی خهڵك دهدات، كه ئهوان تاكه هێزی نهتهوهیی و نیشتمانین و ئهلتهرناتیڤیان نیه، تهنانهت لهو هێزانهش باشترن، كه دهیانهوێت وهك ئهلتهرناتیڤ بێنه پێشهوه. له لایهكی تر نیشانهی ئیفلاسی سیاسی و هزری خودی رهخنه گرهكانه! تۆ چ رهخنهیهك له هێزێك دهگری، كه پیرۆزترین بههاكانی نهتهوهیهك له پێناو مانهوهو بهرژهوهندیهكانی خۆیدا بهكاردههێنێت، ئهو رهخنه چرووكانه، خۆیان هۆكاری سهرهكین بۆ ئهوهی خهڵكی كوردستان بهو شێوه ترسناكه دووچاری بێ ئومێدی بووبێت!، گومانی تیا نهماوه كهوا ئهو هێزه بێ ئیرادانهی كوردستان دهست لهناو دهستی داگیركهران شهڕی میللهتی كورد دهكهن، كاتێك بهردهوام رهخنه لهو هێزانه دهگیرێت و وهك هێزی سهرهكی وێنا دهكرێن و دهخرێنه بهرچاوی خهڵك، واتای ئهوهیه رهخنهگرتنیش لهو جۆره دهسهڵاته پاشاگهردانیهكی بیركردنهوهیهو دهرگا به رووی گهڕان بهدوای ههر ئهلتهرناتیڤێگی تر دادهخات، رهنگ یهكێك له هۆیه سهرهكیهكانی ئهو فهوزاو بێ هیواییهی له ههرێمی كوردستان ههیه، ئهو بهناو رهخنانه دروستیان كردوه! كه جگه له قسهی بازاڕی و جوێنی مهدهنی و شارستانیانه زیاتر هیچی تریان پێ نیه! گۆڕینی میكانیزمی بهناو خهباتێك، كه نزیكهی سهد ساڵ لهتهمهنی ئهو میللهتهی داگیر كردبێت، بهو جۆره رهخنانه چارهسهر ناكرێت، كه لهههمان ژینگهو به ههمان شێوازی بیركردنهوه ههناسه دهدات! ههر ئهمهشه وایكردووه ئۆپۆزسیۆنیش لهو ههریمه بهقهدهر دهسهڵات چرووك بووبێت، ئهگهر زیاتریش نهبێت!!! وازیان لێبێنن با بهردهوام بن له خیانهتهكانی خۆیان، له جیاتی ئهوه رهخنهیان لێبگرین، با ههوڵ بدهین به شێوازیكی تر ههوڵهكانی ئهو میللهته ئاڕاسته بكهین، پێویسته لهسهر بنهمایهكی ئهقڵانی ئهو ژێرخانه ئایدیۆلۆژیه دیماگۆكیه ههڵتهكێنین، كه نزیكهی سهد ساڵه رهگی له كوردستان داكوتاوه، پێویسته وازیان لێبینین بۆ خیانهتهكانی خۆیان، تازه ئهوانه بواری چاككردنهوهیان تیادا نهماوه، تاكه رێگا ئهوهیه وهكو خیانهتكارێكی نیشتمانی بخرینه بهردهم دادگاكان، بۆ ئهم مهبهستهش پێویسته هیزی نوێ و لهسهر بنهماو میكانیزمێكی نوێ له ههریمی كوردستان دروست بكرێت، كه ئهو میكانیزمهی له سهد ساڵی رابردوودا گیراوهته بهرو، تووڕ ههڵبدات و بیخاته زبڵدانی مێژوهوه!، بهمهش دهتوانریت هێزی خهڵك لهو بێ هودهیی و پاشاگهردانیه رزگار بكرێت، ئهوانه دهبێت وهكو جاش و مهفرهزه تایبهتیهكانی سهردهمی بهعس تهماشا بكرێن، كه ههر رۆژهی قۆنتهرات له دهوڵهتێكی ههرێمی دهگرن، نهك وهك هێزێكی نیشتمانی و رهخنهیان ئاڕاسته بكرێتا!!! كاتی ئهوه هاتووه خاڵیك بۆ رهخنهگرتن دابنریت و سهرهتایهك بۆ قۆناغێكی نوێ دابڕێژیت.
.gif)
■ بەرهەم مستەفا ئەوگەلانەی کەخەمی وڵاتەکەیان وەک خەمێکی نیشتمانی سەیرئەکەن ، یاخود دەستکەوت و دامەزراوەکان وەک بابەتێکی نیشتمانی سەیر ئەکەن بە سەدان ساڵ و هەزاران هەنگاو لەپێش میلەتی کوردەوەن.. بەنمونە .. پۆستی سەرۆک کۆماری عێراق: لەجیاتی ئەوەی بۆکورد وەک پۆستێکی نیشتمانی بێت ، کەچی پۆستێکە بۆ حیزبێکی دیاریکراوە لەڕووی دەستکەوتی مادی و مەعنەوییەوە ، هەربۆیە بۆ بەشێکی زۆر لەکورد لەجێی نەبوونە. پۆستی سەرۆکایەتی هەرێم : ئەم پۆستە لەجیاتی ئەوەی پۆستێک بێت بۆ پاراستنی سیادەی کورد و دۆزەکەی ، لەجیاتی ئەوەی پۆستێک بێت بۆ نیشتمان ، کەچی پۆستێک بوو بۆ پاراستنی بەرژەوەندی حیزبێک و هەندێک جار دەبوە دەمڕاستی ویستێکی حیزبی ، هەربۆیە حیزبێکیش بڕیاڕیدا پەرلەمان بکاتە قوربانی ئەم پۆستە حیزبیە. پەرلەمانی کوردستان : ئەم دامەزراوە گرنگە چونکە ڕێگر بوون لەوەی دامەزراوەیەکی نیشتیمانی بێت ، هەستان بەوەی زەلیلیان کرد لەبەردەم دیوەخانی حیزب و حکومەت ، واتە لەدامەزراوەیەکی نیشتمانیەوە کردیانە کەلاوەیەکی حیزبی و بێ ئەرزشیان کرد . پەرلەمانتاران و وەزیرە کوردەکان لەبەغداد : وتمان ئەمانە لانی کەم دوورن لەدامەزراوەکانی هەرێم ، کەم تازۆر خەمێکی نیشتمانی لەکۆڵ دەگرن ، هیچ نا لەبەرئەوەی بەرامبەرەکەمان عەرەبی سوننە وشیعەن ، بۆیە هەموو هەنگاوەکانی ئەمان نیشتمانی ئەبێت ، کەچی دەرکەوت نەک نیشتمانی نەبوون ، بەڵکو بازرگانی و حەپەلوشی پارە و خۆدەوڵەمەندکردنی شەخسی کاری سەرەکیان بوو ، ئەم کەسانە نەک نیشتمانی نەبوون ، بگرە بەشێوەیەک ژیانی خۆیان گۆڕی کە نیعمەتی عێراق ، ئازارەکانی نیشتمانی لەبیر بردنەوە ، کاریان بوەتە گۆڕینی ڤێلا و ئۆتومبێل و تەندەرو مامەڵەی بازرگانی ، جارجارێکیش لە تیڤیەکانەوە وەک پەرۆشێک بۆ خەڵکی کوردستان، تەمسیلی و خۆنواندنێک نیشان ئەدەن کەجگە لەژاوەژاوێکی سیاسی هیچ بەرهەمێکیان نەبووە . هێزی پێشمەرگە : هەموو خەمێکی ئەم گەلە بەشمەینەتە ، ئەوەبوە کە کورد وەک قەوارەیەک لەم عێراقی ڕافیدەینەدا و لەئێستادا خاوەنی هێزێکی نیشتمانی بێت ، ..کەچی نەک ئەم ویستە نەهاتۆتە دی ، بگرە هێز ، هێزی حیزبە ، لەمەش ماڵوێرانتر هێز ، هێزی کەسەکانە. حکومەتی هەرێم : لەجیاتی حکومەت ، حکومەتی هاوڵاتی بێت ، ئەوا بوەتە حکومەتێک لەشێوەی کۆمپانیادا و کاریان پاراستنی مەساڵحی ئابوری و بەهێزکردنی پێگەی حیزبە .. ئەم حکومەتە نەک نەیتوانیوە دووئیدارەیی کاڵ بکاتەوە بەڵکو لەسایەی حکومەتی کۆمپانیادا هەمیشە دووئیدارەیی و دوو زۆنی تۆختر ئەبێتەوە ، کاری ئەم وەزیر لەملا باش ئەڕوات و لەولاش خراپ ئەڕوات .. سامانی سروشتی : لەدنیای دەوڵەتداریدا ئەبێت سامان ،سامانی نیشتمانی بێت ، خەڵک بەشەفافی ئەم مەلەفە ببینێ و هەنگاوەکانی بەڕێوەچونی پەرلەمان ئاگاداری بێت ، کەچی ئەم بابەتە نەک نیشتمانی نیە ، بگرە حیزبیشی تێپەڕاندوەو چەند کەسێک کە بەپەنجەکانی دەست دەژمێردرێن ئاگادارن . بۆیە لەم هەرێمەدا هیچ شتێکی نیشتمانی نیه ، تەنها لەسەرکاغەز ویستی نیشتمانی هەیە ، ئەوەی هەیە حیزب ئەیبڕێ و ئەی دروێت ..
.gif)
■ ئاراس فەتاح سنوور ھێمایەکە بۆ جیاکردنەوەی دوو جوگرافیای سروشتیی یان سیاسیی و کۆمەڵایەتیی یاخود کولتووریی لەیەکتر. سنوور لە خودی سروشتدا بوونی نییە، بەڵکو سروشت وەک گشتێک بوونی ھەیە کە بۆ ئێمەی مرۆڤ تێپەڕاندنی بەربەستەکانی زەحمەتە یان مەحاڵە، بۆیە لە دیدگای ئێمەی مرۆڤەوە دەبێت بە سنوور و رێگاچارەی بەستنەوەیان بەیەکترەوە دەدۆزینەوە. سنوور دۆخێکی سەدیمیی نییە کە ھەمیشە ھەبووبێت و بۆ ھەمیشەش بمێنێتەوە. گەر تەماشایەکی جوگرافیای گۆی زەوی بکەین دەبینین کە بەھۆکاری رووداوی سروشتییەوە لەوێنەی بومەلەرزە و ڤۆلکان و لافاو و بەستەڵەک و بیابانەوە، گۆڕانکاریی گەورە لە سنوورە سروشتییەکاندا روویانداوە. بە ھەمان شێوەش گەر تەماشای مێژووی گەشەی تەکنەلۆجیاش بکەین، دەبینین کە دروستکردنی شار و پرد و بەلەم و ئۆتۆمبیل و شەمەندەفەر و پاپۆڕ و فرۆکە چ گۆڕانکارییەکی گەورەیان لە کورتکردنەوەی سنوورە سروشتییەکان و پەیوەندییە مرۆییەکاندا دروستکردووە. ھەرچی سنووری سیاسییشە، ئەو راستییە مێژووییەمان بۆ دەسەلمێنێت کە سنوری دەوڵەتەکانی ئەم سەدەیە زۆر جیاوازن لە سنوورەکانی سەدەکانی رابردوو، نموونەی نەمانی ھەندێ دەوڵەت لە نەخشەی سیاسیی و دروستبوونی دەوڵەتی نوێ و لابردنی خاڵی پشکنین و گومرگیش لەنێوان ھەندێ وڵاتدا گەواھیی بەرجەستەن لە گۆڕانکاریی بۆ دید و وێناکانمان بۆ سنوورە مرۆڤکردەکان. سنور و بەھا کۆمەڵایەتییەکانیش ھاوشان بە گۆڕانکارییە تەکنیکیی و ئابووریی و سیاسییەکان گۆڕانی گەورەیان بەخۆیانەوە بینیوە، بۆ نموونە مانای خێڵ و خێزان و تاک و ئازادیی، شەرەف، جلوبەرگ و ھتد. ھەمان پرۆسەش لە سنوورە کولتوورییەکاندا بەدیدەکرێت وەکو لە ئایین، موزیک، ھونەر و ھتد. دەبینرێت. ھەر ئەم پرسی سنوورەیە کە دەیان دەستەواژەی تری لێبووەتەوە و بووە بە ھێڵی جیاکەرەوەی باش و خراپ و پێوەرێک بۆ جیاکاریی لەنێوان دەرەوە و ناوەوە. سنوور پرسگەلێکی گەورەی فەلسەفییشی بەرھەمھێناوە لەوەی سنووری عەقڵی مرۆڤ چییە؟ ئایین ساڵانێکی زۆر کە دەسەڵاتی سیاسیی بەدەستەوەبوو، سنووری بۆ عەقڵ دانابوو و مرۆڤ بۆی نەبوو بۆنموونە گومان لە خودا بکات. سەرھەڵدانی قوتابخانەی عەقلانییەتیش لە ئاییندا بەشێکی چارەسەری ئەم کێشەیە بوو بۆ سەلماندنی بوونی خودا لەڕێگای عەقڵەوە. بەھەمان شێوەش سنوورتێپەڕاندن لە زۆر بواری تردا دەبێت بە بابەتی پەروەردە و ئێتیک. پرسی ئەوەی ئایا منداڵ بۆی ھەیە سنووری گەورەکان تێپەڕێنێت یان نا؟ ئایا سانسۆردانان بۆ منداڵ یان مرۆڤ یان ھەر گروپێکی کۆمەڵایەتیی، سیاسیی یان ئەتنیی و نەتەوەیی دەتوانێت چارەسەری کێشەکان بکات، یان قووڵتر و ئاڵۆزتریان دەکات. ئێمەی کوردیش سەر بە گەلێکین کە دابەشکراوە بەسەر چوار سنووری جیاوازی دەوڵەتی نەتەوەیییەوە. ساڵانێکی زۆر تاکە رێگای پەیوەندیی نێوانمان بریتیی بوو لە رێگای قاچاخ. لێرەوە کردەی قاچاخ خۆی دەبێت بە یاخیبوونێک لە دەست سیستەمی سنووربەندیی دەوڵەتی نەتەوەیی. کۆڵبەرەکانی سەر سنووری نێوان کوردستانی رۆژھەڵات و باشوور سیمبۆڵی نەرمیی سنوورەکانی نێوانمانە کە بە رەقیی چەک وەڵام دەدرێتەوە. چەمکی سنوور لە پراکتیکی سیاسەتی کوردییدا نوێ نییە، چونکە لەسەردەمی شۆڕشدا ھەر حێزبێک سنوور و ناوچەی ئازادکراوی خۆی ھەبوو، کە جوگرافیای کاری سیاسیی و چەکداریی پێکدەھێناو و سەرچاوە ئابوورییەکەشی قاچاخ بوو. چەمکی سنوور لە عەقڵییەتی سیاسیی حیزبە ھەرێمییە کوردییەکاندا تاوەکو ئەم چرکەساتە، نە بووە بە کێشەیەکی فیکریی و نە ڕۆچۆتە ناو فەلسەفەی دەسەڵاتدارێتیی نیشتیمانییەوە. گەرچی ئەم پرسە بابەتی ئێرە نییە، بەڵام بەگشتیی دەتوانین بڵێین لەو چرکەساتەی کە مێژووی دەسەڵاتدارێتی خۆماڵیی ھەرێمی کوردستان پاش شەڕێکی ناوخۆیی خوێناویی دەستپێدەکات، پرسی سەروەریی نیشتیمانیی و سنوور لای پارتی و یەکێتی کورتبووەتەوە بۆ دوو خاڵی پشکنینی دێگەڵە و دوو فرۆکەخانەی نێودەوڵەتیی حیزبیی و دوو دەروازەی سنووریی و پاراستنی سنووری چەند چاڵە نەوتێک. ئەم دەروازانەوە بوونە بە ھۆکاری مەترسییەکی جیدیی بۆسەر ئاساییشی تەندروستیی و کۆمەڵایەتیی و ژینگەمان، چونکە ساڵانێکە بوونە بە سنووری واڵای ھاوردەکردنی بەنزین و کاڵا و دەرمانی خراپ و دەرخواردی خەڵکی ئێمە دەدرێت و ژیان و ژینگەی ئینسانی ئێمەی پێ وێراندەکرێت. ساڵانێکە ئاساییشی ھەرێم لەژێر ھەڕەشەی تۆپباران و راکێتی فرۆکە جەنگییەکان و بنکە سەربازییەکانی دەوڵەتی تورکیا و ئێراندایە و کەسیش کێشەی لەگەڵ بریندارکردنی سەروەریی نیشتیمانییدا نییە. لەدوای ریفراندۆمە شومەکەی بارزانییەوە فرۆکەخانەی ھەولێر دەکرێتەوە و ھەرچی فرۆکەخانەی سلێمانییشە بەڕووی ئاسمانی تورکیادا داخراوە و یەک سیاسەتمەداری پارتیی خۆی ناکات بە ساحێبی شکاندنی ئەم سەروەرییەی ناو ھەرێمی کوردستان. ھەر ئەم دۆخەش وایکردووە کە یەکێتی بە کێشەی خۆی بزانێت و ئاشکرایە کە وەرگرتنی مۆڵەتی کردنەوەی سنووری ئاسمانیی تورکیاش بەسەر ناوچەی سلێمانییدا بەبێ باج نابێت، باجەکەشی لەم قۆناغەی ئێستادا سنووربۆدانانی سۆفتی کاری سیاسیی و ھونەریی ھێزەکانی باکوورە لە ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی یەکێتیی بەھەمان مۆدێلی پارتیی، کە ئەگەری ئەوەش ھەیە بەپێی ھاوکێشە ناوچەیی و بەرژەوەندییەکان بچێتە دژایەتییکردنی ڕەقی چەکداریشیان. سیاسەت لە وڵاتی ئێمەدا ڕۆژانە سنوورەکانی خۆی دەبەزێنێت و وەکو داشەھارە رۆدەچێتە ناو ھەموو کایە ئابووریی و کۆمەڵایەتیی و پەروەردەیی و رۆشنبیریی و ھونەرییەکانەوە. عەقڵییەتی سیاسیی لە ھەرێمی کوردستاندا تاوەکو ئەمڕۆ بڕوای وایە کە سنوورە جێندەرییەکان لە بەشە ناوخۆییەکاندا بە تەلبەند و سەگ دەپارێزرێن و سنوورە سیاسییەکانیش بە سەرباز و ئاساییشی کۆمەڵایەتییش بە ھێزی ئاساییش دەپارێزرێن، نەک بە پۆلیس و دادگا و یاسا. گەر یاسایەک ھەبێت رێگربێت لەوەی فیلمێک لە شاری سلێمانییدا سانسۆربکرێت، ئەوا جگە لە یەک ناو ھیچ شوناسێکی تر ھەڵناگرێت، ئەویش تەعەسوفییەتی دەسەڵاتێکی جڵەولەدەستچووە. سنووربەزاندن چەمکێکی سیاسیی کۆمەڵایەتییە کە بە مانای تێپەڕاندنی رێسا نێودەوڵەتیی و سیاسیی و کۆمەڵایەتییەکان دێت. ساڵانێکی زۆر کە ئەم حیزبانە خەباتی چەکدارییان دەکرد، سنوورەکانیان دەبەزاندا و ھەموو پارچەکانی کوردستانیان بە ماڵی ھەموو کوردێک دەزانی کە خەبات بۆ ڕزگاریی دەکات. چەندین جار ھاونیشتیمانیانی ئەو پارچانەی تری کوردستان و بەتایبەت دانیشتوانی خۆرھەڵات دەرگای ماڵەکانیان بۆ ئاوارە و پەناھەندەکانمان واڵاکرد و خزمەتێکی ئینسانیی گەورەیان پێشکەشکردین و باری ژان و شکستە نیشتیمانییەکانیان سووکدەکردین. لەمڕۆشدا عەقڵییەتێکی لۆکاڵیی حیزبیی بەوە پاداشتیان دەداتەوە کە نەک تەنھا ھەلی نیشتەجێبوونیان لە ھەرێمەکەماندا زۆر زەحمەتدەکات، بەڵکو کاری سیاسیی و چالاکیی ھونەرییی پارچەکانی تری کوردستانیش بە مەترسیی بۆ دەسەڵاتدارێتییە لۆکاڵییەکەیان لەقەڵەمدەدەن. ئەو لۆژیکە سیاسییەی لە ھەرێمدا سەروەرە، عەقڵییەتێکی دوکانسالارییە. ھەر حیزبە و لەناوچەکەی خۆیدا تا ئەو ساتە رێگا بە کردنەوەی دوکانی سیاسیی و رۆشنبیریی و میدیایی تر دەدات کە نەبنە مەترسیی بۆ بەرژەوەندییە ئابووریی و ئەمنییەکانیان. ھەرکاتێکیش ھێزێکی کوردیی ناو ھەرێم یان دەرەوەی ھەرێم بوو بەمەترسیی، یان دەوڵەتێکی درواسێ چاوی لێ سوورکردنەوە، ئەوا ئامادەن نەک پشیلەیەکی سەر زەوی کوردستان تەسلیم بەوان بکەنەوە، بەڵکو باڵی ھەموو کۆترەکانیشیان لە ئاسماندا بۆ گرێدەدەن. ئەزموونی فەڵەستینییەکان لەگەڵ ھاورەگەزە عەرەبەکانیان لە دەوڵەتە دروسێکانیاندا ئەو راستییەمان پێدەڵێن کە دەوڵەتە قطريیەکان یان دەوڵەتە تێریتۆریالییە عەرەبییەکان تا ئەو شوێنە پاڵپشتییان لە پرسی فەڵەستینییەکان دەکرد کە بەرژەوەندییەکانیانی دەپاراست. دەرکردنی فەڵەستینییەکان لە ئەردەن لەدوای ئەزموونی ”سێپتێمبەری ڕەش“ەوە سیمبۆڵێک بوو بۆ بەواقیعیبوونی سیاسەتی ھەرێمانەی ھەر یەک لە وڵاتە عەرەبییەکان بەرامبەر بە ھێزە فەڵەستینییەکان و ئامادەبوونیان تا ئەو شوێنەی کە بە چەک لە دەوڵەتەکەی خۆیان دەریانپەڕێنن و ئاودیوی سنوورێکی تریان بکەنەوە. سەرەڕای ئەوەی ئەزموونی ھێزە سیاسییەکانی پارچەکانی تر لە ھەرێمی کوردستاندا جیاوازە و تەنانەت ژمارەیەکی زۆریان لەکاتی ھەڵبژاردنەکاندا دەنگیان بە یەکێتیی دەدا، بەڵام بێبەریی نییە لە توندتوتیژیی و پێکدادانی چەکداریی. فاکت ئەوەیە کە ھەر یەک لە حیزبە باڵادەستەکە بەپێی بەرژەوەندییە ساتییەکانی خۆی مامەڵەی لەگەڵ پرسی کوردانی بەشەکانی تردا کردووە و پرسی سیاسیی ئەو ھێزانەی کردووە بە بەشێک لە ستراتیژی سیاسیی لۆکاڵیی و سەقامگیرکردنی دەسەڵاتدارێتیی ناوچەیی خۆی. ئەوەی ئاشکرایە دوای ریفراندۆم تەنھا گەلی باشووری کوردستان باجی ئەو ناماقوڵییە سیاسییەیان نەدا کە سەرانی ئەم حیزبانە بۆیان بەرھەمیانھێنا، بەڵکو ئێستا پاش ملکەچکردن بۆ سەروەریی خاکی عێراق و ناوزەدکردنی ئەو سەرکێشییە سیاسییە بە ھەڵەی ڕابردوو، پاشماوەکانیشی شۆڕبووەتەوە بۆ ملکەچکردنی زیاتر و چەمینەوەی زیاتر بەرامبەر بە داواکارییەکانی تورکیا و ئێرانیش. گەر یەکێک لە داواکارییەکانی فەڵەستینییەکان داننان بووبێت بە مافە نەتەوەییەکانیان و تەنانەت یەکێک لە داواکارییەکانی خودی دەوڵەتی ئیسرائیلیش بریتیی بووبێت لەوەی دەوڵەتە عەرەبییەکان دان بە بوونی ئیسرائیلدا بنێن، ئەوا یەکێک لە داواکارییەکانی ھێزە سیاسییەکانی ئەو پارچانەی کوردستانیش بریتیی بووە لە داننان بە مافە ڕەواکانی گەلی کورد و چەسپاندنی دیموکراسیی لەناو ئەو دەوڵەتانەی کە دەیانچەوسێننەوە. ھەرکاتێک لۆژیکی سیاسیی دەسەڵاتدارانی ھەرێم بوو بە درێژکراوە و بە بەشێک لە مۆدێلی چارەسەری ئەو دەوڵەتانە بۆ کێشەی کورد لە وڵاتی خۆیاندا، ئەوا بێچەندوچون سیاسەتێکی دوژمنکارانە دژ بەو ھێزانەی پارچەکانی تر لەناو خاکی ھەرێمدا پەیڕەودەکات. پرسیارە سادەکە بۆ ھەر ھاونیشتیمانییەکی ئاسایی ئەوەیە ئایا داخستنی بارەگای ھێزێکی سیاسیی یان رێگرتن لە نماییشکردنی فیلمێکی سینەمایی تەرجەمەکردنی ھەمان مۆدێلی کێشانی سیمی دڕکدار و دیواربەندیی سەر سنووری پارچەکانی کوردستان و ھەمان پراکسیسی سیاسیی کولتووریی نییە کە لە تورکیا و ئێرانیشدا بەرامبەر بە ھونەری کوردیی پیادەکرێت؟ لە ھیچ زەمانێکدا نەتوانراوە سنوربەندیی ڕەھا بۆ خەباتی مەدەنیی و کاری ھونەریی لەپێناو ئازادییدا بکرێت، چونکە لانی کەم پەیامی ھونەر دانانی سنوری ئەخلاقییە بۆ ئەوانەی کە سنوورە ئینسانییەکان دەبەزێنن. یەکێک لە وەزیفە ھەرە گرنگەکانی ھونەر بریتییە لە سنووربەزاندن و یاخییبوون، بۆیە کاڵفامییەکی گەورەیە وابزانیت لەم سەردەمە دیجیتاڵییەدا دەتوانیت رێگریی لە ھونەر بکەیت یان سنوورداشی بکەیت. ئەوەی لە دونیای ئێمەدا سنوور دەبەزێنێت ھونەر و ھێزی مەدەنیی نییە بۆ بەرگرییکردن لە ئازادیی، بەڵکو ئەو دەسەڵاتدارانەن کە تاوەکو ئەمڕۆ بڕوایان وایە داخستنی بارەگای حیزبێکی سیاسیی مەدەنیی دەبێتە سنوردانان بۆ ھێزی بەرگریی لە ماف و سانسۆرکردنی فیلمێکیش دەبێتە رێگر لەبەردەم بڵاوکردنەوەی ژەھری ئازادیی.
.gif)
■ كارۆخ عوسمان قوباد تاڵەبانی لەدوای ھەڕەشەی بلۆك كردنی سەرمایەكەی لەلایەن توركیاوە بڕیاری داخستنی بارەگای تەڤگەری ئازادی كوردستانی دەركردووە لەسنوری پارێزگای سلێمانی... ئەو بڕیارە جێبەجێكردنی ئەجێندای دەوڵەتی توركیایە لەپێناو پاراستنی سەروەتە ناشەرعیە بەمیرات جێماوەكە كە لەخاكی توركیادا بنەماڵەی تاڵەبانی وەگەڕیان خستووە. (تەواوی داھاتەكانی قوبادی میراتگری تاڵەبانیم لەڕاپۆرتێكیتردا خستۆتەڕوو بۆیە لێرەدا دووبارە باسی ناكەمەوە). تەڤگەری ئازادی وەك ھەڵگری بیروباوەڕی (ئاپۆچی) لەھەرێمی كوردستان دامەزراو دەستی بەچالاكی سیاسی كردووە، حكومەتی مەرگەزی عێڕاق مۆڵەتی كاركردنی پێدان و بەشداری پڕۆسەی ھەڵبژاردنی پەرلەمانی عێڕاقیان كرد، بەڵام حكومەتی ھەرێمی كوردستان بەھۆی پەیوەندی دۆستانەی نێوانیان لەگەڵ دەوڵەتی تورك ڕێگەی نەدان بەشداری ھەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستان بكەن كەچی پارتێكی كوردیەو تەواوی ئەندامەكانیشی كوردن كەچی مەغدووری سێبەرە چڵكنەكەی حوكمڕانی پارتی و یەكێتین. -ئێستا بابزانی ھەڵوێستی پارێزگاری سلێمانی چی دەبێت كە لەیەكێتی نیەو لەبزوتنەوەی گۆڕانە؟ -بابزانی ھەڵوێستی ئەو پەرلەمانتارانەی یەكێتی نیشتمانی كوردستان چی دەبێت كە لەھەڵمەتی بانگەشەی ھەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستان تەڤگەری ئازادی پشتیوانی لێكردن؟ قوباد تاڵەبانی و نێچیربارزانی بازرگانن بەسەرشانی حكومەتەوە، لەپێناو ڕێگەپێدان بەكاری ناشەرعی و بەڕێكردنی سەروەتی ھەرێمی كوردستان بەوڵاتی توركیادا بۆ وڵاتانی ڕۆژئاوا ھەموو تەنازولێك بۆ دوژمن دەكەن، ئەوانەی كەتابعی حزبەكانی ئەو دوو بازرگانانەشن ھەردەم پاساو بۆ كارە نابەجێكانیان دەھێننەوە، كەواتە بەھەموو پێوەرێك پشتیوانی كردن لەھەرئەندامێكی ئەو دوو حزبەو حكومەتی ھەرێمی كوردستان بەھەربیانویەك بێت ھەڵەیەكی گەورەیە. لەڕاست خۆمانەوە ئیدانەو سەرزەنیشتی بڕیاری داخستنی بارەگای تەڤگەری ئازادی دەكەین وەلێ دەبێ تەڤگەری ئازادیش ئەو ڕۆژانەی لەبیر بێت كەحزبەكەی (مام جەلال) بۆ ڕەزامەندی دەوڵەتانی داگیركەر بەچەشنی حزبەكەی (مەلا مستەفا) خیانەت لەخاك و خەڵكی كوردستان دەكات. ئێستا بەڕوونی دیارە كەجگە لەپارتی و یەكێتیەكان ئەوانیتر پشتیوانی لەتەڤگەری ئازادی و كۆمەڵگەی ئازاد دەكەن، بەڵام گرفتی گەورەو بنەڕەتی ئەوەیە كەتەڤگەری ئازادی تائەو قۆناغەی داخستنی بارەگاكەیان پشتیوانی لەیەكێتی دەكرد، بێگومانم كە لەداھاتوشدا ئەگەر بەناوێكیتریشەوە بێنەوە مەیدان ھەر پاڵپشتی یەكێتی دەبن، حەتمەن بەبێ بەرامبەریش نیە. نەك تەنھا لەئێستادا بەڵكو لەزۆر قۆناغیتردا مەترسی ھاوبەندی بازرگانی نێوان یەكێتی و توركیامان ڕاگەیاندووە بەڵام ئەوان واتا تەڤگەری ئازادی دافعی مانەوەی یەكێتی و سەرخستنی چەند كاندیدێكی یەكێتی بوون لەھەڵبژاردندان بۆ پەرلەمانی كوردستان. با لێڕامێنین بزانین كاندیدە دەرچووەكانی یەكێتی كە تەڤگەر دەنگی پێدان لەبەرامبەر بڕیارەكەی مام قوبادی بازرگان چ شەكرێك دەشكێنن؟؟؟ كورد دەڵێت: گایەك لەكن گایەك وەبەستیەوە یان خووی ئەگرێ یا ڕەنگ. بەھۆی چوارساڵ كاردنی لەگەڵیدا ئێستا قوباد خوی نێچیربارزانی گرتووە، ھەم لەبازرگانیدا ھەمیش چەمینەوە لەبەرامبەر دوژمنانی كورد لەپێناو پاراستنی دەستكەوتە ناشەرعیەكانی. كوڕەكەی تاڵەبانی بەھۆی كارو كردەوەو سیاسەتە لەرزۆكەكانی زەڕڕەیە لەتاڵەبانی باوكی ناچێت، وەك بڵێی لەخوێنی بنەماڵەی بارزانیە ھێندە لەوان دەچێت.
.gif)
■ فەرید ئەسەسەرد بەرنامەی كابینەی تازەی عیراق كە مانگی رابردوو سەرۆكی حكومەت عادل عەبدولمەهدی پێشكەش بە ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراقی كرد، لە كوردستان كەمترین بایەخی پێ درا، لە كەناڵە ئاسمانییەكان بە دەگمەن قسەی لەسەر كراو لە رۆژنامەكاندا زۆر كەمی لەسەر نوسرا. رەنگە هۆی بایەخ نەدان بە بەرنامەی كابینەكەی عەبدولمەهدی بۆ ئەوە بگەڕێتەوە كە لە كوردستاندا هیچ كابینەیەكی تازە بەرنامەیەكی شایستەی پێشكەش نەكردووەو هەموو بەرنامە پێشكەشكراوەكان لە ریزكردنی وشە هیچی تر نەبون و پەرلەمانی كوردستان بە پەلە و بەبێ هیچ گفتوگۆیەك دەنگی پێ داوەو دواتریش لەبیر چۆتەوەو كەس بەلایدا نەچوە. لە راستیدا لە نەریتی سیاسیدا بەرنامەی حكومەت بایەخێكی زۆری هەیە و گوزارشت لە تێڕوانین و فەلسەفەی حكومەت دەكاو رۆشنایی دەخاتە سەر ئاراستەی سیاسیی چوار ساڵی ئایندە. بەرنامەكەی عەبدولمەهدی لانی كەم هەشت بابەتی تێدایە كە كەم تا زۆر و بە شێوەیەكی راستەوخۆو ناڕاستەوخۆ پەیوەندییان بە هەرێمی كوردستانەوە هەیە. بەرنامەكە بە تەواوی خۆی بە دەستورەوە پابەند كردووە كە ئەمەش لە كاتی دانوستانی پێكهێنانی حكومەتدا داوای سەرجەم لایەنە كوردییەكان بووە، هەروەك حكومەت خۆی بەوە پابەند كردووە كە كار بۆ دەركردنی هەموو ئەو یاسایانە دەكات كە دەستور ئاماژەی پێ داون و هێشتا دەر نەكراون، كە ئەمەش هەر یەكێ لە داواكانی كورد بووە. بەرنامەكە لە خاڵێكدا مەسەلەیەكی گرنگی وروژاندووە ئەویش مەسەلەی یەكخستنی فەلسەفەی یاسادانانە و ئاماژەیەكی روونی بەوە داوە كە لە یاساكانی لە مەولادا، دەبێ ئەوە لەبەرچاو بگیرێ كە عیراق "یەك دەوڵەتی فیدرالە" و سیستەمەكەی پەرلەمانییە. دەقەكە ناچێتە سەر وردەكاری بەڵام دەشێ هەندێ مەبەستی لەپشتەوە بێ و لە ئایندەدا دەركەوێ. بەڵام یەكێ لە گرنگترین ئەو بابەتانەی كە بەرنامەكە خۆی پێوە پابەند كردووە، جێبەجێ كردنی سێكتەری چوارەمی دەستورە كە تایبەتە بە دەسەڵاتە فیدراڵی و هاوبەشەكان كە ئەمەش ئاماژەیەكی ناراستەوخۆ، بەڵام روون، بۆ سیاسەتی داهاتووی حكومەتی فیدرال بۆ بەدەستهێنانەوەی پشكی خۆی لە دەسەڵاتە هاوبەشەكان نیشان دەدا كە بە كردەوە پرسی دەروازە سنورییەكان و گومرگەكان و سەرچاوەكانی ئاو و بەنداوەكان دەگرێتەوە، بە ڕەچاوكردنی ئەوەی كە تەواوی ماددەكانی پەیوەست بە نەوت و گازی سروشتی، واتە ماددەی 111 و ماددەی 112 بە هەردوو بڕگەكەیەوە لە چوارچێوەی دەروازەی چوارەم دان. ئەمە بەم واتایە دێت كە كابینەی تازەی حكومەتی هەرێم دانوستانێكی دژواری لەگەڵ حكومەتی فیدراڵ سەبارەت بە دەروازەی چوارەمی دەستور لەبەردەم دایە. بەرنامەكە لە دوو شوێن ناوی هێزی پێشمەرگە دێنێ. لە دەقی یەكەمدا كە روخسارێكی گشتی بەسەریدا زاڵە، سوپا و حەشدی شەعبی و پۆلیس و پێشمەرگەی یەكسان كردووە بە یەكترو هەمووشی وەك بەشێكی هێزە چەكدارەكان ناسیوە. بەڵام لەبەر ئەوەی دەقەكە بە تەمومژی داڕێژراوە، دەكرێ لێكدانەوەی ئەرێنی و نەرێنیی بۆ بكرێ، لە كاتێكدا هیچ پێوەرێك بۆ زاڵ كردنی هیچ كام لە بژاردە ئەرێنی و نەرێنییەكان نیە. بەڵام دەشێ دەقی دووەم رۆشناییەكی زۆرتر بخاتە سەر بابەتەكە. دەقەكە بە شێوەیەكی ناڕاستەوخۆ ئاماژە بۆ هەندێ مەیلی سەنترالیستی دەكا، بەڵام زۆر بە روونی سێكوچكەی سوپا و حەشدو پێشمەرگە دەكاتە بنەماو هەرسێكیان دەخاتە ژێر دەسەڵاتی فەرماندەی گشتیی هێزە چەكدارەكان كە سەرۆكی حكومەتی فیدرالە. بەرنامەكە بە هیچ چەشنێك ناوی ماددەی 140 ی نەهێناوە بەڵام بە روونی ئەوەی لەسەر كابینەی تازە كردووە بە ماڵ كە چارەسەر بۆ كێشە هەڵپەسێردراوەكانی نێوان بەغداو حكومەتی هەرێمی كوردستان بدۆزێتەوە بەتایبەتی كێشەكانی دارایی و نەوت و ناوچە جێناكۆكەكان. روونیی دەقەكە قەرەبوی ناو نەهێنانی ماددەی 140 دەكات، بەڵام دەشێ ئەمە بەم واتایەش بێت كە مەرج نیە چارەسەرەكە لە چوارچێوەی ماددەی 140 دا بێ، بەتایبەتی كە لە دەقەكەدا بابەتی دارایی و نەوت تێخزێنراونەتە ناو رستەكەوە، هەرچەند ئەم دوو بابەتە پەیوەندییان بە ماددەی 140 وە نیەو هەر لە بنەمادا پێویستی بە باس كردنیان نە دەكرد، چونكە پێشتر لەو دەقەی كە باسی دەروازەی چوارەم دەكا، بە شێوەیەكی ناڕاستەوخۆ باس كراون، بۆیە باس كردنەوەیان شتێكی تازەی تێدا نیە. بەرنامەكە پرسێكی دیكەی گرنگی وروژاندووە كە حكومەتی هەرێم لەوەتەی لە ساڵی 1992 دامەزراوە، پێی چارەسەر نەكراوەو زۆر جار لە سایەیدا كێشەشی بۆ دروست بووە، ئەویش مەسەلەی بونی هێزی چەكداری ئۆپۆزیسیۆنی وڵاتانی دراوسێیە لە ناو سنوری هەرێمی كوردستان. بەرنامەكە لەو خاڵەدا ناوی هەرێمی كوردستان ناهێنێ، بەڵام بابەتەكە لە بنچینەدا هەر هەرێمی كوردستان دەگرێتەوە. دەقی ناو بەرنامەكە رونی كردۆتەوە كە كابینەی تازە رازی نیە خاكی عیراق بۆ هێرش كردنە سەر دەوڵەتانی دراوسێ بەكار بهێنرێ. دەقەكە، بە دیاریكراوی، جەخت دەكاتە سەر دوو خاڵ كە دەبێ كابینەی تازە بەدییان بهێنێ، یەكێكیان كۆنترۆڵ كردنی سنورەو ئەوی تر بەرپەرچدانەوەی هەر چالاكییەكی عەسكەرییە لە دەرەوەی چوارچێوەی دەوڵەت. ئەمەش ئاماژەیەكی دڵنیاكەرەوەیە بۆ دراوسێكان. بەڵام دەقەكە چۆنێتیی جێبەجێ كردنی رون نەكردۆتەوەو ئەمەی بۆ پاش دەستبەكاربونی كابینەی تازە هێشتۆتەوە. ئەم بابەتە هەرچەند هەر دەبێ بە هەماهەنگی لەگەڵ حكومەتی هەرێم بەڕێوە بچێ. بەڵام لە كۆتاییدا هەر پێویستی بە هەندێ رێوشوێن دەبێ كە روخساری فیدرالیستی تێیدا بەسەر روخساری هەرێمایەتیدا زاڵتر دەبێ. بەرنامەكە كە دەستەبژێری سیاسیی هەرێم زۆر بە هەندی وەرنەگرتووە، لە ناوەڕۆكدا داڕشتنەوەی رواڵەتە گشتییەكانی پەیوەندیی نێوان هەردوو حكومەتی فیدرال و هەرێمە لە قۆناغی پاش ریفراندۆمە بێ سەرەنجامەكەی ساڵی پار. بۆیە رەنگە قۆناغی چوار ساڵی داهاتوو ببێ بە قۆناغی سەپاندنی چارەسەرەكان بەسەر هەرێمدا، ئەو چارەسەرانەی كە پەیوەندییەكانی هەرێم و حكومەتی فیدرال لەسەر بناغەیەكی تازە دادەڕێژنەوە.
.gif)
■ نەبەز گۆران یەكێك لە خێڵە كۆنەكانی هندییە سوورەكان، پەندێكیان هەیە دەڵێت: " نیشتیمان و كەرامەت هی فرۆشتن نییە." ئەو خۆچەمینەوەیەی ئێستا دەستیپێكردوە، خۆ چەمینەوەیەكی گشتی نییە، بەڵكو پەیوەندی بە دوو پارتەكەی دەسەڵاتەوە هەیە، كە مێژووێكیان هەیە بۆ خۆچەمینەوە لەبەردەم ئەویتری بێگانەدا. دوو رووداوەكەی ئەم دوایە، چوون بۆ _بەغداد بۆ راستكردنەوەی هەڵەكان_ بریاردان بۆ داخستنی بارەگای تەڤگەر_ لەسەر داخوازی توركیا، هەردوو رووداوەكە خۆچەمینەوەیەكن بۆ روشاندن و لێدان لەكەرامەتی نەتەوەیی لە پێناو ویستی حیزبی. پێش ئەوەی قسە لەسەر ئەم دوو رووداوە بكەم، باشترە بڵێم: بە درێژایی تەمەنم، نووسینی من بۆ ئەم جۆرە كەسانە نەبووە لەناو رستەی كەوانەكەدا خۆیان دەبیننەوە: ( حەقیقەت بۆ كەسانێك روون ناكرێتەوە، كە پارە وەردەگرن بۆ ئەوەی حەقیقەت نەبینن/ سینكلر.) چونكە زۆرێك هەن، لە حیكایەتە كۆنەكە دەچن. "رۆژێك پیرێك بە تەنیشت كەسێكدا تێپەڕی، پیرە لە كەسەی پرسی: ئەوە بیر لەچی دەكەیتەوە؟ كەسەكەش بەم جۆرە وەڵامیداوە: من بیر لە هیچ ناكەمەوە، چونكە خواردنێكی زۆر لەبەردەستمدایە/ ویل دورانت." ئەوانەی لەرێگای گیرفانەكان و گەدەیانەوە سەیری دونیا و ژیان و كەرامەت دەكەن، پێویست ناكات هیچكاتێك خۆت ماندووبكەیت لەگەڵیاندا، تا راستییەكیان بۆ باسبكەیت و بتەوێت حەقیقەتێكیان بۆڕونبكەیتەوە، چونكە ئەوانە حەقیقەتیان ناوێت و تەنها ئەوخواردنەیان دەوێت لەبەردەمیاندایە. كاتی تێكشكان و هەڵهاتنەكە، ئەفسەرێكی پیر لە نزیك بازگەی _هەولێر_ هاواریكرد (خۆنەچەمێنن) ئەو ئەفسەرە بێگومان لە دڵێكی پاك، لە راستگۆییەوە ئەم قسەیەیكرد، بەڵام ئەو نەیدەزانی نزیكەی هەفتەیەكە بڕیاری هەڵهاتندراوە و لە _زومارەوە تا خانەقین_ دەبێت ئەو هێڵە چۆڵبكرێت، لەو فەزای شیوەنەش تێنەدەگەیشت میدیای فاشی دروستیكردبوو بۆ شاردنەوەی شكستەكە، نەشیدەزانی ئەو هێڵەی بۆ هێزەكەی خۆی و هێزەكەی بەرامبەری دروستكراوە، هیچ لایەك بۆی نییە ئەو هێڵە تێپەڕنێت، بەڵكو وەك ئەفسەرێكی سادە دڵ، كەوتە ناو شیوەنەكەوە و ئەم چەمكی _خۆنەچەمێنن_ زمانی ئەو كرایە كەرەستەیەك بۆ شیوەنەكە و پاشان بۆ هەڵبژاردن و زۆر كەسی پێفریودرا، بەڵام ئێستا سەردەمێكی ترە و ئەو چەمكە كۆتایی هاتووە و چەمكی خۆ بچەمێنە بووەتە كەرەستەی هەوڵەكانی دوو پارتەكە. با كەمێك لە فەزای مانگەكانی پێشوو دوربكەوینەوە و سەیری ئێستا بكەین. فشارەكانی _توركیا_ بۆ سەر ئابووریی حیزب، دەبێتە ویستێك بۆ ئەوەی پشت لەو كەرامەتە بكرێت و، هەوڵی داخستنی حیزبێك بدرێت، كە ئەو حیزبە لە چوار چێوەی _عێراق_دا كاری سیاسیی خۆی دەكات و مەترسییە بۆسەر شكۆی توركیا. (ئێمە هەرێمێكین لە عێراق، ئەركی ناوەندە مامەڵە لەگەڵ ئەم كەیسانە بكات پەیوەندیان بە داخوازی دەوڵەتانی دراوسێوە هەیە، نەك ئەركی حیزبێت.) ئێمە دەزانین هەرێم هیچ پاییەكی بنەرەتی نییە و ئەوە حیزبە ئاراستەی كۆی دامەزراوەكانی دەكات، بەڵام هیچ لەوە تێناگەین بۆچی دەبێت حیزب هەمیشە رێگای نادروست بگرێتە بەر! گەمارۆ دان و داواكردن بۆ داخستنی بارەگای _تەڤگەر_ تەنها خۆچەمینەوەیەكی حیزبییە بۆ داخوازی دەوڵەتێكی بێگانە، ئەم خۆچەمینەوەیەش پشتكردنە لەو كەرامەتەی پەیوەندی بە كەرامەتی نەتەوەوە هەیە و حیزب لە پێناو رازیكردنی بێگانە كەرامەتەكە لەكەدار دەكات. چ ئەم جوڵەیەی دژی _تەڤگەر_ دەكرێت، چ ئەو جوڵەی چوون بۆ _بەغداد_ بۆ چاككردنەوەی هەڵەكان، پەیوەندیان بە نەبوونی دامەزراوەی هەرێمییەوە هەیە و، پەیوەندیان بە پشتكردنە لە كەرامەتی نەتەوەیەك لەلایەن حیزبەوە. هەموو نەتەوەیەك كەرامەتی خۆی هەیە، كەرامەتەكانیش بەستراون بە مەعنەویەتێكەوە تەنها بە جوڵەوكردەی نادروست ئەو كەرامەتە بریندار دەبێت. كاتێك ئەم جوڵەو كردانە لەبەر رازیكردنی ئەویتری بێگانە ئەنجامدەدرێن، ئیدی لە پێناو ویستێكی تایبەتی حیزبی، كەرامەتی نەتەوەیەك دەشكێت. ئەشێت بۆ بەشێكی كارەكتەرەكانی حیزب، تەنانەت شكاندنی كەرامەتی نەتەوەیەك _حیكمەت_ بێت! (مەبەستم ئەوانەیە بەردەمیان خۆراكی باشی تیاییە و ئیدی پێویستیان بە بیركردنەوە نییە لەكەرامەت.) _سپۆنسەر_ دەڵێت: " بەبێ بوونی حوكومەتێكی سەربەخۆ، هیچ كات گەشەكردنی كۆمەڵگەیەك لە ئارادا نییە." ئێمە هەرگیز ناتوانین باس لە حوكومەتی سەربەخۆ بكەین، تا ئێستا ئەو حوكومەتەمان نەبووە سەربەخۆبێت و دەرك بەو سەربەخۆ بوونەی بكەین. هەمیشە ئایدۆلۆژیا و ویست و بەرژەوەندی حیزبی، لەپێش هەموو شتێكەوەبووە. هەمیشە داواكاری بێگانەكان و جێبەجێكردنی داواكانیان لەپێش داواكاری ناوخۆوە بووە. لە مێژووی رابردوودا، هەڵبەتە لە ئایندەشدا بەرچاو روونییەك لەئارادایە، كە ئەم دوو پارتە سیاسییە زۆر بێباكن لە كەرامەت و نیشتیمان. هەركاتێك ویستبێتیان چ نیشتیمانیان فرۆشتووە، چ كەرامەتی نەتەوەیەك. پاشان زۆر بە ئاسانی شیوەنێكیان لە میدیاوە رێكخستووە زۆر كەسی ئایدۆلۆژی كەوتونەتە ناو شیوەنەكەیان و بوونەتە شیوەنگێڕ، بەبێ ئەوەی ئەو شیوەنگێڕانە بۆ جارێكیش هەڵوەستە بكەن بزانن ئەوەی روویداوە لە رابردوودا چیبووە! پاش خۆ چەمینەوە بۆ _بەغداد_ ئەشێت كاتی خۆ چەمینەوە هاتبێت بۆ ویستەكانی _توركیا_ چاوەڕواندەكەین بزانین پاشان ویستەكانی _ئێران_ چین و چۆن خۆچەمینەوەیەك دەبینن لەبەرامبەریدا. (ماوەیەكی دیكە ئەم خۆچەمینەوە نوێیانە بیردەچنەوە، زۆرینە كەیفیان بە زیندوو هێشتنەوەی یادەوەری نییە.) كاتێك لەلایەن حیزبەوە هەموو بەها گەورەكانی كۆمەڵگە و نەتەوەیەك خرانە ناو مامەڵەی حیزبییەوە، دەبێت چاوەڕێی هەموو جۆرە خۆچەمینەوەیەك بكەین. ئەوانەی لەم خۆچەمینەوانەدا ئازاریان بەردەكەوێت، ئەوانە نین لە شیوەنەكاندا شیوەندەگێڕن و ئەوانەش نین لە شاییەكاندا خۆیان ڕادەوەشێنن، بەڵكو ئەوانەن لە جەوهەری كەرامەت و نیشتیمان تێدەگەن و، لە رێگای خواردنەكەی بەردەمیانەوە سەیری دونیا ناكەن و، لەرێگای شكۆو فەزیلەتەوە سەیری مرۆڤ و كۆمەڵگە دەكەن. حەتمەن لەوەڵامی ئەو خۆچەمینەوانەشدا لەشكری _بەڵێ_ بیانوی خۆی هەیە، چونكە ئەو لەشكرە هەمیشە بیانوێك دەهێنێتە تا ماهیەتی خۆی لەبیربكات لەپێناو نەبینینی ئەو حەقیقەتانە.
.gif)
■ كەمال چۆمانی داخستنی هەر حیزبێک پەیوەستە بە پرسی ئازادیی و دیموکراسییەوە، بۆیە دەبێت بە رادەی دژایەتییەکانی دەستەڵاتدارە نادیموکراتەکان بۆ ئازادیی و دیموکراسیی، ئێمەش دژیان بوەستینەوە. قوباد تاڵەبانی بە بیانوی نەبونی مەرجی قانونیی لە تەڤگەری ئازادییدا، بڕیاریداوە و داوای لە ئاساییشی حیزبەکەی کردوە کە بارەگاکانی تەڤگەری ئازادیی دابخەن. قوباد تاڵەبانی ئەو قانونەی نەخوێندۆتەوە و ناشزانێت چی لەو قانونە دا هەیە -لەوانەیە بڵێن ئەوە تۆمەتە، ئەگەر خوێندبێتیەوە بڕیاری وا نادات-. با بزانین چی لە قانونی حیزبەکاندا هەیە کە قوباد تاڵەبانی ئاماژەی پێ کردوە بۆ شەرعاندنی بڕیارە نادیموکراتەکەی: قانونی حیزبەکان ژمارە ١٧یە و لە ساڵی ١٩٩٣ دەرچوە. لە خوارەوە لینکی پیدیئێفەکەم داناوە. کلیک لەسەر بکە و دەتوانی بیخوێنیتەوە، من هەوڵدەدەم ئەوە زیاتر رونبکەمەوە بۆچی بڕیارەکە ناقانونییە. بەپێی مادەی حەوتەمی قانونەکە، من کورت و پوختەی دەکەم: دەبێ وەزیری ناوخۆ لە ماوەی سی رۆژدا داخوازییەکە رەوانەی ئەنجومەنی وەزیران بکات...ئەگەر داخوازیینامەکەی حیزبەکە مەرجە قانونییەکانی تێدا نەبو، ئەوا دەبێ وەزیری ناوخۆ لە ماوەیەدا، واتا سی رۆژ، بیگەڕێنێتەوە بۆ داخوازییکارانی کردنەوەی حیزبەکە و بۆ تەواوکردنی کەموکوڕییەکان. لە گشت حاڵێکدا، وەک قانونەکە دەڵێت، داخوازییەکە نابێت لە یەک جار زیاتر بگەڕێندرێتەوە. ئینجا، ئەنجومەنی وەزیران لە ماوەی ٤٥ رۆژدا بڕیاری پەسەندکردن یان رەتکردنەوە دەدا بە مەرجێ لە حاڵەتی رەتکردنەوەدا هۆیەکان لە بڕیارەکەدا هەبن. ئەگەر لەو ماوەیەدا داخوازینامەکە وەڵامنەدرایەوە، حیزبەکە دەبێتە حیزبێکی قانونیی. بەو پێیە، بڕیارەکەی قوباد تاڵەبانی دژی قانونی حیزبەکانە چونکە تەڤگەر تا ئێستا، دوای زیاتر لە دو ساڵ، ئاگادارنەکراوەتەوە لە هۆکاری پێنەدانی مۆڵەتی قانونیی. ئەگەر ئاگاداریش بکرێنەوە، دەبێ مەرجە قانونییەکان ئاشکرا بکرێن چونکە ئەو حیزبە لەلایەن حکومەتی عێڕاقەوە پێشتر قبوڵکراوە و بەشداریی هەڵبژاردنەکانی کردوە. من زۆر نیگەران نەدەبوم قوباد تاڵەبانی یان حکومەتی هەرێم بڕیاری داخستنی هەر حیزبێک بدات، بەڵام بە راستی شەرمەزارییە بە بڕیاری میت و کونسوڵخانەی تورکیا بڕیارێکی وا نادیموکراتییانە بدەیت. تورکیا خۆی رێیداوە بە هەدەپە وەک حیزبێکی ساسیی کاربکات، کەچی تەداخول لە کاروباری هەرێم دەکات تا حیزبێکی سیاسیی دابخات. هەر بۆ بیرهێنانەوەی قوباد تاڵەبانی: یەکێتیی نیشتیمانیی کوردستان لە سوریا دامەزرا، بارەگای لەوێ هەبو. دواتر لە ئێران بارەگایان کردەوە و کێشەیان نەبو. قوباد خۆی لە بەڕیتانیا ژیاوە و گەورە بوە و دایک و باپیری لەوێ دەژیان و باوکی زو زو سەردانی دەکردن، بەڵام بەڕیتانیا رۆژێک مافەکانی پێشیلنەکردن بە بیانوی شەڕکردن دژی بەعس. خزمەتکردن بە تورکیا بە جەلال تاڵەبانی نەکرا کە ئامادەبو شەڕێکی خوێناویی لەگەڵ پەکەکە بەرپابکات، بە قوباد تاڵەبانییش ناکرێت چونکە پارتیی زۆر باشتر دەتوانێت خزمەتەکانی بکا بە زۆر هۆکارەوە، ئەو بڕیارە نە تەڤگەر دادەخات و نە کاروباری پەکەکش سنوردار دەکات، تەنانەت خزمەت بە تورکیاش ناکات چونکە تەڤگەر زیاتر خۆی ئامادەدەکات و کاردەکات، جگە لە خۆناشیرینکردنی قوباد هیچی تری لێ ناکەوێتەوە. داخستنی حیزب تەنها کاری حوکمڕانییە ئۆثۆریتاریەنەکانە. ئەگەر تاڵەبانییش زۆر حەزی لە جێبەجێکردنی قانونە با میلیشیا حیزبییەکان، کۆمپانییا مافییایییەکان، رۆژنامەنوسکوژەکانی حیزبەکە، دەزگا ئاساییشە حیزبییەکان، ئەو کەسانەی کە خاوەنی بەڵتەجیین، پاڵاوگە ناقانونییەکان و زۆر شتی تر دابخات. یان لای کەم ئەرک و کارەکانی خۆی وەک جێگری سەرۆکی حکومەت جێبەجێبکات و بەس. دوا شت دەمەوێت بیڵێت، لە مادەی پازدەیەم خاڵی سێ قانونی حیزبەکان قەدەغەی دەکات حیزب دەزگای سەربازیی و شێوە سەربازیی هەبێ. تاڵەبانیی و حیزبەکەی خۆیان سەرپێچێی قانونەکە دەکەن کە خاوەنی هێزی میلیشیان و بۆ کوشتنی خۆپیشاندەران و هەڵکوتانە سەر بارەگای حیزبیی و شەڕی حیزبەکان بەکارهێنراون. کامەیان گرنگترە، قەدەغەکردنی میلیشیای حیزبی کە ئازادیخواز و خۆپیشاندەریان کوشتوە یان حیزبی سیاسیی کە دەیەوێت کۆمەڵگا بە ئاراستەیەکدا ببات کە دیموکراسیی راستەوخۆ هەبێت و ئازادیی ژنان فەراهەم ببێت و ژینگە بپارێزرێت و پێکەوەژیان هەبێت؟
■ نیاز عەبدوڵڵا یەكێتی نیشتیمانی كوردستان پێشتر شانازی بەوەدەكرد ئەوانەی لە ھەولێر لە دەست ستەمی پارتی دیموكراتی كوردستان رادەكەن روو لە سلێمانی دەكەن، بەڵام ئەمڕۆ بۆ چەند سەد ھەزار دۆلارێك و كردنەوەی فڕۆكەخانەی سلێمانی (تەڤگەری ئازادی) لەسلێمانی دەردەكەن. گرنگە یەكێتی نیشتیمانی لەوە تێبگات جەماوەری یەكێتی ھێشتا شۆكی ١٦ی ئۆكتۆبەری تێنەپەڕاندووە. بەم هەنگاوەشی جەماوەری خۆی نیگەرانتر دەكات بەتایبەت سۆزی هاوبەشی دوو لایەنە لە نێوان لایەنگرانی پارتی كرێكاران و یەكێتی نیشتیمانی هەیە. بۆیە بە هەنگاوی دەركردنی تەڤگەر خۆی روبەڕوی بەرپرسیارێتی ئەخلاقی و مێژوویی دەكاتەوە، كە تەواو پێچەوانەی ھەڵوێستەكانی كۆچكردوو جەلال تاڵەبانییە، كاتێك توركیا داوای رادەستكردنی ئەندامانی پارتی كرێكارانی دەكرد ئەو دەیوت "پشیلەیەكیش نادەین بەتوركیا". بەڵام ئەمڕۆ كوڕەكانی تاڵەبانی قوباد و بافڵ، حیزبی هاووڵات و نیشتیمانیش بۆ توركیا دادەخەن. كاتێك خەڵكی سلێمانی پشتیوانی رۆژئاوای كوردستانیان كرد دژبەستەمی ئەردۆغان، دەیانزانی باجی ئەوپشتیوانییە دەدەن بەڵام نەترسانە بەردەوامبوون. یەكێتی بەم كارەی دەروازەی ناكۆكی مەترسیدار لەگەڵ بزووتنەوەی رزگاریخوازی باكوور و پەكەكە دەكاتەوە، بەتایبەت پێشتر لایەنگرانی پەكەكە لە هەرێم دەنگیان بە یەكێتی دەدا. یەكێتی بەم كردارەی كە بۆ ھەنگاونان و نزیك بوونەوەیە لە توركیا دوای دەركردنی نوێنەرایەتییەكەی لە توركیا و رێگەگرتن لە گەشتی ئاسمانی نێوان سلێمانی و توركیا، ھاوسەنگی ھێزی ئیقلیمی لە نێوان ئێران و توركیا لە ھەرێم گۆڕانكاری بەسەر دێت. ھەرچەندە بەھۆی پێگەی سنووری ھەمان پێگەیان پێ بەدەست نایەت، بەڵام ئێستا پارتی لەگەڵ ئێران و یەكێتی لەگەڵ توركیا ھەوڵی نزیكبوونەوە دەدەن. كێشە بنەڕەتییەكەش ئەوەیە ھەر نزیكبوونەوەیەكی ئەم ھێزانە لە سەر حیسابی مافەكانی ھاووڵاتییانی ھەرێم و لەدەستدانی سەروەری خاكی كوردستانە، بۆیە لەگەڵ زیادبوونی ھێزەكانی توركیا لە برادۆست یەكێتی خۆی لە دژایەتی كردنی ھاتنی سوپاكە بوارد.
.jpg)
■ هونەر تۆفیق هەرچەندە بەپێ ی پەندە تورکیەکە بێت کە دەڵێت : ماسی لە سەریەوە ڕاو دەکرێت . بەڵام بۆ پرسی کورد لە تورکیادا ڕاست دەرنەچوو. چونکە ئەوان پێیان وابوو ئەگەر سەری ماسیە سرکەکەی کورد لە تورکیادا بەدیل بگرن . کۆتایی بە پەکەکە دێنن . لە ساڵی ١٩٩٩ دا تورکیا بەهاوکاری مۆسادی ئیسرائیلی سەری ماسیەکەی کورد ( ئۆجەلان) ی لە کینییاوە ڕاوکرد . بەڵام لەبری ئەوەی پەکەکە کۆتایی پێ بێت ، گەورەتربوو . ئێستا پێچەوانەی پەندەکەیان ، تورکیا دەیەوێت ئەمجارەیان ڕاوە ماسیەکە لە کلکەوە ئەزموون بکات . لەگەڵ ئەوەدا کە مەحاڵە ماسی لە کلکەوە ڕاوناکرێت ، لە لوس و خزی و سرکیەکەی پەکەکەشدا ( لە هەرکام لە مۆدێلەکانی پارچەکانی کوردستاندا بێت ) هەوڵدان بۆ کلک گرتنی پەکەکە نەدەبێتە مایەی کۆتایی ئەو حیزبە و نە دڵی تورکیاش بە کورد ڕازی دەبێت . کورد لە دیدی کەلتوور و سیاسەتی تورکیدا هەر ئەو گیرفانە دڕاوەیە کە شایەنی ئەوە نیە لیرەیەکی تیادا هەڵگریت . ئەوەش هەر پەندێکی تری تورکیە کە دەڵێن : کورد گیرفانێکی دڕاوە نابێت ماڵی خۆتی تیادا هەڵگریت . کەچی ئەو گیرفانە دڕاوە ، بەهەموو ئەزموونە تاڵەکانیەوە لەگەڵ تورکیادا ، تازە بەنیازە لەپێناو ڕازیکردنی دڵی تورکیادا ئەزموونی لەکلکەوە ڕاوەماسی کردن بکات.
.png)
