■   ژوان ئەحمەد سەعید     ئەوەی نكوڵی بكات لەوەی یەكێتی نیشتمانی كوردستان، لە قەیراندایە، كلۆجێك دڵسۆزی بۆ حزبەكە‌و ئەمەكی بۆ قوربانیەكانی یەكێتی نیە، چونكە دیارە بە هەر پاساوێك بێت دەیەوێت چاو ببوێرێ لە گشت ئەو ئاستەنگ‌و كۆسپ‌و پیلانانەی ڕوبەروی حزبەكە بۆتەوە. خۆ ئەگەر ئەو پیلان‌و ئاستەنگانە تەنیا كاریگەری بۆ سەر حزب هەبوایە ئەوا لە ئێستاوە یەكەم كەس حەزم دەكرد فاتیحە بۆ ڕوحی یەكێتی بخوێنم‌و بە لەناوچونی بارگرانیەكی تر لەسەر شانی ئەم میللەتە لادەچوو، بەڵام گرفتەكە لەوە گەورەترە كە ئەویش لەناوچونی لایەكی تری تەرازوی راگرتنی باڵانسی هێز‌و ئازادی‌و دیموكراسی یە، لەناوچونی پایەیەكە بۆ بەرگرتن لەتاكڕەوی بەرامبەر. یەكێتی توشی چی هاتوە؟ بۆ ئەوەی لە خورتە‌و بۆڵەی چی بوەو كێ وایكردوە، تەنیا باس لەو هەڵوێستانە دەكەین كە یەكێتی توشی بوە‌و لە ئاستیدا تارادەیەك دەستەوەستانە، بۆ ئەوەشی كە هەندێك گەرای پیاوپیاوێنە‌و چاپلوسیش بابەتەكە بە ئاراستەیەكی تردا نەبەن، تەنیا ئەوانە رون دەكەینەوە كە، یەكێتی: لەگەڵ بەغدا:  پەیوەندیەكان هێشتا لە ئاستی پێویستدا نین، پارتی فشار‌و پەیوەندیەكانی تۆكمەترە لە بەرامبەر بەیەكێتی، لە حكومەتی نوێ لە عێراق تەنیا سەركۆماری پێ بڕاوە‌و لە ئاسۆشدا رون نیە بەركەوتەی تری دەبێت یان نا، سەرۆك وەزیر قسەی بارزانی‌و پارتی لا گرنگتر بوو وەك لە هەڤاڵانی ئێمە. پرۆژەی یەكگرتوی حزبە كوردستانیەكان كە یەكێتی‌و پارتی گەڵاڵەیان كردبوو هەر بە ساوایی نێژرا، كەچی ئێستا هەڤاڵانی پارلەمانتارانی یەكێتی دەڵێن بە یەكگرتوویی‌و یەكڕیزی نەبێ هیچمان لە بەغدا بۆ ناكرێت!! لە هەرێم: لەگەڵ پارتی دیموكراتی كوردستان، متمانە نەماوە، پەیوەندیەكانیش هیچ هێز‌و تینێكی تیا نەماوە‌و تەنیا كۆمەڵی ئیسلامی پەیوەندی لەگەڵیان خراپتر. لەگەڵ حزبە ئیسلامیەكان هیچ پرۆژە‌و كار‌و نزیكایەتیەك نیە‌و تەنانەت كۆبونەوە بچوكەكانیش نەماون لەگەڵ گۆڕان گەیشتوینەتە بنبەست‌و ئێستا گۆڕان لە كێبڕكێی بەدەستهێنانی بەركەوتەی پۆستەكان خەریكە بۆڕی یەكێتی دەدات‌و بە قەولی خۆیان خاڵی هاوبەش لە نێوان پارتی‌و گۆڕان زۆرترە وەك لە ناكۆكی ( سەرەرای دەركردنی وەزیرەكان‌و سەرۆكی پارلەمان لە كابینەی پێشوو) لەگەڵ توركیا: هیچ پەیوەندیەك لە نێوان توركیا‌و یەكێتی نەماوە، دوایین گوللەی رەحمەتیش دەركردنی نوێنەری یەكێتی‌و داخستنی فرۆكەخانەی سلێمانی بوو لەگەڵ ئێران: سەرەرای پەیوەندی دێرین‌و مێژوویی لەگەڵ ئێران، ئێستا بە وتەی زۆرینەی ئەوانەی لە پەیوەندیەكان كاردەكەن، پەیوەندی پارتی لەگەڵ ئێران زۆر توندوتۆڵترە بە بەراورد بە یەكێتی، تەنانەت یەكێك لە بەرپرسانی ئێران لە سەردانی وەفدێكی یەكێتی بۆ ئێران وتبوی: پێتان وایە ئێوە نزیكترن لە ئێمە؟ پارتی كوڕی خۆمانن!! چارە چی یە، كادر چی بكات؟ هەموو ئەو ئاستەنگ‌و كێاشنەی روبەرومان بۆتەوە وەك یەكێتی، بە پلەی یەكەم ئاستی سەرەوە لە (هەڤاڵ كۆسرەت رەسوڵ، هێرۆخان، پاشان مەكتەبی سیاسی‌و سەركردایەتی یەكێتی) لێی بەرپرسن، كە دیدێكی رونیان نەبوە بۆ سیاسەت كردن‌و مامەڵە لەگەڵ ئەو دۆسیە جیاوازانە‌و هەمووی بە هەوڵی شەخسی كراوە نەك سیستم‌و دامەزراوەیی‌و كەس نازانێ لە یەكێتیدا كێ بەرپرسی یەكەمە لە پەیوەندیەكان لەگەڵ كۆی ئەو كایانە. لایەكی تر‌و بەشێكی تری بەرپرسیارێتی ئەم دۆخە لە ئەستۆی ئێمەی كادردایە، كە دۆش داماو‌و دەستەوەستانین بەرامبەر ئەو دۆخەی حزبەكەی تێكەوتوە، بیانوش ئەوەیە كە گوێ ناگرن یخود دەسەڵاتمان نیە. چارەسەری ئەم دۆخە تەنیا‌و تەنیا یەك هەنگاوە، ئەویش بەستنی كۆنگرەیە، پێویستە ئێمەی كادر لە ئێستاوە فشار بكەین تا كۆنگرەی یەكێتی سازبكرێت‌و سازكردنەكەشی لە سێ مانگ زیاتر نەخایەنێت بە تایبەت بەشێك لە ئامادەكاریەكان كراوە. نابێ دەرفەت بدەینە كەس كە یاری بەچارەنوسی ئەم حزبەوە بكات، راستە لە سەردەمی شاخ ئەو هەڤاڵانەی سەرەوە پشكی شێریان هەبوە لە قوربانیدان بۆ یەكێتی، بەڵام هێندەی ئەوانیش لە دوای راپەرینەوە ئێمەی كادر ماندوو بوین‌و قوربانیمان بۆ ئەم حزبە داوە، بۆیە ناكرێ چیتر چارەنوسی ئەم حزبە بكرێتە قوربانی بڕیاری ئەم هەڤاڵ یان ئەو هەڤاڵ. ئێمەی كادر بەڵێ لە ئاستی ئەو نادادی‌و هەڵانەی سەركردایەتی دەیكەن، دەسەڵاتمان نیە، بەڵام دەتوانین فشار بۆ كۆنگرە بكەین‌و لەناو ئۆرگانەكانەوە دەست پێ بكەین تەنیا بۆ یەك ئامانج، ئەویش: لە كۆنگرەدا ئێمەی كادر دەسەڵاتمان هەیە، ئێمە بڕیار دەدەین، لە كۆنگرەدا هاوكێشەكان پێچەوانە دەبێتەوەو ئەوانەی سەردارن دەرۆزە دەكەن بۆ دەنگی ئێمە، بۆیە دەتوانین سزای ئەوانە بدەین كە هەڵەیان كردوە‌و گۆڕانكاری لە ستراكچەری سەركردایەتی یەكێتی بكەین‌و بەرهەڵستی بكەین لەوەی ئیدی سەكردایەتی یەكێتی وەك دیوەخانێك سەیر بكرێت‌و تەنیا كوڕی ئاغا‌و كوێخا بۆیان هەبێت بچنە ناوی. بێگومان كۆنگرەش دەبێت كۆنگرەیەك بێت دڵخوازی كادران بێت، دور لە دەستەگەری‌و سەپاندنی لیستە ڕەشەكانی تەكەتول‌و سەپاندنی دەنگی گزی‌و فزی، ئەم هەنگاوەش پێویستە بەپەلە بكرێت بەر لەوەی تەكەتولگەراكان ئۆرگانەكان بئاخنن بە گەراكانی خۆیان بە پلە بەخشینەوەو تەزكیەی بێ بنەما، تا سوكانی كۆنگرە بە خواستی خۆیان ئاراستە بكەن‌و ئەو كۆنگرەیەی ئێمە هیوای پێ ئەخوازین، بیكەنە كۆنگرەی ناشتنی هەتا هەتایی یەكێتی لەبری كۆنگرەی ئازاد‌و گۆڕانكار‌و بوژاندنەوە. بۆیە ئێمەی كادری یەكێتی بەرپرسیارین‌و ئەبێت ئیدی فشار بكەین چونكە نیەت‌و خواستەكە دیارە، ئێمە یەكێتیەكی بەهێزمان ئەوێ بەبێ بەرژەوەندی، یەكێتیەك نزیك لە خەڵك‌و لەناو خەڵك، یەكێتیەكی خەمخۆر‌و خزمەتگوزار، خاوەن لیستە ڕەشەكانیش یەكێتیەكیان دەوێت كە بەرژەوەندی خۆیانی تیا پارێزراو بێت ئیدی گەورە بێت یان بچوك كێشەیان نیە.

■   لاوك سەڵاح          پشودان لە جەنگ ناردنەوەی جەنگاوەرەکان نییە بۆ ماڵەوە وهیچیتر، کۆتایی داوا فەسڵی رۆمانێک نییە، هاتنەدەرەوە و قوتاربوون نییە لە پاش خاپوور بوونی گوندێک و شارێک و نیشتمانێک، هەڵاتن نییە بەناو کێلە شکاوەکاندا، جەنگاوەربوون خانەنشینی نییە لە پیشەیەک کە هەموو تەمەنی خۆتت پێبەخشیبێت و دواتر هێورانە ئاورێک لە رابردووت بدەیتەوە و بە بێ دەنگی تاریکییەکی مەنگ داپۆشیت. درۆزەکردنێکی ئاسایی نییە بۆ چەک و تەقەمەنی، کارکردن نییە لە سەر کۆلارەهەڵدان بۆ رووکردنە ئاسمانی بەرین و شین، شنەی شەماڵی ئاسۆییەکی فراوان نییە کە دەرژێتە رۆحتەوە و هەر لە سەرەتاوە فێری ژیان دۆستیت دەکات. کە جەنگ دەبێتە شوناسی تەمەنت، هەموو "ئینتماکان" دەسرێنەوە، جەنگ دەدکاتە ئەکتەرێکی بێدەنگی ناو شانۆگەرییەکی بێدەنگ کە تەنها و تەنها خۆت لە جووڵە و ئاماژەکانی خۆت دەگەیت. جەنگ هەموو تەمەنت سڕ دەکات بەڵام چەندان جوگرافیا بگەرێیت گومانی عاشقە کۆنەکانی رۆژانی جەنگت لە یاد ناباتەوە، پێتان سەیر نەبێت کە دەڵێم جەنگ دەرمانی زەهایمەرە! لەبەرئەوەی هەموو زەمەنەکان و سەردەمەکان بە بێداری دەهێڵێتەوە. جەنگ ومەرگ دوانەیەکی ئاشکران، لە خۆیاندا توانات بەرجەستە دەکەن کە دواتر ناناسرێیتەوە. کە جەنگ دەبێتە شوناست، هەروەک چۆن نیشتمانی خۆت لە دەست دەدەیت، ئەو کاتەی نیشتمان لە ناو تەمتومانی هاوکێشە گەورەکاندا ون دەبێت، ئەو کاتەی نیشتمان لە نێوان شوناسی سیاسی و شوناسی نیشتمانیدا وێڵ دەبێت، هاورێکانیشت بەو جۆرە ون دەبن، تارماییە کاڵبووەکانیان و چرچ ولۆچی روخساریان و کاراکتەرە پەرشوبڵاوەکانیان ئاوێزانی خەونە نەگریسەکان دەبن، جەنگ دەبێتە تارمایی ناوەکانیان و دابەشیان دەکات بەسەر جوگرافیا جیاوازەکانی گۆی زەویدا. هەر رۆژەی چیرۆک و سەرگوزشتەی یەکێکیانت پێدەگات، هەر رۆژەی حیکایەتێکی جیاواز کە جەنگ و مەرگ شوناسیان بووە. لە چ کەنارێکی مەرگدا لەنگەر دەگریت؟ ئەو پرسیارە عەدەمییە لە خۆت دەکەیت. عەدەمیەتی دوانەی جەنگ و مەرگ. کە جەنگ دەبێتە شوناست، ئەوەی نەیناسیتەوە خۆتیت، رەنگە بە دونیادا بگەرێیت و چاوت بە باڵای خانمە ناسکە جۆربەجۆرەکانی پایتەختەکانی جیهاندا بگێریت، بەڵام هەمیشە ئەو فرسەخە لەعنەتییەی کە جەنگ لە رۆحدا چاندویەتی دەبێتە مۆتەکە لەبەردەم بینینی جوانی شۆخەکانی دونیا. کە لە خۆت لە ئاوێنە وبەردە بێگەردەکانی شەقامەکان و شۆستەکان رادەمێنیت، خۆتت لێدەبێتە ورچێکی ترسناک، خۆزگە دەخوازیت رێگەیەک هەبووایە ئەو جوانیانە لە خۆتدا و لە نیشتمانی خۆتدا بینابکەیت. کە جەنگ دەبێتە شوناست، هەموو دایالۆگی نێو نەوەکان ئیفلیج دەبێت و زمان نایەتە گۆ بۆ ئەوەی لەگەڵ نەوەکانتا رۆژێکی پڕ خۆشەویستی بنووسنەوە، بەداخەوە، بە ئاگا یان بێ ئاگا رەفتارەکانی نێو جەنگ دەگوێزرێنەوە بۆ ناو رۆحییان و ئاییندەیان لێ زەوت دەکات. پرسیارت لێدەکەن، ئەو پرسیارانەی لە تۆ گەورەترن و وەڵامیان لای تۆ نییە، هەوڵ دەدەیت رق و کیننە دڵیان رەش نەکات. ئەو کاتەی نەوەکان بەئاگادێن کە ئەوان سەر بە جوگرافیایەکی ترن، نامۆ دەبن، نامۆ بە رابردوویان و نامۆ بە ئاییندەیان، سەرەتاترین نامۆبوونیان بیرکردنەوەیانە بە کەلتوورێک و قسەکردنیانە بە زمانێکی دیکە ، دواتر نامۆبوونیان بە تۆ، بەداخەوە، جەنگ دەبێتە کۆی شوناسی نەوەکان. کە جەنگ دەبێتە شوناست هەموو پێوەرەکانی حکومڕانی بە رادەی وێرانی و بە ئاستی سوودمەندێتی لۆردەکانی جەنگ دەپێویت، بە ئاستی ئەو لافاوە لە خوێن رژاوەی کە خۆت هەڵدەخەڵەتێنی ئەگەر بۆ چرکەیەکیش بێت و بۆ زەردەخەنەیەکی کورتیش بێت لە بیر خۆتی بەریتەوە. جەنگ بە رادەی مۆنۆپۆلکردنی سەرچاوەکان و قارەمانێتی پوچەڵ و شکۆی هەرەس و نەزۆکی ئیرادە و بێ توانایی دەپێویت. بە رادەی پەرینەوە لە رۆمانسیەتی شۆرشگێریەوە بۆ ئیدعای پراگماتیکی دەوڵەتمەداری دەپێویت. کە جەنگ دەبێتە شوناست، بلیمەتیت ئەگەر ئاییندە ببینیت، جەنگ نەخشەرێگاکان دەکاتە مارێکی لوولی پەڵەپەلی درێژ و لە ملت دەئاڵێت و دەدخنکێنێت ئەگەر دەستبەجێ بە ئاگانەبیتەوە. هەموو کێو وگردەکان لە بن هەڵدەکۆڵێت و سیما و رووخسارت تەخت دەکات و هیچ خەسڵەتێکت ناهێڵێت. جەنگ ئاییندە دەکاتە زەمەنێکی نووستووی هەتا هەتایی، شەختە وبەستەڵەك، خەفەکراو و بێ رۆح. لە باشترین دۆخدا ئاییندە دەبێتە دووڕیانێکی سەرەرێ. کە جەنگ دەبێتە شوناست، لە سەرەمەرگدا، وەک خۆی، وەک رۆژانی رابردوو، دەست دەکاتەوە ملت و ئاوێزانت دەبێت، ئەو ساتە زیندووترین ساتی ژیانتە کە بەرەو رووت دێت، ئەو کات، زۆر باش دەیناسیتەوە و دەتناسێتەوە لەبەرئەوەی نزیکترین هاورێتە و ساغترین شوناستە. ئەو کاتە خۆتیت.

■   مسعود حیدر      بە ھەوڵ کۆششی ھەموولایەک پرۆژە یاسای بودجە نێردرایە پەرلەمان و بۆ یەکەم جارە بە سێ سیناریۆی جیاواز پرۆژە یاساکە بخرێتە پێش پەرلەمانی عێراق و ئەوەی گرنگە تەشریعکردنی یاساکە بە ئاراستەی خزمەتکردنی ھەموو پێکھاتەکانی عێراق و ھەرێمی کوردستان بێت و مافی گەلانی عێراقی تێدا رەچاو بکرێت. سیناریۆکان بەم شێوەی خوارەوەن؛ ١- پشکی ھەرێم ١٢،٦٧٪‏ وە خەرجێ سیادێکان دەستکاری نەکراوە، پشکی ھەرێم لە رووی تیۆری ٩،٧ ترلیۆن دینار. لێرە دەبێ ھەرێم ٢٥٠ ھەزار بەرمیل نەوت رادەست بکات. ٢- پشکی ھەرێم ١٢،٦٧٪‏و خەرجی سیادی کەمکراوەتەو، پشکی ھەرێم لە رووی تیۆری ١١،٥٩٠ . لێرە دەبێ ھەرێم ٢٥٠ ھەزار بەرمیل نەوت رادەست بکات. ٣- تەنھا مووچەی فەرمانبەرانی ھەرێم و خەرجی حاکمە ( دەرمان و پارەی جوتیاران..ھتد) بۆ ھەرێم خەرج بکرێت بەپێ ی لیستی مووچەخۆرانی وەزارەتی دارایی عێراق. ھەرێم نەوت رادەست ناکات بە داھاتی نەوت و داھاتەکانی تر مووچەکە تەواو دەکرێت و #پاشەکەوتی_مووچە_نامێنێت. ھەروەھا ئامادەسازی دەکرێت بۆ ئەوەی لە ساڵی ٢٠١٩ دانوستان بکرێت لەسەر ھەموو مەلەفە دارایی و ئابورێکانی نێوان ھەرێم و بەغداد. ھەروەھا بە پێ ی دەستوور، مووچەی فەرمانبەرانی دەوڵەت بەرپرسیارێتی حکومەتی فیدرالیە و پەیوەست نییە بە ھیچ مەلەفێکی تر. ئەرکی نوێنەرانی کورد لە پەرلەمانی عێراق و حزبە کوردستانێکانە ھەموو پێکەوە کار بۆ جێگیرکردنی سیناریۆی سەرفکردنی مووچەی فەرمانبەرانی ھەرێم بکەن ، مووچە ئەرکی دەستوری حکومەتی فیدرالیەو پەیوەندی بە ماف و ژیانی سەدان ھەزار خەلکی ھەرێمی کوردستان ھەیەو پێویستە ھەموو ململانێیەکی سیاسی لە مووچە دوربخرێتەوە و ببێتە ئەولەویەتی ھەموو فراکسیۆنە کوردستانێکان و حزبەکان لە ھەرێمی کوردستان. مسعود حیدر ئەندامی لیژنەی دارایی پەرلەمانی عێراق/ خولی سێیەم ٢٠١٨/١٢/٢٠

  ■   د.كامه‌ران مه‌نتك          یه‌كێك له‌ لایه‌نه‌ كاره‌سات ئامیزه‌كانی مێژوو، پیرۆزكردنی رابردو و بچووك كردنه‌وه‌ی ئێستایه‌، ده‌سه‌لاتداران له‌ سه‌ره‌تای مێژژوه‌وه‌ ئه‌و چه‌مكه‌یان وه‌كو ئامڕازێك به‌كارهیناوه‌ بۆ پیرۆزكردنی رابردوو، بێگومان رابردووی خۆیان. ئه‌مه‌ش له‌ پێناو هیێشتنه‌وه‌و گه‌وره‌كردنی ده‌سه‌ڵاتی ئێستایان، تاوه‌كو به‌رده‌وام هه‌موو كایه‌كانی ناو كۆمه‌ڵگا له‌ خزمه‌ت به‌رژه‌وه‌ندیه‌كانی خۆیان به‌كاربێنن. له‌م روه‌وه‌ مێژووی كورد له‌ دوو ئاسته‌وه‌ دژی كورد خۆی به‌كارهێنراوه‌، له‌ لایه‌ن ئه‌و هێزانه‌ی كوردستانیان به‌سه‌ر دابه‌ش كراوه‌، یاخود ئه‌و هێزانه‌ی له‌سه‌ر ئاستێكی جیهانی ململانێ له‌سه‌ر ناوچه‌كه‌ به‌گشتی و كوردستان به‌ تایبه‌تی، كه‌ دڵی رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست پێكده‌هینێت، به‌مه‌به‌ستی ئه‌وه‌ی وا له‌تاكی كورد بكه‌ن هه‌میشه‌ رابردووێكی ره‌ش ببینێت و ئیراده‌ی ئێسستای و كاركردن بۆ دوا رۆژی چرووك پێ بكرێت، وه‌ك دروستكردنی چه‌مكی خیانه‌ت به‌رامبه‌ر گۆڕان له‌ چه‌مكی ململانێیه‌ سیاسیه‌كان و جیۆپۆله‌تیكیه‌كان و له‌كه‌داركردنی رابردو و ئێستای كه‌سایه‌تی تاكی كورد، له‌ لایه‌كی تر له‌ لایه‌ن هیزه‌ دواكه‌وتو و مشه‌خۆره‌كانی سه‌ر پرسی نه‌ته‌وه‌یی كورد، هێجگار نابه‌رپرسانه‌ به‌كارهاتووه‌و له‌ رێگای دروستكردنی مێژژووێكی ساخته‌، هینده‌ خۆیان پیرۆزكردوه‌، كه‌ هه‌ژموونێكی وه‌همیان لای تاكی كورد دروست بێت، كه‌ جگه‌ له‌وان كه‌سی تر نه‌ شایه‌نی ئه‌وه‌یه‌ و نه‌توانای ئه‌وه‌ی هه‌یه‌ پێشه‌نگایه‌تی مه‌سه‌له‌ی كورد بكات، سه‌رباری ئه‌وه‌ی له‌ ماوه‌ی سه‌د ساڵی رابردوودا هیچ جۆره‌ بازرگانیه‌ك نه‌ما به‌و مه‌سه‌له‌ ره‌وایه‌ی نه‌كه‌ن وشكست و شه‌رمه‌زاری نه‌ما دوچاری خه‌ڵكی كوردستانی نه‌كه‌نه‌وه‌! وا خه‌ریكه‌ هه‌مدیس له‌ مه‌سه‌له‌ی كشانه‌وه‌ی ئه‌مریكا له‌و ناوچه‌یه‌، مێژوو وه‌ك شه‌ڕێكی ده‌روونی ترسناك دژی رۆژئاوا خراوه‌ته‌ گه‌ڕ ، له‌ لایه‌ن دوژمنانی كورد، بۆ ئه‌وه‌ی ئیراده‌ی كوردی پێ بشكێنن و به‌ر له‌وه‌ی ئه‌زموونی رۆژئاوا له‌ واقعدا شكست بێنێت، ئه‌وان له‌ رووی ده‌روونیه‌وه‌ شكستی پێ بێنن، له‌ لایه‌كی تر له‌ له‌ لایه‌ن نیمچه‌ خوینده‌وه‌راو به‌ناو رۆشنبیره‌كانی كورد، كه‌ هه‌ندێكیان به‌ نه‌زانی و هه‌ندیكی تریان به‌ زۆرزانی ئه‌و كاره‌ ئه‌نجام ده‌ده‌ن!، به‌ر له‌ هه‌موو شتێك، ته‌ندروست نیه‌ ئه‌زموونی رۆژئاوا به‌ ئه‌زموونه‌كانی تری مێژووی كورد له‌و سه‌د ساله‌ی دوایی به‌ راورد بكرێت، چونكه‌ ئه‌زموونێكی ته‌واو جیاوازه‌، ئه‌گه‌ر به‌ ئه‌زموونی باشوری كوردستان و ئه‌و كاره‌ساته‌ی به‌ هه‌ڵه‌ به‌ شۆڕشی ئه‌یلوول ناوزه‌د كراوه‌ بچوێنن، ئه‌وا تاوانێكی گه‌وره‌یه‌، چونكه‌ سه‌ركردایه‌تی ئه‌و قۆناغه‌ خاوه‌نی هیچ ئیراده‌و پڕۆگرامێك نه‌بو و له‌ هه‌مووچركه‌یه‌كدا ئاماده‌ی ته‌سلیم بوونی تێدابوو، سه‌ركردایه‌تیه‌كی دواكه‌وتوو له‌سه‌ر بنه‌مای بنه‌ما خێڵه‌كیه‌كان و به‌ كارت بوون له‌ ده‌ستی ئه‌م هێزو ئه‌و هێز، مامه‌له‌ی له‌گه‌ڵ سیاسه‌تی جیهانی و په‌یوه‌ندیه‌ نیوده‌وڵه‌تی و هه‌رێمایه‌تیه‌كان ده‌كرد، بۆیه‌ له‌ كاتێكدا له‌و په‌ڕی به‌هێزیدا بوو، به‌ قسه‌یه‌كی شای ئێران، ته‌سلیم به‌ داواكانی دوژمن بو و شۆڕشگێڕه‌كانی له‌ گۆڕه‌پانی رووبه‌رووبوونه‌وه‌ به‌جێهێشت! ئه‌گه‌ر به‌ ئه‌زموونی كۆماری مهابادی بچوێنین، ئه‌ویش به‌ هه‌مان شێوه‌ هیچ راستیه‌كی زانستی تیدا نیه‌، له‌ به‌رئه‌وه‌ قازی محه‌مه‌د له‌ لایه‌ك خاوه‌نی هیچ هێزێكی گه‌وره‌ی خۆی نه‌بوو، ئه‌و هیزه‌ خێڵه‌كیانه‌ی پشتی پێ ده‌به‌ستان كه‌سیان گوێ رایه‌ڵی نه‌بوون ده‌سه‌ڵاته‌كانی له‌ شاری مهاباد تێنه‌ده‌په‌ری، له‌ لایه‌كی تر هێزه‌كانی بارزانی بوو، كه‌ له‌ هه‌ستیارترین كاتدا، له‌ كاتێكدا قازی محه‌مه‌د له‌ كونجی زیندان دابووگره‌وی له‌سه‌ر هێزه‌كانی ئه‌و ده‌كرد، له‌گه‌ڵ حكومه‌تی ئێران كه‌وته‌ گفتو گۆ، به‌مه‌ش رێگای بۆ ئێران خۆشكرد، به‌ بێئه‌وه‌ی رووبه‌رووی په‌رچه‌كردارێك بێته‌وه‌، قازی و ئامۆزاكانی له‌ سێداره‌ بدات! ئه‌وه‌ی له‌ رۆژئاوا رووده‌دات ئه‌زموونێكی نوێیه‌، بۆیه‌ به‌ر له‌دوژمنان خێڵ و حیزبه‌ دواكه‌وتوه‌كانی كوردستان دوژمنداری ده‌كه‌ن، ئه‌زموونی رۆژئاوا ئه‌زموونێكی خێڵه‌كی نیه‌، كچ و كوڕی خاوه‌ن بڕوا خاوه‌ندارێتی ده‌كه‌ن، كه‌ هه‌رگیز ته‌سلیم بوون نازانن، ئه‌زموونێكی شه‌ڕكردن و به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی باش و به‌هێزیشیان هه‌یه‌، له‌ كۆبانێ بینیمان، له‌ هه‌موو شه‌ڕه‌كانی تر سه‌ركه‌وتنیان به‌ ده‌ست هیناوه‌ و توانیویانه‌ ئه‌و قه‌واره‌ دابمه‌زرێنن، راسته‌ عه‌فرین، له‌ ژێر فڕۆكه‌ و رۆكێته‌كانی(زه‌وی-زه‌وی) و (ئاسمان-زه‌وی) هیزه‌كانی ناتۆ چۆل كراو كشانه‌وه‌، به‌ڵام له‌ ماوه‌ی 55 رۆژی ئالنگاریدا، گیانی رووبه‌رووبوونه‌وه‌و به‌ره‌نگاریه‌كی وایان له‌ناو هه‌موو كورد دروست كرد، كه‌ نمونه‌ی نه‌ك به‌ ته‌نیا له‌ مێژووی كورد، به‌ڵكو له‌مێژووی جیهانیش كه‌مه‌. بۆیه‌‌ تاوانه‌ ئێستا له‌ رێگای كۆیله‌ بوون بۆ میژو و هێزه‌ كۆنه‌ پاریزه‌كانی كوردیه‌وه‌ چرووك بكرێت، با له‌جیاتی ئه‌وه‌ی نمونه‌ ره‌شه‌كانی مێژژوو بكه‌ینه‌ ئامڕازێك بۆ لێكدانه‌وه‌و رووخانی ئه‌زموونی رۆژئاوا، كه‌ ئێستا له‌وپه‌ڕی به‌هیزیدایه‌، له‌سه‌ر بنه‌مای بیركردنه‌وه‌ له‌ ئاینده‌و گۆڕینی چاره‌نووسی پڕ شكستی كورد، بیر له‌وه‌ بكه‌ینه‌وه‌ چۆن ئه‌و ئه‌زموونه‌ سه‌ربخه‌ین و به‌رده‌وامی پێ بده‌ین.

■  ئارام سەعید        یەکەم جار نیە کە ئەمریکا یان وڵاتی تری زلهێز لە هاوپەیمانیەتیەکەی بکشێتەوە، لەمێژوودا زۆر روداوی لەوجۆرە هەیە و هەمیشە ئەو لایەنە لێی زەرەرمەند دەبێت کە زۆر پشتی بەستوە بە هاوپەیمانیەتەکە، کە ئەوەش خاڵی لاوازی ئەوانەیە کە هەموو ئایندەی خۆیان بە هاوپەیمانیەتی وڵاتێکی ترەوە دەبەستن کە چەندین نمونە لە مێژوودا هەن .من نامەوێت بەرگری لە ئەمریکاو ترەمپ بکەم کە ئێستا سەرۆکی ئەمریکا سەرقاڵی داکوتینی بزمارەکانی سەر تابوتی دیموکراسیە لەگەل ژمارەیەک هێزی هاوپەیمانی خۆی لە جیهاندا، ئەویش بە پاشەکشێ لە دیموکراسی لە بەرگری کردن لە ئازادی ناوخۆو وڵاتانی دەرەوەی خۆیان. ئەوکاتەی لە کوردستاندا ئەمریکا بڕیاری کشانەوە دەدات لە رۆژئاڤا زۆر لە هاولاتیان و هەندیک لە نوسەران لە هەرێمی كوردستان شیکردنەوەیەکی سۆزداریانەی بۆ دەکەن و دەستدەکەن بە جنیودان بە ئەمریکا کە هیوادارم هێزەکانی رۆژئاوا و دیموکراسیخوازانی سوریا وانەیان لە عەفرین وەرگرتبێت و جارێکی تر ئەو کارەساتە دوبارە نەبێتەوە. هەرچەندە بەهەموو توانایانەوە بەرگریان کرد لە عەفرین. بەلام ئایا هەرێمی کوردستان لەو کشانەوەیە زەرەرمەند دەبێت یان نا؟ ئەگەر ترەمپ لە ماوەی ئایندە هەمان بڕیاریشی دا دەربارەی عێراق؟ کە ئەگەریکی نزیکەو خۆئامادەکردنیشی پێویستە. بەڵام کێ دەبێت ئەوە بکات و چۆن بیکات؟ ئەگەر ئەم پرسیارە لەهەر هاولاتیەکی سادە بکەیت دەزانێت و بیرکردنەوەی ناوێت کە پارتی و یەکێتی پێویستیان بە ئامادەکاری نیە چونکە بەدیل حازرە و ئەمریکا بکشێتەوە ئەوا وڵاتانی دراوسێ هەن و پەنایان بۆ دەبەن و ئەوانیش لەبەرامبەردا داواکاریان هەیە و بۆیان جێبەجێ دەکرێت. کەواتە لە باوەشی ئەمریکا وە بۆ باوەشی ئێران و تورکیا، ئەگەر پێویستی کرد ئەوا ولاتی تریش زۆرن. بۆ ئەوەی لەم میحنەتە رزگارمان بیت دەبێت رۆحی بەرگری هەبێت،عەقڵانی بیر لە کێشەکان بکرێتە نەک سۆزداریانە. لێرەدا پرسیارە گرنگەکە ئەوەیە کێ دەتوانێت بەرگری بکات؟ چۆن دەیکات؟ حزب یان حکومەت دەبێت بیکات؟ ئەم پرسیارگەلانە وەلامیان هەیە و ئاشکراو روونە کە بەرگری و شەڕی مقاوەمەت بەو هێزانە دەکریت کە نوێنەری راستەقینەی خەڵک بن و بەرگریکار بن لە ئازادی و حوکمڕانیی شەفاف، هاوڵاتی بەرگری لە وڵاتێک دەکات کە تیایدا کەرامەتی پارێزراو بیت و هیزەچەکدارەکانی سەربە حزب نەبن، هەڵبژاردنی راستەقینەو بێ تەزویر بەڕێوەبچێت،بڕوای بە پێکەوەژیانی راستەقینە هەبێت. ئەوکاتەی پارتی بڕیاری ریفراندۆمی دا و ئەوانی تریش هاوئاوازی بوون، حکومەتی عێراق زۆربەڵێنی داو چووە ژێر باری جێبەجێکردنی ژمارەیەک بەڵێنی گرنگ، بەمەرجێک ریفراندۆم نەکریت. وڵاتانی هاوپەیمانیش لە هەموو کەنالەکانیانەوە هەوڵیان داو بەدەنگی بەرز وتیان کە ئەو بڕیارە زەرەری زۆری تێدایە لە ناوچەکەو هەرێمی کوردستان لێی زەرەرمەند دەبێت. کە دواتر بە زوویی باجەکەی درا. تا ئەوکاتەی ئەقڵیەتی حزبی ئێستا حوکمڕان بێت ئەوا دەبێت هەر خەریکی پەت پەتێن بێت و ناتوانێت متمانەی ئەوەی هەبێت کە هاونیشتیمانیان بەرگری لێبکەن، خەلک بەرگری لە هێزێک ناکات کە داهێنەری روبعە مووچە بێت.

■  لەتیف شێخ مستەفا        ساڵی پار ئێران و عێراق بە پاڵپشتی تورکیاش هێڕشیان کردە سەر باشووری کوردستان و لەسەداپەنجای خاکەکەیان لەدەست دەرهێنا بێ ئەوەی تۆزقاڵێک ڕای گشتی جیهانی بجوڵێت ،چونکە ئەو وڵاتانەی پشتگیری باشوریان دەکرد بێزاربوون لەم مۆدێلی سیاسەتو بەڕێوەبردنە بەڵام لە ڕۆژئاڤا جارێ هیچ نەبووە ،تەنها بڕیارێکی سەرپێی ترەمپە سۆر ( بەگوتەی کاکەی مەخموری ) دەرچوە یەک دنیا ناڕەزایی ناخۆی ئەمریکاو جیهانی لێکەوتۆتەوە : ۱ـ سیناتی ئەمریکی هاتۆتە سەرخەت و بیر لە پڕۆژە یاسایەک دەکرێتەوە بۆ پوچەڵ کردنەوی بڕیارەکە ۲ـوەزیری بەرگری دەستی لەکارکێشایەوە،لەکاتێکدا هیچ بەرپرسێکی ڕەسمی باشوور نەلەسەر ئاستی حکومەتی هەرێم و چلەسەر ئاستی حکومەتی فیدراڵ نەیانوێرا هەڵوێستیکی زارەکیش دەرببڕن  ۳ـ فەڕەنساو هۆڵەنداو بەریتانیاو چەندین وڵاتی تر ناڕەزاییان دەربڕیوە ٥ـ هەر لەبەر ئەو کاریگەریانە ئەردۆغان بڕیاری دواخستنی ئۆپەرسیۆنەکەی ڕاگەیاند ٤ـ هاوسۆزیەکی جیهانی زۆر بۆ ستاتێۆی ڕۆژئاڤا دروست بوە کە دڵنیام کاریگەری لەسەر بڕیارەکە دەبێت ئەوە دەرەنجامی قوربانیو کاری پرۆفیشناڵیو لێهاتووی و دڵسۆزی خۆیانە توانیویانە سۆزی جیهان بەدەست بهێنن  سەرەڕای ئەوە ڕۆژئاڤا کە شۆڕشەکەیان کرد بە پشتگیری ئەمریکا نەیانکرد تاوەکو بە ڕۆیشتنی ئەمریکا قەڵەمی دەست و قاچیان بشکێ،شۆڕشی ئەوان شۆڕشێکی فیکری و بونیاد نانی مرۆڤە ،ئاشبەتاڵ لە مەزەبیا نیە بۆ یە ڕۆژئاڤا ئەوەند بێهێز نیەو ئەوەندەش دەستەوەستان نیە سیاسیە شکستخواردوەکان ئامۆژگاری بکەن یان فرمێسکی بۆ هەڵڕیژن،ئەگەر بۆتاندەکرێت یارمەتی پارەو چەک و خواردن و هاوکای لۆجستیان بدەن ،ئەگەر نا پێویستیان بە وەعزو ئامۆژگاری نیە کەچەڵ حەکیم بوایە دەرمانی سەری خۆی دەکرد

■ مەلا بەختیار وەزیری دەرەوەی ئەمریكا رۆژی (6/11/2018) بڕیارێكی چاوەڕوانكراوی دژی رابەرانی پەكەكە، كە لەم دۆخەدا دەكاتە بڕیار دژی خەباتی رزگاریخوازی گەلەكەمان لەباكوری كوردستان دەركرد. لەم دوو رۆژەشدا، سەرۆكی ئەمریكا، سیاسەتی وڵاتەكەی لەسوریا‌و رۆژهەڵاتی كوردستاندا، ئاشكرا كرد. ئەویش كشانەوەی هێزەكانێتی لەڕۆژئاوا، هەروەها لەئەفغانستانیش. بەندە، لەدوای سەرهەڵدانی داعشەوە، پێچەوانەی رەفتارو گفتاری بەشێكی بەرپرسان، سەرقاڵی دەستەبازی‌و موزایەدەخوازیی‌و پیلانگێڕی بون، هەمیشە، یەكێك بوم لەوانەی وتومە: دۆخی كۆتایی جەنگی ساردو پاشان سەرهەڵدانی داعش بقۆزینەوە بۆ دەستەبەركردنی مافە سیاسییەكانمان. با ئەمریكا‌و زلهێزەكان، وا نەزانن دژی داعش تەنها جەنگاوەری باشین. با باشتر تێیان بگەیەنین كە پێش داعش‌و ماعش، نەتەوەی كورد، ئازادیخواز بوین‌و هەین. بۆ باشتر رونكردنەوەی ئەم بۆ چوونانەم، پەیتا پەیتا، سەر وتارم نوسیووە. كۆڕم بەستووە. چاوپێكەوتنم كردووە. لەسەر ئەم هەڵوێستانەش، دژایەتییەكی زۆر كراوم. بەتایبەتی لەلایەن ئەوانەی لەناو كێشمەكێشەكاندا پلە پەرستبوون‌و، دەستكەوت مەستی كردبوون‌و لەئاست مەترسییەكانیش، بۆ سەر نەتەوەكەمان، لەگوێی گادا نوستبوون!! وا ئەمریكا (19/12/2018) بڕیاری كشانەوەی لەڕۆژئاوای كوردستان داوە. سەرسوڕمانێكی سیاسی هەموولایەكی گرتووە. بەتایبەتی ئەوانەی لایەنیكەمی پێشبینی روداوەكانیان لەسیاسەتی زلهێزەكان‌و هاوكێشەی ناوچەكەدا نەبووە. بەشبەحاڵی خۆم، سەرم لەم بڕیارەی ئەمریكا سوڕنەماوە، تەواوی بەڵگەكانیشم هەڵگرتووە، كە دەهەیەك لەمەوبەر، كەسێك بوم لەوانەی زەنگی مەترسی دۆخی ئێستام لێداوە. بەڵام مەخابن، زۆربەی سەركردە‌و لایەنەكان، لەسەر سیاسەتی "ترازان" بەردەوام بوون‌و "سازان"ی راستەقینەیان دەكردە قوربانی رقی سیاسی. وایاندەزانی، كێشە گشتییەكان لەناوچەكەدا بەردەوام دەبێ‌‌و لایەكی سیاسی دەتوانێ‌، لەهەر بەشێكی كوردستاندا، سەربكەوێ‌ و لاكانی تر فەرامۆش بكات. هەمان هەڵەی كوشندە، كە لەسەردەمی جەنگی عیراق- ئیران، بۆ یەكتر لەناوبردن لەشەڕی ناوخۆدا، پەیڕەو دەكرا. ئەوكاتەش دژی ئەو سیاسەتە بووم. بۆ ئەوەی بیری خوێنەری بخەینەوە، كە ساڵەهایە، لەسەر ئەم مەترسیانە زەنگمان لێداوە، فەرموون ئاماژە بەهەندێك لەو بۆچوونانە دەكەین. یەكەم زەنگ دوای راپەڕین، خرۆشانی جەماوەری لەوپەڕیدا بوو. كۆنگرەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە(30/10/1991) بەسترا. بەندە رۆژی (10)ی تشرینی دووەمی (1991) وتارێكم نوسی بەناونیشانی (كۆنگرەی رۆژهەڵات‌و فەرامۆشكردنی كێشەی كوردستان)، تیایدا رەخنەم لەفەرامۆشكردنی كێشەی كوردستان، لەو كۆنگرەیەدا گرتبوو. بەڵكو بەمەترسیداریشم لەسەر چارەی خۆنوسینی نەتەوەكەمان زانیبوو. هێزەكانی بەرەی كوردستانی، بەچەپ‌و راست‌و ناوەڕاستەوە، سەرقاڵی ئاودیوكردنی ئامێرە دزراوەكانی كوردستان‌و گومرگ‌و وەرگرتن‌و دابەشكردنی بوون بەسەر لایەنەكانی بەرەی كوردستانیدا. بەئاشكرا وڵاتەكەیان تاڵان دەكردو خوێندنەوەیان بۆ كۆنگرەكە هەر نەبوو!! خواكردی، لەناو ناكۆكییەكانی ئەمریكا‌و عیراقدا، ئەزمونەكەمان لەناو نەچوو. دووەم مەترسی لەسەر وتاری رۆژنامەی چاوێردا، رۆژی (16/6/2014) وتومانە: "دەستمان بەدامێنی مێژووتان، هەڵەكانی رابوردوو مەكەنەوە. مەترسی ئاوێتەبونی ئایدۆلۆژیەت‌و سیاسەتی ناسیونالیستی سەلەفی "بەعس- داعش" وەكو خۆی لەبەرچاوبگرن، خوانەخواستە ئەمانە سەربكەون، ئەنفالێكی سامناكتر چاوەڕوانمانە". دەپرسم: بەعسی سوریا، دژی عەرەب، چەكی كیمیایی بەكارهێنابێ‌، كە ئەمریكا دەكێشتەوەو شەڕ كۆتایی بێت. چی لەرۆژئاوای كوردستان دەكات؟ ئەگەر چارەسەری سیاسی نەدۆزرێتەوە؟! سێهەم وریایی لەسەر وتاری كوردستانی نوێ‌ (15/3/2016) لەوتاری "مەترسی لۆزانە تر، دوای سەدەیەك لەسایكس پیكۆ"دا، نوسیومانە: ئەگەری رێككەوتنی سیاسی لەناوچەكەدا، بە مەرجێك كۆتایی بەتیرۆریزم بێنێت، بێتە ئاراوە، باوەڕناكەین ئەمریكا رەتیبكاتەوە.  لەدرێژەی وتاری ناوبراودا، جەختمان كردۆتەوە، كەوا: "لەهەموو بارێكەوە، ئەگەری جۆرێك لەڕێككەوتن، بەپاراستنی سیستەمەكانی ئێستای ناوچەكە، بەسیستەمی سوریاشەوە، لەپێشمانە. ئەم رێككەوتنەش رووبدات، راستە مەترسی لەسەر فیدراڵی باشوری كوردستان نییە. بەڵام بێگومان، مەترسی ئاشكرا لەسەر رۆژئاواو باكوری كوردستان، سەرەتاتكێی سیاسیمان لەگەڵ دەكات".. ئەم بۆچونانەمان لەتەك پەیەدەدا، لەهەموو دانیشتنەكاندا دووپاتدەكردەوە، بەڵام ئەوان تەنها لە لولەی تفەنگ‌و شەكاندنی ئاڵای پەكەكە، رووداوەكانیان دەخوێندەوە. چوارەم راچەڵەكاندن لەسەر وتاری چاودێر (15/8/2016) لەدوو پەرەگرفدا، ئاماژەمان بەمەترسییەكان كردووە، وتومانە: "ئێستا ئەركی سەركردایەتی سیاسییە، سەرەتای رووداوەكان، قوڵ هەڵبسەنگێنێ‌‌و بەرەنجامی بابەتیش بۆ بڕیاری بەرپرسانە هەڵبهێنجێ‌، ئەگینا كە كار لەكار ترازا، هیچ پەشیمانییەك دادمان نادات". كۆتایی ئەم وتارەشمان، ئاوها قفڵداوە: "سەركردایەتی سیاسی هێزە سیاسییەكانیش، مادام دەستەبەری سیاسی ئاییندەی رووداوەكانیان نییە، چارەسەری كێشە ناوخۆییەكان، دەبێتە ئۆباڵێكی مێژوویی ئەستۆمان‌و بەهەر پاسا‌و‌و بیانوویەك ئەم چارەسەرە لەمە زیاتر داوابخرێت، ئێستا سزای ویژدانی‌و لەئاییندەشدا، سزای مێژوویی، هەیە". مەخابن، ئەوەتا دوای سزای ویژدانی، خەریكە سزا مێژوییەكەشمان دەرخوارد دەدەرێ‌!! پێنجەم شۆك كە زانیمان تەنها دڵسۆزانی كوردستان وتارەكان دەخوێننەوەو لایەنە سیاسییەكان نەبایان دیوەو نەباران، ناچار بوین لە (13/6/2016)دا، لەزانكۆی سلێمان كۆڕێكی فراوان ببەستین بەناونیشانی (مەترسییەكانی دۆخی ئێستا؛ سازان یان ترازان). هۆڵی زانكۆ ئاپۆرە بوو لەسەركردەی حزبەكان‌و مامۆستایانی زانكۆ و خوێندكارو كادر. لەو دۆخەدا مەترسی لەسەر چارەنوسی بەشەكانی كوردستان‌و تەقینەوەی كێشە ناوخۆییەكان، دایگرتبووم. چونكە ناكۆكییە ناوخۆییەكان چارەسەر نەدەكران‌و موزایەدەخوازی برەوی هەبوو. لەمەتنی كۆڕەكەدا، وتمان: "لەبەرئەوەی تائێستا هیچ جۆرە رێككەوتنێكی كۆنكرێتی، لەنێوان پەیەدەو هەندێك لەهێزە رادیكاڵەكانی رۆژئاوای كوردستان، لەگەڵ ئۆپۆزسیۆنی سوریا نییە، هەروەها لەكۆنگرەكانی جنێف قبوڵیان ناكەن، لەبەر ئەم دوو خاڵەیە: یەك: لەگەڵ ئۆپۆزسیۆنی سوریا، هیچ جۆرە رێككەوتنێك‌و دەستەبەرێك نییە. دوو: لەكۆنگرەی جنێف، تائێستا مافی كورد دەستەبەر نەكراوەو پەیەدە قبوڵ نەكراوە. ئەم سیناریۆیانە ئەگەر بچێتە سەر، بەم سیاسەتەی ئێستای حكومەتی سوریا، بەم عەقڵییەتەی ئێستای ئۆپۆزسیۆنی سوریا‌و بەو رێككەوتنەوەی كە لەنێوان سوریا‌و توركیا بەڕێوەیە، رۆژئاوای كوردستان، لەهەموو بەشەكانی تری كوردستان زیاتر، مەترسی لەسەرە". لەدوا بەشداریشمان لەكۆنفرانسی میری (23-24/10/2018) لەهەولێر، دووپاتمان كردەوە، كە: دەبێ‌ پەیەدە، كێشە سیاسییە ناوخۆییەكانی رۆژئاوا چارەسەر بكات‌و لەدانوستانەكاندا، بۆ نوسینەوەی دەستورو ئاییندەی سوریا، مافی كورد دابینبكات. هەروەها لەكۆبوونەوەی مەكتەبی سیاسیشدا، هەمان بابەتم باسكردو پەسەندیشكرا. لەهاتنی وەفدی رۆژئاواشدا، مەترسییەكانمان لەگەڵ باسكردن‌و وتمان: پەیامی ئێمە ئەوەیە، چارەسەری سیاسی بۆ كێشەی رۆژئاوای كوردستان لەناو سوریادا بدۆزرێتەوە، ئەگینا مەترسی بەڕێوەیە. وا ئەمریكا، بڕیاری خۆیدا، جارێ‌ دوا ئەنجام دیار نییە، روسیا‌و فەرەنسا، چیان پێدەكرێ‌ بۆ چارەسەری سیاسی. هێزە كوردستانییەكانیش، لایەنیكەمی رێككەوتنی گشتیان لەناو خۆیاندا نییە. مەخابن: -پەیەدە سورە لەسەر سیاسەتی حاكمییەتی خۆی. -هەندێك لایەنی سیاسیش هەن، سیاسەتی كاردانەوەیان بەرامبەر پەیەدە گەیاندۆتە رادەیەك، داگیركەران سودی لێوەردەگرن. وەرزێكی سیاسی مەترسیدارە. بەڵام كەرامەتی سیاسی لەهەموو لایەك دەخوازێ‌، بەرەنگاری بكەن‌و مەترسییەكان كەمبكەنەوە. خەبات بۆ چارەسەری سیاسی گونجاو بكەن. ناكۆكی ناوخۆیی كەمبكەنەوە. لەبەشەكانی كوردستانیشدا، پشتیوانی رۆژئاوا، باشتر بكرێ‌. ئەمریكا بڕیاری خۆیدا، ئێستا ئیتر ئەنجومەنی ئاسایش‌و یەكێتی ئۆرۆپا، كاتێتی نەهێڵن تراژیدیای سیاسی لۆزان‌و رێككەوتننامەی جەزائیر، سێپات ببێتەوە. روسیا، لەسوریادا كاریگەرترین دەوڵەتی ئەنجومەنی ئاسایشە، دەتوانێ‌ چارەسەر بسەپێنێ‌. بۆیە، ئومێدەوارم، بەپشتیوانی فەرەنسا، داكۆكی لەچارەسەری گشتگیر بكەن. نەك چارەسەرێك سوپای سوریا ئازاد بكرێ‌ بۆ سەركوتكردن‌و بێبەشكردنی گەلانی سوریا لەمافە دیموكراسییەكان. ئەگەر، ئەنجومەنی ئاسایش‌و یەكێتیی ئۆرۆپا، داكۆكی لەچارەسەری سیاسی بكەن‌و لەپرۆژە دەستوری ئێستادا، لەكۆنگرەی ژنێفدا، روسیا پێداگیری بكات بۆ مافە دیموكراسییەكانی كوردو پێكهاتەكانی تریش، بەدڵنیاییەوە، ئەمریكاش پەسەندی دەكات‌و دەوڵەتانی هەرێمایەتیش ناتوانن، دوژمنی چارەسەری دەستوری بن. بەپێچەوانەشەوە، تراژیدیا بەڕێوەیە. گەرچی دڵنیاین گیانی بەرەنگاری لەرۆژئاوادا، بەرزە. تابتوانن، ناهێڵن ئەزمونی شێخ مەحمودی دوای جەنگی یەكەم‌و، ئەزمونی كۆماری كوردستان دوای جەنگی دووەم‌و، ئەزمونی شۆڕشی ئەیلول لەجەنگی سارددا، روبداتەوە. بەهیواشین، حزبە كوردستانییەكانیش، خۆیان شەرمەزاری مێژوو نەكەن.

■ دانا حەمەعەزیز    ئەمریکا بێ قەید و شەرت، سوریا جێناهێڵێ، بڕیاری پاشکشەی یەکە سەربازیەکانی لە کوردوستانی سوریا، مانای پاشکەشە و بێکەسکوشتنی کوردەکان نیە.  وتویژە نهێنیەکانی (واشنتن و پاریس و لەندەن) و پاشان کۆبونەوە ڕەسمیەکانی ماکرۆن لەگەڵ پەیەدە، ئاماژەن بۆ ئەوەی کە ئەمریکا دۆسیەی سوریا و پەیەدە ڕادەستی فرەنسا ئەکا. ئەمریکیەکان وەك ئەوەی پێشتر لە دۆسیەی لیبیادا کردیان، سەرقاڵن بە زۆربەی کێشە و قەیرانەکانی سەرزەوی، بۆیە ئەرکی شەریکە بەهێزەکانیەتی لە ناتۆ بەتایبەتی فرەنسا و بریتانیا کە ئەرکی راستەوخۆی بەشێك لە قەیرانەکان بگرنە ئەستۆ وەك ئەوەی لە ڕوخاندنی قەزافیدا کردیان. بەپێی بۆچونی لیکۆڵەرێکی سیاسی بی بی سی، ئەمریکا تەنها کۆمەکی لۆجیستی فرەنسا ئەکا، بریتانیاش هاریکاری ڕاستەوخۆ و، شیخەکانی خەلیجیش تێچوی دارایی پیشکەش ئەکەن.  فرەنسا دووەم گەورەترین هێزی ناتۆیە دوای ئەمریکا، خاوەنی هەمان ئەو چەك و توانا سەربازیانەیە کە ئەمریکا هەیەتی. لە ڕوی جوگرافیەوە نزیکە لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاست و، لە ڕوی مێژوویشەوە، لەهەموان ئاشناترە بە سوریا و کەمترین حەسیاسیەتیشی هەیە لەگەڵ ناوچەکە بەبەراورد بە ئەمریکا. ئەم رۆلەی فرەنسا، لەلایەن یەکێتی ئەوروپاوە بەتەواوی پشتیوانی ئەکرێ و، هەنگاوێکە بۆ ڕێگرتن لە لافاوی پەنابەران بەرەوە ئەوروپا لە ئەگەری پەلامار و دەسدریژی تورکیا بۆسەر کوردەکان.  یەکەم ئاڵوگۆڕی دۆسیەی ولاتان لە نێوان فرەنسا و ئەمریکا، لە ڤێتنام بوو کاتێ فرەنسا ئەو وڵاتەی بۆ ئەمریکا بەجێهێشت.

■ هیمداد شاهین       دوای ئە‌وە‌ی «ئە‌فغانستان، عێراق، سوریا، لوبنان، یە‌مە‌ن و لیبیا و تاد..»، تە‌واوی وڵاتانی موسوڵمانیان وێرانكرد، دوای ئە‌وە‌ی صە‌دانھە‌زار مرۆڤی بێتاوانیان قە‌تڵ و عام كرد، دوای ئە‌وە‌ی بە‌بیانووی جە‌نگی دژ بە‌ تێرۆر میلۆنان مرۆڤیان لە‌ منداڵ و گە‌نج و پیر بێماڵ و دە‌ربە‌دە‌ر كرد، جا ملیان دە‌شكێنن و دە‌گە‌ڕێنە‌وە‌ بۆ بە‌ھە‌شتە‌كە‌ی خۆیان، ئە‌و بە‌ھە‌شتە‌ی كە‌ لە‌سە‌ر ئێسك و پروسكی ئێمە‌ی ڕۆژھە‌ڵاتیی بونیاد نراوە‌، دە‌ی تۆش ئە‌ی مرۆڤی ڕۆژھە‌ڵاتیی نە‌گبە‌ت، ئە‌ی موسوڵمانی بێئاگا و بێعە‌قڵ، ئە‌ی فڕێدراوی و تێھە‌ڵدراو، بە‌خۆتدا بچۆرە‌وە تێبگە‌ دۆست و دوژمنت كێیە‌، ئە‌وان شارستانیە‌ت و ئیمانی تۆیان دە‌وێت، دە‌یانە‌وێت ببیتە‌ تانكییە‌كی بە‌تاڵ و پڕت بكە‌ لە‌ ڕق و كینە‌ بە‌رامبە‌ر بە‌ شارستانیە‌ت، ھونە‌ر و ئیمانە‌كە‌ی خۆت‌، ھە‌ڕە‌شە‌كانی ئیسرائيل و ئە‌مێریكا لە‌ وڵاتانی ڕۆژھە‌ڵات و برسیكردنی گە‌لانی ناوچە‌كە‌ بۆ مرۆڤی عاقڵ تازە‌ نییە‌، بە‌نموونە‌ ساڵانێكی درێژە‌ بە‌ئومێدی ملكە‌چكردنی، ئە‌مێریكا ھە‌ڕە‌شە‌ لە‌ئێران دە‌كات و گە‌لە‌كە‌ی برسیی دە‌كات، ئە‌مێریكا لە‌ڕێگای ھە‌ڕە‌شە‌كردن لە‌ ئێرانە‌وە‌، دە‌یە‌وێ ھە‌ڕە‌شە‌ لە‌ ھە‌موو جومگە‌ سیاسیی، دینیی، شارستانیی و ئابوورییە‌كانی خۆرھە‌ڵات بكات، ئە‌گە‌ر بێت و ملكە‌چی فە‌رمانە‌كانی «كۆشكی تاریك» و خۆرئاوا نە‌بن، ئە‌م ھە‌ڕە‌شانە‌ لە‌ توركیاش دە‌كە‌ن، لە‌ڕاستییدا ئە‌مێریكا و ئیسرائیل ھە‌ر ھە‌ڕە‌شە‌ نیین‌ بۆسە‌ر ناوچە‌كە‌ و ڕۆژھە‌ڵات، بە‌ڵكو ھە‌ڕە‌شە‌ن بۆسە‌ر تە‌واوی مرۆڤایە‌تیی، ئە‌فغانستان كە‌ سە‌ردە‌مانێك بوكێكی تاقانە‌ی «ئاسیای ناوە‌ڕاست» بوو، مارێنزە‌ بێدایك و باوكە‌كان ھاتن و وێرانیان كرد، مزگە‌وت و میعماریی ئیسلامییان بە‌پێوە‌ نە‌ھێشت، عێراقیان كرد بە‌ زبڵدان و ئێستاش ھە‌ر ھە‌ڕە‌شە‌ لە‌ گە‌لانی عێراق دە‌كە‌ن، ھە‌ڕە‌شە‌ لە‌ توركیا دە‌كە‌ن، لە‌ پە‌كە‌كە‌ی دە‌كە‌ن، ھە‌رئە‌وان بوون ئاژە‌وە‌ و ئاشوبی نێوان توركیا و پە‌كە‌كە‌یان زیاتر كرد، عە‌فرین و كۆبانێ-یان كرد بە‌ زبڵدان، ئێستاش ئە‌م ئە‌مێریكایە‌ لە‌ڕێگای دە‌زگا موخابە‌راتییە‌كانیە‌وە‌، ھە‌ڕە‌شە‌ لە‌ سوریا، سودان، لوبنان و یە‌مە‌ن دە‌كات، لە‌ ئازە‌ربایجان و ئە‌رمینیای دە‌كات، ئە‌مێریكا و ئیسرائیل بە‌ئاشكرا دە‌ڵێن ئێمە‌ خودای ئێوە‌ین، گوتمان باش، دە‌بێ بڵێن باش، گوتمان خراپ دە‌بێ ھە‌مووتان بڵێن خراپ، فە‌رمانمان پێدان، دە‌بێ ھە‌مووتان بڵێن فە‌رمانتە‌ گە‌ورە‌م، گە‌رنا ھە‌مووتان تێرۆریستن، ھە‌مووتان بۆمبی ئە‌تۆمتان ھە‌یە‌‌، بۆیە‌ دە‌بێ لە‌سە‌ر دە‌سە‌ڵات لاببردرێن، دێنە‌‌ سە‌ر وڵاتە‌كە‌ و وێرانی دە‌كە‌ن و پڕی دە‌كە‌ن لە‌ گروپی تێرۆریستیی، صە‌دساڵ عە‌مالە‌تیان بۆبكە‌، یە‌ك شتێك بكە‌یت ئە‌وان نە‌یانە‌‌وێ، كارت تە‌واوە‌، لە‌بە‌رئە‌وە‌، باشترین چارە‌سە‌ر ئە‌وە‌یە‌ گە‌لانی ڕۆژھە‌ڵات ھۆشیار ببنە‌وە‌ و ھیوا و ئومێدی خۆیان لە‌سە‌ر ئە‌مێریكا و وڵاتانی خۆرئاوا ھە‌ڵنە‌چنن، چونكە‌ ئە‌وان ھە‌ر نە‌یار و دوژمنێكی سیاسیی ئێمە‌ نین، بە‌ڵكو دوژمنێكی دینیی، كولتووریی، مێژوویی، شارستانیی و ئابووریی ئێمە‌ن، ئە‌مانە‌ كە‌ كاتی خۆی و نزیك بە‌ دوو سە‌دە‌ پە‌لاماریی خۆرھە‌ڵاتیان دا، یە‌كە‌م كارێك كە‌ كردیان سوتاندن و وێرانكردنی كتێبخانە‌كان و ناوە‌ندە‌ زانستییە‌كان بوو، دواتر كە‌وتنە‌ لاقە‌كردنی شە‌رە‌ف و عە‌ورە‌تی خە‌ڵك و پاشان قە‌تڵ و عام كردنیان، دە‌بێ گە‌لانی ئە‌م ناوچە‌یە‌ وریاتر بن كە‌ بە‌ ھوتافی درۆزنانە‌ی مرۆڤدۆستیی ئە‌مێریكا و وڵاتانی خۆرئاوا فریو نە‌خۆن، ئە‌مانە‌ بە‌ڵا و ئافاتن و لە‌سە‌ر حیسابی ئێسك و پروسكی ئێمە‌ی خۆرھە‌ڵاتی بە‌ھە‌شتێكی درۆزنانە‌یان لە‌ وڵاتانی خۆیان بونیاد ناوە‌، گە‌رنا ئە‌مانە‌ ھە‌ر وە‌حشیی بوون، نە‌یاندە‌زانی ڕۆژ و شە‌و چییە، نە‌یاندە‌زانیی مانای ژیان چییە‌، ئە‌مە‌‌ لە‌كاتێكدا بوو كە‌ لە‌م خۆرھە‌ڵاتە‌دا «عە‌باسی بن فە‌رناس» ھە‌وڵی فڕینی دە‌دا، «خواریزمیی» زانستیی جە‌بری پە‌رە‌پێدا و «ئیبن ھە‌یثە‌م» زانستی «بە‌صە‌ریات»ی داھێنا، «جابری كوڕی حە‌ییان» ئە‌سیدی ھایدرۆكلۆریك و ترشی نایتریك و سوۆلفۆریكی دۆزیە‌وە‌، شیخ الرئیس «ئیبن سینا» تە‌قطیری ھە‌ڵمی كە‌شفكرد. ڕۆژێك دێت، ھە‌موو برینە‌كانمان، ھە‌موو شكانە‌كانمان، ھە‌موو گریانە‌كانمان دە‌نووسینە‌وە‌، ڕۆژێك ھە‌ر دێت بیانووسینە‌وە‌.

■ سامانـی وەستا بەکر لەگەڵ تویتەکەی سەرۆکـی ویلایەتە یەکگتـرووەکانـی ئەمریکا دۆناڵد ترەمپ ئاشکـرا بوو گـڕ لە خەرمانـی کورد بەربوو لەچەندین سەرچاوەو مێدیای جیاوازەو لێکدانەوەی جیاوازی بۆ کرا  تا ئاستـی هێرش کردنە سەر  ئەو وڵاتە سەرۆکەکەی و دابەزاندنـی لە دۆستەوە بۆ دوژمن و خائن! ئـایـا ئەمریکا خائنە یان کورد بە هەڵە پشتـی پـێ بەستووە؟ لە دنیای سیاسەتا دوژمن و دۆست تا سەر نیە ئەکرێ دوژمـنـی ئەمڕۆ دۆسـتـی سبەی بـێ و پێچەوانەکەشـی ڕاستە بەڵام شتێک هەیە پـێـی ئەوترێ بەرژەوەندی ستراتیـژی کە ئەکرێ بۆ چەندین دەیە بەردەوامـێ هەبـێ کە کورد هەندێ جار لە یەکەمیانا سەرکەوتوو بووە بەڵام هەرگـیز بە درێژای مێـژوو لە دووەمیانا سەرکەوتوو نەبووە. کورد توانیویەتـی لە قۆناغێکا دۆسـتـی ئەمریکابـێ ئەگەرچـی خوێنێکـی زۆریش بەرامبەر ئەو دۆستایەتییە لەجەستەی ڕژابـێ بەڵام لەپای ئەو هەموو قوربانـی گوێڕایەڵـییە تا ئاستـی خۆ چەمانەوە نەیتوانیووە بەرژەوەندی ستراتیـژی لەگەڵ ئەمریکا گرێبدا. ئەوانەی گلەیـی لە ئەمریکا ئەکەن بە مەنتقـی خێزان بیـرەکەنەوە کە هەمیشە خێـزان ئەبـێ یەکگرتوو  هاوسۆزبـێ کە ئەمە لە سیاسەتا بوونـی نیە بەڵکو لەبری گلەیـی گرنگە بەدوای ئەو کۆدانەیا بگەڕێـی کە درگا بەڕووی گرێدانـی بەرژەوەندی ستراتیژیدا لەگەڵ ئەمریکا یان هەر هێزێکـی تردا ئەکاتەوە کە لەو ڕێگەیەوە بتوانـی کارێک بکەی بەشێک لە بەرژەوەندییەکانـی ئەو هێزانە بە بەردەوامـی بەدرێژەپێدانـی دۆستایەتـی کردنتدا هەڵبواسـرێ. گومانـی تیانیە سەرۆکـی ئێستای ئەمریکا  کۆی تەمەنـی پیاوێکـی بازرگان بووە ئێستاش بۆ زۆربەی پرسە گرنگە جیهانییەکان و لە ناویشیانا پرسـی جەنگ بەزمانـی ژمارە قسەئەکات کە هەمیشە بۆ هەر پرسێک باس لە تێچوون و دەستکەوتەکانـی ئەکات، ئەوەی ئەم سەرۆکەی زۆر سەرقاڵ کردووە ئەو بەڵێنانەیە کە بۆ چاککردنـی باری ئابوریە لاوازەکەی ئەو وڵاتە بە بەراورد بە پێشـووتر یاویەتـی بە خەڵک کە باشکردن و تۆکمەکردنـی ئابوری ئەو وڵاتە کلیل و گرەنتـی هەڵبـژاردنەوەیەتـی بۆ خولێکـی دیکەی سەرۆکایەتـی  وڵاتەکەی. ئەو وڵاتە لە کاتێکا گەورەترین زل هێـزی جیهانـی بوو کە وەک ئیمبراتۆری گۆی زەمین خۆی ناساندبوو بەهۆی ئابوریە بەهێزەکەیەوە بەڵام ئێستا چەندین قەرزی جۆراو جۆر بەردرگای پێگرتوەو لەماوەی سالانـی رابردووا چەند جارێک ڕووبەڕووی کورتهێنانـی بودجە بۆتەوە هەر ئەوەش وای کردووە کە ئەم سەرۆکە نوێیە چاو بە چەندین ڕێکەوتن مۆرکراوی جیهانیا بخشێنێتەوە کە خودی ئەمریکا کۆڵەکەی ڕاگرتنـی بووە بۆ نمونە "ڕێکەوتنـی دابەزاندنـی پلەی گەرمـی جیهان کە بەشێوەیەکـێ بەرچاو ساڵانە بەرزئەبێتەوە، ڕێکەوتنـی بازرگانـی بێ سنور و دانانـی باج لەسەر هەناردەی زۆرترین وڵاتانـی جیهان بۆ ئەو وڵاتە، چاوخشانەوە بەو بڕە پارەیەی ساڵانە ئەمریکا تەرخانـی ئەکات بۆ ناتۆ.....هتد" لە دواترین تویتـی سەرۆکـی ولاتە یەکگرتووەکانـی ئەمریکادا نوسیوویەتـی "ئێمه‌ پۆلیسی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست نین تا ژیانی به‌نرخمان له‌پێناویدا ببه‌خشین، "ئاخۆ ئه‌مریكا بێ ئه‌وه‌ی هیچی ده‌ستبكه‌وێت ده‌یه‌وێت ببێته‌ پۆلیسی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست؟ كه‌ ژیانی به‌نرخی خۆی ببه‌خشێ ‌و چه‌ندین ملیار دۆلار به‌خه‌رجكردن بدات، كه‌چی ئه‌وانی تر كه‌ ژیانیان ده‌پارێزین پێی نازانن، ئێستاش كاتی ئه‌وه‌یه‌ ئه‌وانی دیكه‌ شه‌ڕ بكه‌ن"، ئەمە دووبارە جەخت کردنەوەی ئەو سەرۆکەیە لەسەر دەست گرتنەوەو تێچووی جەنگ کە ئەو پێـی وایە هەر وڵاتێک پێویستـی بە هاوکاری ئەوانبـێ ئەبـێ هاوکاری تێچووی جەنگیان لەگەڵدا بکات. لێرەوە ئەگەینە ئەو دەرەنجامەی کە دوور نیە ئەمریکا بە بەشداری کردنـی لە شەڕی سوریادا بڕی تێچووی زیاتر بووبێ لە دەستکەوت و کوردیش نەیتوانیووە هیچ بەرژەوەندییەکـی ستراتیژی ئەمریکا گرێبدات بە خۆیەوە و لەبەرامبەریشدا ئەو وڵاتە ناتوانـێ دوستبەرداری یەکێک لە گەورەترین دۆستە دێرینەکانـی بێت کە ساڵانێکە زۆرترین بەرژەوەندی ستراتیژی ئەو دوو وڵاتەی پێکەوە گرێیاوە، هەربۆیە ئەکرێ کشانەوەی ئەمریکا کشانەوەیەکـی کاتـی و تەکتیکـی بێت تا ئەو کاتەی تورکیا ئامانجەکانـی خۆی لە ڕۆژئاوای کوردستان ئەپێکـێ و پاشان ئەمریکیەکان بگەڕێنەوە شوێنـی خۆیان. بەو شێوەیە ئەمریکا دوو دەستکەوتـی ئەبێت : یەکەم دڵـی دۆستە دێرینەکەی ڕازی ئەکا و بەرژەوەندییەکانـی خۆی لەگەڵ تورکیایا ئەپارێزێ کە خاکـی ئەو وڵاتە ناوچەیەکـی ستراتیژی گرنگرە بۆی هەروەک چۆن ڕێگە ئەگرێت تورکیا ببـێ بە دۆستـی ڕوسیا کە ئەمەیان گەورەترین هەڕەشەیە بۆ سەر بەرژەوەندییەکانـی ئەمریکا لەو ناوچەیە. دووەم بەو کشانەوە تاکتیکیە پەستانێک ئەخاتە سەر ئەو وڵاتانەی کە بەرژەوەندییەکانیان گرێدراوی ئەمریکایەو لەژێر چەتری ئەواندا پارێزراون لە هەڕەشەی ئێـران، تورکیا و ڕوسیا کە گیـرفانیان زیاتر بکەنەوە بۆ تێچووی ئەو شەڕەی کە چەند ساڵێکە لە سوریا بەردەوامـی هەیە تێچووەکەی پشـکـی شێـری بەر ئەمریکا کەوتووە. سوپایەک کە لە ١٧٧ وڵاتا بە زیاتر لە ٣٠٠ هەزار سەرباز بوونـی هەبـێ و بە شێـرپەنجە ناوببرێت کە بچێتە هەر شوێنێک هەرگێـز پاشەکشەی لێناکات ئاسان نیە هەر وا بەئاسانـی دەستبەرداری ئەو ناوچەیە بێت کە بۆتە چەقـی ململانێـی نێوان ئەمریکا و دووژمنە مێـژووی و دێرینەکەیان ڕوسیا کە ئەگەر بەرژەوەندییەکـی ئابوری و ستـراتیـژی گەورەتـر لە پشت ئەم کشانەوە کت و پرەوە نەبێت کە بەندە پێم وایە کاتـی و تەکتیکیە کە ئەبوو کورد حسابـی بۆ ئەم ئەگەرە بکردایەو لەبری ئەم ڕاچڵەکانە زەمین لەرزێنە بۆ کورد تەنها وەک هەواڵێکـی بێزارکەر وەرگیرایە. لە ئێستایا کاریگەرترین وەڵامـی هەنووکەی هێـزە کوردیەکان وە بەتایبەت هەسەدە بۆ ئەمریکا بەجێهێشتنـی بەرەکانـی شەڕی داعشە بۆ هێـزەکانـی ئەمریکا تا ئەو وڵاتە پێداچوونەوە بۆ ئەو کشانەوە کت و پڕە بۆ کورد و داڕێژراوە پێش وەختە لە بەرژەوەندی تورکیادا بکات وە هێـزە کوردییەکان بە تایبەتـی هێـزەکانـی سوریای دیموکرات لە هەوڵـی توندوتۆڵکردنـی سنورەکانیانبن بەڕووی داگیـرکارییە چاوەڕوانکراوەکەی تورکیادا. ئەوەی کە ئەمێنێتەوە ئەوەیە کە کورد ڕووبەڕووی شەڕێکـی نەخوازراو ئەبێتەوە کە گرنگە زۆر بە وریای مامەڵەی لەگەڵ بکات چونکە دوور نیە تورکیا تەنها شەڕی سنورەکان بکات هەر کە گەشتە ئامانجەکەی خۆی کە پشتێنەیەکـی ئەمنیـیە بە قوڵای ٤٠ کیلۆمەتر و درێژای کۆی سنوری ئەو وڵاتە بە هێـزە کوردیەکانەوە ئیـتر لەوەودوا ئەو شەڕە بە ئەنەکەسە و پارتە دژەکانـی پەکەکە یان پەیەدە بسپێرێ بەڵام ئەوەی گرنگە کورد خۆی لە شەڕی کورد دژ بە کورد بپارێزێ چونکە سۆزی جیهانـی بۆ مەسەلەی کورد کەم ئەکاتەوە دوورنیە دواتر تورکیا لەبری داگیرکەر بکات بە فریاد ڕەس. گرنگە کوردانـی هەر چورا پارچە لەوە دڵنیابن کە چیتـر کەیسـی کورد نە لە ڕۆژئاوا و نە لە باشور ناچێتەوە چوارگۆشەی یەکەم و دۆزی کورد چەندین قۆناغی سەختـی تێپەڕانووە و تاکـی کورد وورە لە تواناکانـی خۆی وەرگرێت و لە ئەگەری هەر ڕوداوێکدا خۆی ڕادەستـی هەرەس نەکات . گرنگە ئەم ڕووداوانەی توزخورماتوو، کەرکوک، عەفرین و ئەوەشـی کە لە منبج و بەشێکـی خاکـی ڕۆژئاوی کوردستانا ڕووئەیەن ببێتە هۆکارێک کە چیتـر کورد لەبری گەڕان بەدوای دۆستێک و پارێزەرێک لە چنگـی داگیرکەرانـی کوردستان بەدوای بەرژەوەندیەکـی ستراتیـژی، ئابوری یان جیۆپۆلیتیکـی بەهێزدا بگەڕێن کە زلهێزەکان ناچاربکات لەبری  دۆستایەتیەکـی کاتـی دڵبەستێکـی هەمیشەیت لەگەڵدا بکەن.  

  ■ د.به‌ختیارشاوه‌یس     (٩)  دواجار ڕۆژی سێشه‌مه‌ی پێشتر،سه‌رۆك وه‌زیران عادل عه‌بدولمه‌هدی به‌ده‌ستی به‌تاڵ له‌ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌ران گه‌ڕایه‌وه‌و نه‌یتوانی كابینه‌كه‌ی ته‌واو بكات و به‌نیگه‌رانیه‌وه‌ وتی جارێكی تر ناوی كاندیده‌كانم ناگۆڕم و تائه‌وكاته‌ی فه‌وزای ناو فراكسیۆنه‌كان كۆتایی نه‌یه‌ت ناگه‌ڕێمه‌وه‌ بۆ ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌ران. كورت و پوخت تۆپه‌كه‌ی هه‌ڵداوه‌ته‌ ناو گۆڕه‌پانی په‌رله‌مان، وه‌ك ئه‌وه‌ی كه‌نه‌بای دیبێ و نه‌بۆران ، یان ئه‌وه‌ی له‌یادكردبێت كه‌ فراكسیۆنه‌كانی ناو په‌رله‌مان هێنده‌ ناكۆك و ناته‌بان كه‌تا دواساتی ده‌ستوری نه‌یانتوانی ئه‌وه‌ ساغبكه‌نه‌وه‌ كه‌ كام لا كوتله‌ی زۆرینه‌یه‌ و به‌ئاره‌زووی خۆیان نا به‌ڵكو به‌شێوه‌یه‌كی ناچاری عه‌بدولمه‌هدیان دیاریكرد بۆ وه‌رگرتنی پۆستی سه‌رۆك وه‌زیران. به‌مانایه‌كی دیكه‌، ده‌بێت سه‌رۆك وه‌زیران ئه‌وه‌ باش بزانێت كه‌به‌خۆشی و ئیراده‌ی فراكسیۆنه‌كان نه‌بوه‌ كه‌ئه‌و پۆسته‌ی وه‌رگرتوه‌، به‌ڵكو له‌ده‌ره‌نجامی ناكۆكی قوڵ و نه‌بونی متمانه ڕازیبون كه‌كه‌سێك له‌ده‌ره‌وه‌ی خۆیان به‌بێ بونی ته‌نها كورسیه‌كی په‌رله‌مانی بانگ بكه‌ن و بیكه‌نه‌ سه‌رۆك وه‌زیران و له‌وكاته‌دا هه‌مویان له‌كونبونی ئه‌وكه‌شتیه‌ ده‌ترسان كه‌خۆیان پێكه‌وه‌ سه‌رنشینی بون. چونكه‌ دیاریكردنی عادل عه‌بدولمه‌هدی له‌لایه‌ن هاوپه‌یمانی چاكسازی و هاوپه‌یمانی بونیاد ڕێك وه‌ك ئه‌و په‌نده‌ باوه‌یه‌ كه‌ده‌ڵێ ڕێككه‌وتین له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ ڕێكنه‌كه‌وین.  پرسیارێكی ساده‌و گرنگ كه‌شایه‌نی وروژاندن بێت ئه‌وه‌یه‌ كاتێك عادل عه‌بدولمه‌هدی له‌بری ئه‌وه‌ی كه‌به‌فعلی پۆستی سه‌رۆك وه‌زیرانی پێدرابێت ڕۆڵی ڕێكنه‌كه‌وتن له‌هاوكێشه‌ی نێوان هه‌ردوو میحوه‌ره‌ ناكۆكه‌كه‌ پڕبكاته‌وه‌ ، ئیترچۆن ده‌بێت به‌هه‌ره‌شه‌ی نه‌گه‌رانه‌وه‌ بۆ په‌رله‌مان مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ لایه‌نه‌كاندابكات؟ ئه‌ی بڕیار نه‌بوو خۆی سه‌رچاوه‌ی خاوكردنه‌وه‌ی گرژیه‌كان بێت؟ ئه‌ی نه‌یده‌زانی ئه‌گه‌ر لایه‌نه‌كان خۆیان هه‌ناسه‌ی ڕێككه‌وتن و یه‌كخستنی بۆچونه‌كانیان هه‌بوایه‌ زۆر زه‌حمه‌ت بوو ئه‌و پۆسته‌ بده‌ن به‌ عه‌بدولمه‌هدی؟ ئه‌ی سه‌رۆك وه‌زیران كه‌به‌رنامه‌یه‌كی گشتگیری چوار ساڵی بۆ بنه‌بڕكردنی گه‌نده‌ڵی و ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ و خزمه‌تگوزاری و دابینكردنی هه‌لی كارو بوژانه‌وه‌ی وڵات داناوه‌، نابێت له‌خۆی بپرسێت كه‌به‌ دوومانگ ته‌نها ناوی ئه‌ندامانی كابینه‌كه‌ی پێ دیاری نه‌كرێت ئیتر چۆن ده‌توانێت ئه‌ركه‌قورسه‌كانی دوای ئه‌وه‌ جێبه‌جێبكات؟ قوڵبونه‌وه‌ی ناكۆكیه‌كان هه‌ربه‌ته‌نها له‌نێوان هه‌ردوو جه‌مسه‌ری سائیرون و فه‌تح قه‌تیس نه‌بوه‌ به‌ڵكو خودی سه‌رۆك وه‌زیران بوه‌ته‌به‌شێك له‌كێشه‌كه‌له‌گه‌ڵ هه‌ردوو به‌ره‌كه‌ به‌ڵام به‌شێوازی جیاواز. بۆنمونه‌ له‌ مه‌سه‌له‌ی دانانی فالح فه‌یاز به‌ره‌ی سائیرون تۆمه‌تباریان كرد به‌ لایه‌نگیریكردنی بۆ فه‌تحیه‌كان و وتیان سووربونی عه‌بدولمه‌هدی به‌كاندیدكردنی فه‌یاز هێڵی سووری شكاندوه‌ و دواتریش هادی عامری كه‌وته‌ چه‌له‌حانێیه‌كی توند له‌گه‌ڵ سه‌رۆك وه‌زیران و ئه‌میان ده‌یوت فه‌یاز كاندیدی تۆیه‌و ئه‌ویتریان ده‌یوت كاندیدی من نیه‌، وه‌ك ئه‌وه‌ی فالح فه‌یاز خه‌ڵكی عیراق نه‌بێت و كاندیدی ده‌وڵه‌تێكی تر بێت!!! هه‌موو ئه‌و گێرمه‌وكێشانه‌ی كه‌ ڕوو ده‌ده‌ن جارێكی تر ئه‌وه‌ ده‌رده‌خه‌ن كه‌ سه‌رپشككردنی عادل عه‌بدولمه‌هدی بۆ پێكهێنانی حكومه‌ت و به‌رێوه‌بردنی وڵات له‌چوارساڵی داهاتوو شتێكی واقعی نیه‌و ته‌نها میكیاج و ڕووكه‌شه‌ ، ئه‌گه‌رنا چۆن سه‌رپشككردنێك ده‌بێت له‌كاتێكدا ته‌نها له‌سه‌ر ناوێك و كاندیدی دوو یان سێ وه‌زاره‌ت ئه‌وماوه‌ دووڕ و درێژه‌ كابینه‌ به‌ناته‌واوی ده‌مێنێته‌وه‌؟ ئه‌گه‌ر له‌م سه‌ره‌تایه‌وه‌ لایه‌نه‌ ناكۆكه‌كان كه‌مترین متمانه‌یان به‌سه‌رۆك وه‌زیران نه‌بێت و بێئاڵێنن له‌كێشه‌ موزمنه‌كانی چه‌ند ساڵی ڕابردووی نێوانیان ، ئه‌بێ چۆن چاوه‌ڕێی ئه‌وه‌ بكه‌ین كه‌ ڕێگه‌ی بده‌ن بۆ به‌گژاچونه‌وه‌ی گه‌نده‌ڵی و دادگایكردنی گه‌نده‌ڵكاران و هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ی پڕۆژه‌ وه‌همیه‌كان و جێبه‌جێكردنی خاڵه‌كانی به‌رنامه‌ حكومیه‌كه‌ی؟  هه‌ربۆیه‌ سه‌رۆك وه‌زیران به‌هه‌ڵدانی تۆپه‌كه‌ بۆناو گۆڕاپانی پڕله‌كێشه‌ی په‌رله‌مان نه‌یتوانی كێشه‌كه‌ له‌خۆی دووربخاته‌وه‌ به‌ڵكو ده‌رگای له‌سه‌ر كێشه‌یه‌كی تر هه‌م به‌رووی خۆی، هه‌م به‌ ڕووی كابینه‌كه‌ی كرده‌وه‌و له‌بری كۆتایهێنان، ژماره‌ی ئه‌و ده‌زگایانه‌ی زیاتر كرد كه‌ به‌ وه‌كاله‌ت به‌رێوه‌ ده‌برێن

■ مەجید ساڵح   حوکمڕانی بە سێ شت دەکرێ: - متمانەی هاوڵاتیان - دارایی و سەروەت وسامان - سوپا و هێزێک بۆ پاراستن حاکمەکان و فەرمانڕەواکان گەر متمانەی خەڵکیان لەدەست نەدابێ دەتوانن بە بێ دارایی و سوپا درێژە بە دەسەڵاتی خۆیان بدەن.. بەڵام گەر متمانەی خەڵکیان لە دەست دابێ خاوەنی گەورەترین سوپا و زۆرترین سەروەت و سامان بن، هەرگیز ناتوانن درێژە بەدەسەڵاتیان بدەن. هاوڵاتیان هەرچوار ساڵ جارێک لە گەڵ حزبێک یان ئیتیلافی چەند حیزبێک گرێ بەستێک دەبەستن بۆ سێ شت: - دابین کردنی خۆشگوزەرانی بۆیان - پاراستنیان لە هەڕەشەی دەرەکی - دابین کردنی دادپەروەری کۆمەڵایەتی و قەزایی و ئاسایشی ناوخۆیی. هەر حکومەتێک ئەوانەی بێ دابین نەکرا.. متمانەی خەڵک لە دەست دەدا. (2) لە دوای راپەڕین هاوڵاتیانی کوردستان بە خۆشیەوە متمانەیان دا بە حکومەتی هەرێم، بەو هیوایەی قەرەبوی رابردویان بۆ بکاتەوە و خۆشگوزەرانیان بۆ دابین بکات و لە هەڕەشەی بێگانە بیانپارێزێ و ئاسایشی ناوخۆ و دادپەروەری کۆمەڵایەتی و قەزاییان بۆ فەراهەم بکات.. بەڵام، نە خۆشگوزەرانیان بینی و نە لە هەڕەشەی تورک و عەرەب و فارس پارێزراو بون و نە دادپەروەرییان بینی.. هەر بۆیە لە 27 ساڵی رابردودا تا دێت متمانەی خەڵک بە دەسەڵاتی خۆیی کەمتر دەبێ.. (3) نەوشیروان مستەفا، پێش دامەزراندنی کۆمپانیای میدیایی وشە و بزوتنەوەی گۆڕان پاش دامەزراندن و دروستکردنی ئەو دو کەرەستەیە، بە نوسین و بە کردەوە و بە وتن، کاری کردوە بۆ دامەزراندنی حکومەتێکی بەهێز لە روی دارایی و سەربازیی کە جێگەی متمانەی خەڵک بێ و ئەو سێ ئەرکە جێبەجێ بکات کە لەسەرەوە باسمان کردن. کە لە ئۆپۆزسیۆندا بو، پاکێجی ریفۆرمی دەدا بە یەکێتی و پارتی، سەردانەکانی بۆ لای کاک مەسعود مام جەلال بۆ ئەو مەبەستە بو.. کە چوە ناو دەسەڵاتیشەوە بە هەمو توانایەکییەوە بۆ ئەو ئامانجانە کاری کرد. ئێستا، بزوتنەوەی گۆڕان لە دوڕیانی ئۆپۆزسیۆنی و چونە ناو دەسەڵاتدایە، یان رونتر بڵین لەوتوێژدایە لەگەڵ پارتی بۆ چونە ناو حکومەت یان بون بە ئۆپۆزسیۆن، ئەمە کارێکی زۆر ئاساییە، دڵنیام کاک نەوشیروانیش بمایە هەر وای دەکرد، بەڵام ئایا کاک نەوشیروان بەهەر نرخێک دەچوە ناو حکومەتەوە؟! ئەمە پرسیارەیە کە دەبێ برایانمان لە جڤاتی نیشتمانی لە خۆیانی بکەن.. ئەوان هەمویان دەزانن کە ئامانجی کاک نەوشیروان لە دروست کردنی بزوتنەوەی گۆڕان بریتی بو لە: - دابین کردنی خۆشگوزەرانی بۆ هاوڵاتیان - پاراستنیان لە هەڕەشەی دەرەکی - دابین کردنی دادپەروەری کۆمەڵایەتی و قەزایی و ئاسایشی ناوخۆیی هەر کابینەی حکومەتێک دەچێتە ژێر باری ئەو ئامانجانە و گرەنتی جێبەجێ کردنیان دەدا و کاتێک بۆ جێبەجێکردنیان دادەنێ، بێ سڵ کردنەوە و ترس و دڵەڕاوکێ رازی بن لەوەی گۆڕان بچێتە ناوییەوە، ئەگەر لە ماوە دیاری کراوەکەدا حکومەت لە گەڵ بەڵێنەکانیدا راستگۆ نەبو، زۆر ئاساییە دەکرێ گۆڕان بکشێینەوە و ببینەوە بۆ ئۆپۆزسیۆن.

■ کاروان عه‌لی شامار ماوه‌ی زیاتر له‌ دوو ساڵه‌ نوێنه‌رایه‌تی حکومه‌تی هه‌رێمی کوردستان له‌ وڵاتی روسیای فیدراڵ داخراوه، هه‌نوکه‌ روسیا یه‌کێکه‌ له‌ وڵاته‌ زلهێزه‌کانی جیهان و ئه‌ندامه‌ له‌ وڵاتانی جی هه‌شت له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ده‌ورێکی کاریگه‌ر ده‌بینێ له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوڕاست، زۆرێک له‌وڵاته‌ ئیقلیمیه‌کان و به‌تایبه‌ت وڵاتانی درواسێ له ململانێی ‌نێوان وڵاته‌ زلهێزه‌کاندا به‌ره‌ی رووسیان هه‌ڵبژاردووه‌! له‌ ئێستایه‌ وڵاتان سه‌رقاڵی داڕشتنی پلان و ستراتیجی دورمه‌ودان له‌ ناوچه‌که‌داو ده‌یانه‌وێ پێگه‌یان له‌ ناوچه‌که‌دا زیاتر به‌هێزکه‌ن و هه‌روه‌ها ده‌شیانه‌وێ له‌ دابه‌شکردنی کێکه‌دا‌ پشکی شێر و زۆرترینیان به‌رکه‌وێت. به‌هۆی ملـملانێ و جوڵه‌ی زلهێزه‌کان‌ کوردستان له‌به‌رده‌م ته‌حه‌دای گه‌وره‌دایه‌ وڵاتانی ناوچه‌که‌ش سەرقاڵی ڕوبه‌رووبونه‌وه‌ی ئه‌و پێشهاتانه‌ن که‌ مومکینه‌ له‌ داهاتوودا روو بده‌ن. هه‌ر وڵاتێک بیه‌وێ له‌گه‌مه‌ سیاسیه‌کانی نێوان زلهیزه‌کان به‌ قازانج و بێهیچ زیانێک ده‌ربازی بێت ده‌بی ئاقڵمه‌ندانه‌ له‌ ڕێگه‌ی نوێنه‌رایه‌تیه‌که‌یه‌وه‌ لۆبی خۆی له‌گه‌ڵ به‌رپرسانی باڵای ئه‌و وڵاته‌دا گه‌شه‌ پێبدات و په‌یوه‌ندییه‌کانی به‌هێزتربکا. به‌هۆی ئه‌وه‌ی وڵاتی روسیا هه‌ژمونێکی زۆری هه‌یه‌ له‌ ناوچه‌که‌داو رۆڵی به‌رچاویشی ده‌بێت‌ له‌ گۆرانکاریه‌ ئیقلیمی و ناوخۆییه‌کاندا ده‌بوو گه‌شه‌ی زیاتر به‌ په‌یوه‌ندییه‌ دیپلۆماسی و ئابورییه‌کانی نێوان هه‌رێم و روسیا بدرایه‌ که‌چی بێهیچ ئیعتیبارێک و به‌بریارێکی میزاجی و له‌سه‌ر راسپارده‌ی پارتی دیموکراتی کوردستان و قوباد تاڵه‌بانی نوێنه‌رایه‌تی حکومه‌تی هه‌رێم سڕ ده‌کاو وه‌ ماوه‌ی زیاتر له‌ دوو سالیشه‌ مووچه‌ی ته‌واوی فه‌رمانبه‌ره‌کانی بریوه‌و له‌ هه‌مان کاتدا نوێنه‌رێکی پارتی دیموکرات‌‌ به‌ناوی دانه‌ر ئه‌بوبه‌کر راده‌سپێرێ که‌ کاری نوێنه‌رایه‌تییه‌که‌ رایی بکات. ئاشکرایه‌ ئێستا حكومه‌تی هه‌رێم نوێنه‌رایه‌تی له‌ ١٤ وڵاتی جیهاندا هه‌یه‌ که‌ بریتین له‌ (ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مه‌ریكا، به‌ریتانیا، یەکێتی ئەوروپا، كۆماری ئیسلامی ئێران، ئوسترالیا، ئیتاڵیا، ئه‌ڵمانیای فیدراڵ، ئیسپانیا، فه‌ڕه‌نسا، سویسڕا، به‌لجیكا، نه‌مسا، سوید، روسیای فیدڕاڵ)ه‌ یه‌کێتی نیشتیمانی کوردستان ته‌نها سێ نوێنه‌رایه‌تی به‌ده‌سته‌وه‌یه‌‌ ئه‌وانیش بریتین له‌ وڵاتانی (ئسپانیا – به‌ریتانیا – ئێران) که‌ بەنزیک کراوی ده‌کاته‌ یه‌ک له‌سه‌ر چواری پشکه‌کانی پارتی دیموکرات! نوێنه‌رایه‌تی حکومه‌تی هه‌رێم له‌ ڕوسیا له‌ لایه‌ن ستافێکی ماندونه‌ناس و پێشمه‌رگه‌ ئاسا به‌ڕێوه‌ ده‌برا که‌ به‌بێ جیاوازی خزمه‌تی هه‌رێمی کوردستانیان کردوه‌، ده‌یان برینداری هێزه‌کانی پێشمه‌رگه‌یان له‌ هه‌ردوو هێزه‌کانی یه‌که‌ی حه‌فتاو هه‌شتا له‌ لێواری مه‌رگ رزگار کردووه‌، ئه‌مه‌ وێرای ئه‌وه‌ی توانیویانه‌ له‌ ڕیگه‌ی په‌یوه‌ندییه‌کانیان له‌گه‌ڵ نه‌خۆشخانه‌کانی ئه‌و وڵه‌ته‌دا بینایی بۆ ده‌یان برینداری شه‌ڕی داعش بگێڕنه‌وه‌. وه‌ هاوکاربونه‌ له‌ ناردنی ده‌یان کۆمپانیای روسی بۆ ناوچه‌که‌و ئاسانکاری بۆ وه‌رگرتنی سه‌دان خوێندکار له‌ زانکۆکانی روسیادا هه‌موو ئه‌م نمونانه‌ش مشتێکن له‌ خه‌رمانی خزمه‌تی ئه‌و ستافه‌. وه‌لێ ئه‌وه‌ی جێگه‌ی تێڕامانه‌ له‌بری پاداشتی به‌رپرس و ستافی نوێنه‌رایه‌تیه‌که‌ له‌ پای ئه‌و خزمه‌ته‌ زۆره‌ی که‌ کردویانه‌ وه‌ک یه‌کێک له‌ باشترین نوێنه‌رایه‌تییه‌کانی حکومه‌تی هه‌رێم سه‌رله‌بری ستافه‌که‌ دوورده‌خرێته‌وه‌‌و ستافێک ته‌واو سه‌ر به‌ پارتی ده‌خرێته‌ جێگه‌یان! به‌داخستنی ئه‌و نوێنه‌رایه‌تیه‌ نه‌نگی و ده‌لاقه‌یه‌کی گه‌وره‌ دروست بووه‌ له‌سه‌ر په‌یوه‌ندییه‌کانی کورد و روسیاو هه‌روه‌ها له‌سه‌ر خراپبونی ناوبانگی کورد له‌و وڵاته‌یا، به‌داخه‌وه کاک‌ قو‌باد وه‌ک به‌رپرسی یه‌که‌می یه‌کێتی له‌ حکومه‌تدا ده‌بوو به‌هه‌رشێوه‌یه‌ک بایه‌‌ چاره‌سه‌رێکی ئه‌و کێشه‌یه‌ی بکردایه‌و ڕێگر بوایه‌ له‌وه‌ی پارتی هاوشێوه‌ی نوێنه‌رایه‌تیه‌کانی تر ئه‌و نوێنه‌رایه‌تیه‌ش‌ داگیر بکات! ئه‌گه‌رچی له‌ کۆبونه‌وه‌ی له‌گه‌ڵ ستافی نوێنه‌رایه‌تییه‌که‌ به‌ڵینی دابوو به‌ گه‌رانه‌وه‌ی شایسه‌ته داراییه‌کانیانیان و هه‌روه‌ها کردنه‌وه‌ی ئۆفیسه‌که‌و گه‌رانه‌وه‌ی که‌سیكی یه‌کێتی وه‌ک به‌رپرسی یه‌که‌م وه‌لێ تا ئێستا هیچ‌ له‌ به‌ڵێنه‌کانی خۆی جێبه‌جێ نه‌کردووه‌!  خولاسه‌، به‌رپرسیارێتیه‌کی گه‌وره‌ له‌سه‌ر شانی قوباد تاڵه‌بانییه‌ ئه‌گه‌رچی تا ئێستا دووجار له‌لایه‌ن مه‌کته‌ب سیاسیه‌وه‌ به‌ نوسراوی فه‌رمی ئاگادارکراوه‌ته‌وه‌ بۆ چاره‌سه‌رکردنی ئه‌و کێشه‌یه‌ به‌ڵام زیاتر له‌ ساڵێکه‌ هیچ ئه‌نجامێکی نه‌بووه‌ بۆیه‌ پێویسته‌ پێش هه‌موو که‌س کاک قوباد پاشان هه‌ڤاڵانی مه‌کته‌بی سیاسی و سه‌رکردایه‌تی و کادیرانی یه‌کێتی رێگه‌نه‌ده‌ن نوێنه‌رایه‌تی حکومه‌ت له‌ وڵاتێکی گه‌وره‌ی وه‌ک روسیادا بدرێته‌ لایه‌نێکی تری سیاسی و هه‌روه‌ها داهاتووی فه‌رمانگه‌که‌‌و فه‌رمانبه‌ره‌کانی به‌و نادیارییه‌ به‌رده‌وام بێت‌!

■ مه‌لا به‌ختیار دوای شه‌هیدكردنی شیهاب‌و جه‌عفه‌رو ئه‌نوه‌ر (21/11/1976)، رقێكی پیرۆز له‌ناخی هه‌موو ئه‌ندامێكی (كۆمه‌ڵه‌ی ره‌نجده‌ران) جۆشی ده‌خوارد‌و داوای تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه‌یان ده‌كرد. سه‌یر ئه‌وه‌یه‌، ئه‌وه‌ی له‌هه‌موان زیاتر له‌كاتی هێنانی ته‌رمه‌كاندا، داوای تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه‌ی ده‌كرد، كه‌ هاتینه‌ سه‌ر جێبه‌جێكردن، ترسنۆكترین كه‌س ده‌رچوو. مه‌فره‌زه‌یه‌ك، به‌ بڕیاری شه‌هیدان: عه‌لی عه‌سكه‌ری‌و ئارام‌و كاك سالار عه‌زیز بریتیبوون له‌ (5) پێشمه‌رگه‌ هاتنه‌وه‌ سلێمانی. له‌مانه‌، یه‌كێكیان روخا و، دوانی تریان (فشه‌كه‌ر) بون‌و نه‌خشه‌كانیان ده‌شێواند. بۆ خۆدزینه‌وه‌ له‌ چالاكیه‌كه‌، كێشه‌ی گه‌وره‌یان له‌ناو مه‌فره‌زه‌كه‌دا (له‌ماڵی شه‌هید ئه‌حمه‌دی موهه‌ندیس) نایه‌وه‌و به‌هه‌زار حاڵ لێكم كردنه‌وه‌و ته‌نها شه‌هید (سۆران)‌و (فاخر)م هێشته‌وه‌. دوو فشه‌كه‌ره‌كه‌، یه‌كێكیان گیراو ئه‌حمه‌دی موهه‌ندیسی به‌گرت داو له‌سێداره‌ش درا. كه‌ دڵنیابوین له‌جوامێری سۆران‌و فاخیر، نه‌خشه‌ گۆڕدرا. شوێن ئاماده‌ كرا. سه‌یاره‌ی گواستنه‌وه‌ دیاریكرا. چاودێری پارێزگا به‌وردی ئه‌نجامدرا. چه‌ك‌و شوێن‌و كاتی لێدان، ساغكرا. ماڵی كشانه‌وه‌ی پێشمه‌رگه‌ ده‌ستنیشان كرا. (20/21)ی12/1976 رێكه‌وتی ئه‌مشه‌و، له‌گه‌ڵ سۆران‌و فاخیر كه‌بابم بۆ بردن‌و پلانه‌كه‌مان تاوتوێ‌ كردو دڵنیا بوم دوودڵ نین. به‌یانیه‌كه‌ی سه‌عات هه‌شت چوینه‌ مزگه‌وته‌كه‌. به‌پلایس قفڵی ده‌رگای سه‌ربانی مزگه‌وته‌كه‌مان شكاند. سۆران‌و فاخر سه‌ركه‌وتن‌و دامه‌زران بۆ ده‌ستڕێژ. چومه‌ سه‌ر شه‌قامی مه‌وله‌وی‌و به‌رامبه‌ریان وه‌ستام. كاك دلێری سه‌ید مه‌جید له‌به‌رامبه‌رمدا چاوه‌ڕێی ته‌له‌فۆنی ده‌كرد، وه‌كو په‌رله‌بێلێك كه‌ پارێزگار كه‌وتۆته‌ ڕێ‌. به‌ڵام كه‌مێك دواكه‌وت. من هه‌ر نه‌شڵه‌ژام. به‌ئیشاره‌ت سۆران‌و فاخیریشم ئارام ده‌كرده‌وه‌. له‌پڕ هات. ده‌ستم بۆ هه‌ڵبڕین ته‌قه‌ بكه‌ن. كاتێكم زانی: سۆران‌و فاخر، وه‌كو دوو قاره‌مانی ئه‌فسانه‌یی، ده‌ستڕێژیان له‌ مارسیدیسه‌ ره‌شه‌كه‌ی پارێزگار كرد. چاوم لێبوو، وه‌كو شه‌سته‌باران، دایانبێژا. من‌و كاك دلێر، كشاینه‌وه‌. سۆران‌و فاخیریش، گه‌یشتنه‌وه‌ سه‌یاره‌كه‌و گه‌یاندرانه‌وه‌ ماڵی شه‌هید سه‌رداری برینپێچ. دیمه‌نی لێدانی پارێزگار، ده‌تگوت فلیمه‌. ئازایه‌تی سۆران‌و فاخر، هه‌رگیز وێنا ناكرێ‌. شڵه‌ژانی حكومه‌ت‌و چالاكیه‌كه‌، خه‌ڵكی شاری كردبووه‌ خاوه‌ن شانازییه‌كی گه‌وره‌و دڵسۆزان پیرۆزباییان له‌یه‌ك ده‌كرد. ئیزگه‌ی له‌نده‌ن باسی كرد. مام جه‌لال هه‌میشه‌ ده‌یگوت: دوای لێدانی پارێزگار، متمانه‌ی ئێمه‌ له‌سوریاو لیبیاو له‌ناو فه‌له‌ستینیه‌كاندا، به‌رز بوه‌و، ئاماده‌ بون هاوكارییه‌كی زیاترمان بكه‌ن. سۆران هه‌ورامی.. شایه‌نێتی وه‌كو قاره‌مانی ئه‌فسانه‌یی له‌ گه‌شترین لاپه‌ڕه‌دا تۆمار بكرێ‌. فاخیریش، نمونه‌ی شۆڕشگێڕی كه‌ركوكی‌و كوردستانی بوو. دوو قاره‌مانی هه‌ورامی-سلێمانی‌و كه‌ركوكی، ئه‌م داستانه‌یان تۆمار كرد. من‌و دلێری سه‌ید مه‌جیدو عه‌بدوڵڵای خورشه‌ (ئاسۆ) له‌خزمه‌تیان بوین. سڵاو له‌ ئارامگای سۆران هه‌ورامی، كه‌ به‌راستی له‌گه‌ڵ فاخیردا، قاره‌مانی ئه‌فسانه‌یی بوون. به‌گیانی به‌رزی شۆڕشگێڕێتی (ئه‌وسا!) ئاماده‌بون له‌ تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه‌ی رابه‌ره‌ شه‌هیده‌كانیاندا، گیانیان ببه‌خشن.

■  كه‌مال ره‌ئوف هەموومان دەزانین هەڵكەوتەی سروشتی سیاسی رۆژهەڵاتی ناوەراست بەو شێوەیەیە، وڵاتانی بەهێزی ناوچەكە، هاوشێوەی وڵاتانی سعودیەو میسریش، كە خاوەن ئیمكاناتێكی زۆری مرۆیی سوپاو مادین و سەربازین، هێشتا پێویستیان پشتیوانی وڵاتانی زلهێزی جیهانە. بۆ كورد كەخاوەن دەوڵەت نییەو پێگەی نێودەوڵەتی لاوازە، ئەم پێویستیە چەند بەرامبەرە، بەڵام لەگەڵ ئەم راستیە گرنگە باس لەوەش بكرێت، كورد بۆ خۆی چی لەهگبەكەیایەتی بۆ مامەڵەكردن بەئاراستەی بەدەستهێنانی ئەو پشتیوانیە، ئاخۆ ئێمەی كورد لەلاوازیمانەوەیە كە بەردەوام داوایی ئاشتی و برایەتی لەبەرامبەر ئەكەین، یان لە بوونێكی قوڵی قەناعەتەوەیە بۆ پێكەوە ژیان، ئاخۆ بەراست كورد تا ئەو رادەیە بروایی بە ژیانی دیموكراتیانەیە كە شەری بۆ بكات، یان چەمكی دیموكراتیەتی كردۆتە پەناگایەك تا بەئارامی لەپاڵ هێزە دەسترۆیشتووە تۆقینەرەكانی تردا بژی، دیارە ئەم برایەتی و خۆبەستنەوەیە بەدیموكراتیەتەوە لەلاوازیەوەیە بۆیە كورد لەنەتەوەكانی تری ناوچەكە زیاتر دەستی برایەتی درێژكردوەو پەرچمی دیموكراتیەتی بەرزكردۆتەوە، خۆ گەر وانیە دەبوو كورد، لە هەموو گەلەكانی تری ناوچەكە لەناوخۆیدا بەئاشیانەترو بەتەبایی بژیایە و یەكتری قبوڵ بكردایە، كەبەداخەوە لەواقیعدا وانییە.  ساڵی 2002 كە هێشتا لەعێراق دەسەڵاتی بەعس لەدەسەڵاتدا بوو، لە سوریاش لەو پەری هێزو توانادا بوو، لە دیمشق لەگەڵ كۆمەڵێك لەرۆشنبیرانی كوردی رۆژئاوا گفتوگۆمان بوو لەسەر ئایندەو دۆخی كورد لە سوریا، سەرنج راكێشترین، بۆ چوون كە گوێم لێبوو ئەوە بوو، لەناو ئەو پەیڤانەدا كە پربوون لە نائومێدی و رەخنە گرتن لە رۆڵی پارتە كوردیەكان، بە پەكەكەشەوە، ئەو بۆچوونە بوو، كورد لەسوریا سەرباری سەرنجیان لەسەر پەكەكە، بەڵام قەرزاری ئەوەن، كە لەوانەوە فێری سیاسەت و جۆرێك كاری حیزبایەتی بوون، سیاسەت و حیزبایەتیەك كە تەواو جیاوازە لە ئاراستە باوەكان بوو. پەكەكە ساڵانێكی زۆر لەكۆمەڵگەی رۆژئاوادا تۆویی سیاسەتێكی چاند، كە ئەستمە جارێكی تر، كورد لەرۆژئاوا، بگەرێتەوە خاڵی سفر، رەگە گەرانەوەی سوپای ئەمریكا، قورس بێت، ئەگەری زۆرە سیناریۆی عەفرین لەچەند شوێنێكی تر دوبارە بێتەوە، بەڵام ئەوان بۆ مێژوو چەندین سەركەوتنی وەك كۆبانێ‌ یان تۆمار كرد، بۆیە پاشەكشەكان هەرچۆنێك بێت هیچی یەكسان نابێت، بە گەرانەوەی كورد لەرۆژئاوا بۆ چوارگۆشەی یەكەم و ناگاتە ئاستی شكاندنی ئیرادەی خەڵكێك كە رۆژگارێك بەبروا بەخۆبوون توانیان وێنەیەكی تەواو جیاواز لەخۆگری نیشانی جیهان بدەن و لەبەرهەمەكەشی تامی ئازادی بكەن.  بەرپرسەكانی ئیسرائیل دەڵێن" ئەمریكا پێیان راگەیاندوین كە بە پرۆسەیەك هێزەكانیان لەناوچەكە دەكشێننەوە، بەڵام دەشڵێن، بەدیلی ترمان هەیە ". هەندێك لەسیناتۆرەكانی ئەمریكاش پاشەكشەی هێزەكانیان بە كارێكی ناشیانەی ترامپ دەزانن. بەدور لەخۆشباوەری سیاسی و بەدەستهێنانی پشتیوانی ئەمریكاو ئەوانی تر، ئەوەی لەناوچەكە ئەگوزەرێت، تارمایی گۆرانكارییەكی گەورەیە، لەراستیدا گەر خۆ هەڵنەخەڵەتێنین لەبەرچاو گرتنی پێگەی كورد و بەرژەوەندیەكانی، چەقی گۆرانكاریەكان نین، بۆیە ئەبێت بەئاسایی چاو لەهەر بادانەوەیەكی نێودەوڵەتی بكرێت كە لەبەرژەوەندی كورد نەبێت، بەپێچەوانەوە دەبێت ئامادە سازیش هەبێت، كە بەرژەوەندی نەتەوەی سەردەست بخرێتە سەرو بەرژەوەندی كورد و چاو لەقوربانی و شەری داعش و ئەو گوتارانەش بپۆشرێت كە پربوون لە پیاهەڵدان و دەست لەپشتدانی كورد، ئەمە نەك تەنها لە رۆژئاوا بەڵكو لە تەواوی كوردستان و لەبەرامبەر هەموو هێزە كوردیەكان ئەگەری بەهێزە. بەڵام لەگەڵ ئەو راستیانەشدا، دۆخی كورد بەگشتی پرسە سیاسییەكەی هیچ دەوڵەت و لایەنێك ناتوانێت نادیدەی بگرێت، بەڵام لەهەموو ئەوانەش گرنگتر ئەوەیە كورد خۆی چی ئەوێت و بەنامەی چییەو چی پێدەكرێت لەو گوانكاریانەی كە بەرێوەن.