عەبدولڕەزاق شەریف  پێشەكییەك لە جیاتی وەڵامدانەوە    دوای ئەوەی مام جەلال لە وتاری پلینیۆمی كۆتایی ئۆكتۆبەری 2009دا‌و ئیرتیجالی هێرشی شەخسیی كردەسەر كاك نەوشیروان، ماوەیەكی كەم‌و لە كاردانەوەی ئەو قسانەدا، دوەمیان نامیلەكەی (لە هاوخەباتییەوە بۆ تەخوین) ئەنوسێ، ئیتر مام جەلال لە "هاوڕێی خۆخستنە بەر گوللە"وە لای كاك نەوشیروان ئەبێ بە "ئاغای تاڵەبانی". لەسەر كێشەی سەرۆكایەتی هەرێمیش ناكۆكی ئەو دو هاوڕێیە‌و گروپێكی مەكتەبی سیاسی  ی ن ك، لە ساڵی 2005وە دەست پێ ئەكات بەڵام دوای هەشت ساڵ‌و كاتێ مەترسییەكە سەرهەڵئەداتەوە، كاك نەوشیروان نامیلكەی (كێشەی سەرۆكایەتی هەرێم) ئەنوسێ، هەمو ئەو كۆنوسی كۆبونەوە‌و قسانەی نێوان خۆی‌و مام جەلال‌و مەكتەبی سیاسی بڵاوئەكاتەوە. بەندە، وەك لە بەشی یەكەمدا ئاماژەم پێداوە، تا بە قەواڵەیەكی ئەخلاقی‌و حیزبی، بەو هاوڕێیانەوە گرێدرابوم، ئیلتیزامم بەو بەڵێن‌و گرێبەستەوە كردوە، بەڵام كاتێ ئەگاتە تەخوین‌و مەترسی جددی لەسەر مێژوی ژیانی شەخسی‌و سیاسی‌و بیری نەوشیروان مستەفا‌و ناكۆكییەكان بۆ ناوزڕاندن قوڵ ئەبنەوە، ئیتر بێدەنگی جگە لە تاوان‌و هەڵەی تەمەن، هیچ مانایەكی تری نامێنێ. فەرمانێك بۆ 48 سەعات ! هەر ئەو رۆژەی كاك نەوشیروان بڕیاری گرتنەكەی لە دژەتیرۆری پارتییەوە بەدەست گەیشت، من وەك بەرپرسی میدیا‌و شۆڕش حاجی وەك وتەبێژی بزوتنەوەكە بۆ جێبەجێكردنی، فەرمانی وەڵامدانەوەی مەسعود بارزانی، راسپارد. -پێشنیازئەكەم پەیوەندییەك بە یەكێتی‌و راگەیاندنەكانیانەوە بكەین بۆئەوەی لەم بەرگریكردنەدا هاوكار‌و هاوئاهەنگیمان بكەن. من ئەم قسەیەم كرد‌و كاك نەوشیروان وتی: -زۆر باشە، لەگەڵ كاك قادری حاجی عەلی قسەبكەن، ئەو رێكیبخات. هەر لەوێ تەلەفۆنم بۆ كاك قادر كرد. -كاك قادر ئەڵێ ئیعلامی یەكێتی لای ماڵی مام جەلالە، پێی باشە  كاك حەمەتۆفیق ئەو هەماهەنگییە رێكبخات. ئەمەم بە كاك نەوشیروان وت‌و لەگەڵ شۆڕش حاجی خەریكی چپە بوین، بۆئەوەی كاممان پەیوەندی بە كاك حەمەتۆفیقەوە بكات. -باسی چی ئەكەن، پێم بڵێن ؟ لەگەڵ ئەم قسەیەدا كاك نەوشیروان وتی" وازی لێ بێنن، بابزانین یەكێتی خۆیان چی ئەكەن، تاقیكردنەوەیەكی ئەوانیشە". لەو كۆبونەوەیەدا رێككەوتین سەعات 3ی پاش نیوەڕۆ، شۆڕش حاجی كۆنگرەیەكی رۆژنامەوانی بكات‌و بەدوایدا لە میدیای گۆڕانەوە ئەو فەرمانی "برینداركردن‌و ئازاردان"ەی بارزانی جێبەجێ بكەین. چومە سەرەوە، كۆبونەوەیەكی پەلەی ستافی میدیام رێكخست، لەو فەرمانەی كاك نەوشیروان ئاگادارمكردنەوە، دو رۆژ پێش ئەوە، پێشبینی جۆرێ لە كاردانەوەمان كردبو، بۆیە كەمێ ئامادەسازی كرابو. شەوق‌و حەماسی گشت كادیر‌و كارمەندەكانی میدیا بۆ بەرگریكردن‌و جێبەجێكردنی ئەو فەرمانەی كاك نەوشیروان (لە جوڵە‌و جەستە‌و جەسارەتیان)دا، هەمان ئەو حەماسەی پێشمەرگەم بیرئەكەوتەوە كە فەرمانی چالاكییەكیان لە كاك نەوشیروانەوە پێئەگەیشت. سەعات 3, شۆڕش حاجی پێچەوانەی ئەو فەرمانەی كاك نەوشیروان لێدوانی دا، لە جیاتی ئازار، هەتوانی  ساڕێژكردنی برینەكانی پارتی‌و بارزانی كرد، ئامادەیی كاك نەوشیروانیشی بۆ چونە دادگا دەربڕی (لێدوانەكانی وتەبێژ لە سەعات 3ی 16 حوزەیرانی 2016دا بەدەنگ‌و رەنگ‌و نوسراو لە ئەرشیفدا ماون)، تەنیا شتێ دژی پارتی وتی، ئەوە بو، كە ئەبێ لەسەر 31ی ئابیش خەڵك دادگایی بكرێن. ئێمە توشی شۆك بوین، بەڵام دەستمان پێكرد‌و وەك خۆی لە جێبەجێكردنی ئەو ئەركەدا بوین كە پێمان سپێردرابو.  -ئەو حەملەیە لەسەر بارزانی هەرئێستا راگرن. -ئێوە بە قسەی كێ‌و بەچ ئامانجێ ئەم حەملەیە لەسەر بارزانی ئەكەن؟ -مەرج نییە كاك نەوشیروان هەرچییەك بڵێ ئێوە جێبەجێ بكەن ! -هەر شتێ رویدا، ئێوە لە میدیا بەرپرسن. ئەم قسانە‌و زۆری تر، هەریەك لەو ئەندامانەی گروپی "خڕ" دەیانكرد‌و تەنیا یەك وەڵامم هەبو: -فەرمانی رێكخەری گشتییە‌و بڕۆن لەگەڵ خۆیدا قسە بكەن. سەعات 5ی ئێوارەی ئەو رۆژە چومە لای كاك نەوشیروان، بەدیار KNNەوە دانیشتبو. -دەستان خۆش بێ، هەموی ئەبینم، توندتری بكەن. -كاكە، بەڵام بابزانی فشارێكی گەورەمان لەلایەن ئەو برادەرانەوە بۆ راگرتنی لەسەرە. كەمێك بە توڕەییەوە وتی: -كێ فشارتان لێ ئەكا، پێم بڵێ كێن ؟ !  هیچ ناوێكم نەوت، حەزیشم نەكرد بەو توڕەیی‌و بێزارییەوە بیبینم، هەرزو جێم هێشت‌و چومەوە سەرەوە. لە هەمو لایەكەوە تەلەفۆنی جیاجیا بۆ راگرتنی ئەو هەڵمەتە ئەهات، زۆریان لەژێر كاریگەری ئەو گروپەی "خڕ"دا تەحلیل‌و تەفسیریان ئەكرد، وەڵامی من بۆ هەمویان ئەوە بو "ئایا ئەزانن پارتی فەرمانی گرتنی كێی دەركردوە ؟"، هەندێكیشیان ئەیانوت ئێمە قسەمان لەگەڵ خۆی كردوە‌و لەم حەملەیەی ئێوە ناڕازییە‌و وتوشیەتی "رایئەگرین". سەعات 7ی ئێوارە‌و بۆ دڵنیایی، جارێكی تر چومەوە لای كاك نەوشیروان. -كاكە هیچ رێنمایی تازەت نییە ؟ -بەردەوام بن، دەستان خۆش بێ، هەوڵ بدەن زۆرترین كەس قسەی لەسەر بكا. -پەیوەندی بە زۆر كەسەوە ئەكەین، فشاری هاوڕێكانمان بەردەوامە، كاردانەوەی خراپی هەیە‌و وایان كردوە كەمترین كەس ئامادەی قسەكردنن، دەشڵێن تۆ ناڕازیت‌و وتوتە رایئەگرین؟! -ناوم پێ بڵێ، كێ وای وتوە ؟ بەناچاری ئەمجارە ناوی هەمو ئەوانەم هێنا كە دژی ئەو بەرگریكردنەی ئێمە بون‌و لەگەڵ بڕیارەكەی رێكخەری گشتیدا نەبون، رەخنەكانیشیانم پێگەیاند. -ئەوانە هەمویان بەرژەوەندییان لەگەڵ پارتی‌و هەولێردا هەیە، نایانەوێ لەخۆیانی تێكبدەن، ترسنۆكن‌و ... ئێوارەی رۆژی دوایی 17ی حوزەیران، هەرسێ بەرپرسی ئەوكاتی (سایتی سبەی، بەرنامەكان، هەواڵ)م لەگەڵ خۆم بردو چوین بۆ كۆبونەوەی رێكخەری گشتی، وەك پیشەی هەمیشەیم كە هاوڕێكانم لەگەڵدا بوایە، دەرفەتم بە ئەوان ئەدا، گەر پێویستیش نەبوایە خۆم لەو جۆرە كۆبونەوانەدا قسەم نەئەكرد، كاك نەوشیروان، رو لەوان‌و پرسیاری كرد: -دەنگوباستان ؟ فشارتان لەسەر نییە ؟! محەمەد رەئوف وەڵامی دایەوە: -هیچ گوێ بە فشاری پارتی نادەین. -ئەزانم فشاری برادەرانی خۆمانتان لەسەرە، ئەوانە هەر ترسنۆك بون، بزانە كەسیان ئامادەن یەك وشە لەدژی پارتی بڵێن، لە شاخیش هەر ترسنۆك بون، پارتی ئەیەوێ لە ئاخری تەمەنما وەك كەسێكی لەیاسا دەرچوو مێژوی من رەش بكا، بەڵام بەداخەوە هاوڕێكانمان كەسیان جورئەتی ئەوەیان نیە یەك دێڕ بۆ پشتیوانی من لەدژی پارتی‌و مەسعود بارزانی بڵێن، تەنیا ئێوە بەرگری ئەكەن‌و ئەیانەوێ رێگری لە ئێوەش بكەن، گوێ بەو ترسنۆكانە مەدەن. لە هەستاندا‌و بە تەنیا‌و بە چپە بیرم خستەوە كە ئێمە پابەندی 48 سەعاتەكەین‌و كاتی راگرتنی نزیك بوەتەوە. -چیتر پێویستە بیكەین؟  -رەزاق بابزانی، من ئەو قسانەی كە لای هاوڕێكانت كردم ئەم بەیانییەش هەمویانم بانگ كردوە‌و لەوە خراپتر‌و زیاترم پێ وتون، وتوشمە تەنیا رەزاق دیفاعم لێ ئەكا ئەتانەوێ ئەویش بێدەنگ بكەن؟! لەراستیدا تەنیا میدیای گۆڕان‌و میوانەكانی ئەو دو رۆژە بەرگرییان كرد، زۆرن‌و ئەرشیفەكەی ماوە، لێرەدا ناكرێ ناویان بهێنرێ، بەڵام ئەوانە زۆر زیاتربون كە لەژێر كاریگەری ئەم گروپەی "خڕ"دا دژایەتییان ئەكردین، با هەر كەس بە رۆژمێری خۆی‌و لێدوان‌و نوسینەكانیدا، بچێتەوە، لە 16‌و 17ی حوزەیرانی 2016دا، چی بۆ بەرگریكردن لە كاك نەوشیروان كردوە، حەتمەن بێدەنگی هەر گۆڕانخوازێك بە (ویست) یان بە (پێویست) یاخود بۆ (بەرژەوەندی تایبەتی)، ناڕاستەوخۆ بەبەشێك بوە لە پشتیوانی بڕیاری دادگای دژەتیرۆری پارتی، ناكرێ لێرەدا ئاماژە بە تاقانە مقابەلەیەكی كاك قادری حاجی عەلی نەدەین كە لە سایتی سبەی‌و لە وەڵامدانەوەی ئەو هەڵمەتەی پارتیدا كردویەتی. هەرچەندە پارتی، زیاتر لە شەش مانگ بو، ماكینەیەكی گەورەی ئیعلامییان بۆ تەشهیرو ناوزڕاندنی كاك نەوشیروان خستبوەگەڕ، لە كاردانەوەی ئەو هەڵمەتە 48 سەعاتییەی ئێمەدا، ئێوارەی 17ی حوزەیران، بۆ یەكەمجار مەسعود بارزانی بەیاننامەیەكی دەركرد‌و داوای لە پارتییەكان كرد، هەڵمەتی راگەیاندن‌و وەڵامدانەوە رابگرن، پێشبینییەكەی كاك نەوشیروان‌و نهێنی 48 سەعاتەكەی بۆ دەمكوتكردنی پارتی راست دەرچو. وا بووە هەزار، بە تاقە مەردێ بەزیوە، دەڵێن سەد قەل و بەردێ خڕ یان گروپی سێ پێ؟ سەرەنجام‌و ئێستا، گۆڕین‌و بەلاڕێدابردنی بزوتنەوەكە، تەسلیمبون بە هەرسێ فاكتەری پێ (پاوەر، پارە، پارتی)، هەمو ئەو بۆچون‌و شیكردنەوانەی كاك نەوشیروان بۆ كەسایەتی ئەم گروپەی "خڕ"و هاوڕێكانی تری دەیكرد، راست‌و دروست دەرچون، لەپێش مەرگیدا‌و بە نوسراو و بە خەتی خۆی، هەمان بۆچون‌و تەقیمی لەسەر هاوڕێكانی نوسیوە‌و لای (دكتۆر چیا) هاوڕێی پەنجاڵەساڵەی خۆی پارێزراوە، چەندجارێكیش دكتۆر بۆ ئاگاداركردنەوەی ئەو گروپەی زیان بە فكر‌و ژیانی سیاسی نەوشیروان مستەفا ئەگەیەنن، هەڕەشەی بڵاوكردنەوەی كردوە.  دوای مەرگی كاك نەوشیروان‌و تاكە تاكە نەبێ، هەمو ئەوانەی لەو حەملەی بەرگریكردنەدا دژی پارتی وەستانەوە‌و پشتیوان‌و بەرگریكاری بیروباوەڕی نەوشیروان مستەفا بون، بەشێواز‌و بیانوی جیاجیا لە بزوتنەوەی گۆڕان دورخرانەوە. ماویەتی..

 محەمەد هەورامی   ڕۆژی ڕابردوو لەسەر داوای بەڕێز (دادوەری لێکۆڵینەوەی ئاسایش) یەکەم دانیشتنی ڕوبەڕوبونەوەمان لەگەڵ شاسوار عەبدول واحید و باندەکەی لەناو دادگای گشتی سلێمانی ئەنجام درا، لەکەشێکی ئارام و بەبێ هیچ سانسۆر و فشارێک و بەئامادەبوونی (سێ پارێزەر وەک پارێزەری شاسوار و یەکێک لە تۆمەتبارەکان) پرۆسەی ڕوبەڕوبونەوەکە دەستی پێکرد. سەرەتایی دانیشتنەکە:. دوای دڵنیابوونی بەڕێز دادوەری لیکۆڵینەوە کە سەرجەم سکاڵاکارەکان کە (پێنج ڕۆژنامەنوس و سەرنوسەر بووین)لە تەواوی ناو و ناونیشانمان، پرۆسەی دادگاییکردنەکە دەستی پێکرد بەشێوەک هەریەک لە سکاڵاکارەکان وتەی لێ وەردەگیرا، لەسەر ئەو ناوزراندنەی لە سایتی (ڕۆژنامە)و پەیجەکانی (فایلی نهێنی، داهاتویەکی نوێ، شارەکەم، هەڵەبجەکەم، سلێمانییەکەم، رۆژگوڵ ، بالۆکە، کچە نەوشیروانی، بەختەوەری، ئەمەنەو چەندین بەیجی دیکە).. دوای خستنەڕووی تەواوی بەڵگەکانمان(کەلەبەردەستی بەڕێز دادوەری لێکۆڵینەوەی ئاسایش)دایە، و کەشێکی بێدەنگ تەواوی هۆڵەکەی داگیر کرد، دەستکرا بە پرسیارکردن لە (تۆمەتبارەکان و شاسوار عەبدول واحید و مداخەلەی پارێزەرەکان) کە سەرجەمیان لەسەر فەرمانی (لێکۆڵەری ئاسایش بەشێوەیەکی پۆشەتە و جل و بەرگی گونجاو)ەوە، هێنرانە بەردەم دادوەری لێکۆڵەر. شاسوار عەبدول واحید، کە زیاتر لە هەموو تۆمەتبارەکانی دیکە شیک پۆشتر بوو، بەڵام سەرەپایی ڕوخسار پەشیمانی لێ دەباری بەشێوەیەک وەک کوردەواری دەڵێت (کاڵەکی بە ئەژنۆ دەشکاند)  لە وەڵامی تۆمەتبارەکاندا (باندەکە و شاسوار) کە بەشێکیان خوێندکاری زانکۆ و پەیمانگاکان وە دەرچووی زانکۆکانن،بە مووچەیەکی (ڕەمزی) کارمەند بوون، هیچکام لە تۆمەتبارەکان ڕەتیان نەکردوە کە تەشهر و ناوزڕاندنیان بە ئێمە وەک سکاڵاکار نەکردوە لەو پێگە و پەیجانەدا بەڵام سەرجەمیان ئاماژەیان بۆ ئەوەدەکرد بە فەرمانی شاسوار عەبدول واحید ئەو کارەیان کردوە بەشێوەیەک (شاسوار عەبدول واحید وێنە و بابەتەکانی بۆ ناردون) لەڕێگەی تۆمەتبار (ڕەوەند نەجمەدین) ئاڕاستەی گروپەکان کراوە بۆ بڵاوکردنەوەیان و پاشان بلاوکراونەتەوە بەبێ دەستکاری، دواتر بە ڤیزا کارتی شاسوار عەبدول واحید سپۆنسەریان کراوە وە یاخود سایتی (ڕۆژنامە) لەکاتی لەکار کەوتنیدا خراوەتەکار. دۆخی شاسوار شاسوار عەبدول واحید، کە زیاتر لە هەموو تۆمەتبارەکانی دیکە شیک پۆشتر بوو، بەڵام سەرەپایی ڕوخسار پەشیمانی لێ دەباری بەشێوەیەک وەک کوردەواری دەڵێت (کاڵەکی بە ئەژنۆ دەشکاند) بە ئامادەبوونی هەردوو پارێزەرەکەی بەڕێزان(عوسمان شێخ سدیق و رێباز محەمەد) لە وەڵامی ئەو پرسیارانەی کەلەسەر بنەمای سکاڵاکانی ئێمە ئاڕاستەی شاسوار عەبدول واحید و پارێزەرەکانی دەکرا تەنها ئەوەندەی دەووت(ئێستە قسەناکەم با ئازاد بکرێم قسە دەکەم)، لەگەڵ ئەوەشدا پارێزەرە بەڕێزەکانی لە چەند بڕگەیەکەدا مداخەلەیان کرد و پرسیاریان ئاڕاستەی ئێمە دەکرد و وەڵامان دەدانەوە ئەوەیش بەپێی بەڵگە. شاسوا مانی لە خواردن نەگرتووە ماوەی چەند ڕۆژێکە دەزگاکانی راگەیاندنی سەربە شاسوار عەبدول واحید ئاماژە بۆ ئەوەدەکەن ناوبراو مانی لە خواردن گرتووە و دۆخی تەندروستی ناجێگیرە بەڵام سەرجەم ئەو هەواڵ و زانیارییانە ناڕاستن دۆخی تەندروستی شاسوار لەسەرجەم زیندانییەکانی دیکە جێگیرترە و مانی لەخواردن نەگرتووە و ڕۆژی هەینی پێش سەرجەم زیندانییەکانی دیکەی ئاسایش نان براوە بۆ شاسوار. دادوەری لێکۆڵینەوە چی ووت دوای کۆتایی هاتنی دانیشتنی دادگا کە زیاتر لە (چوار) کاتژمێری خایاند، دادوەری لێکۆڵینەوە داوای لە ئەفسەری ئاسایش کرد کە ڕێگە نەگیرێت لە کاتی بینینیدا بە شاهیدی هەموو دەستگیرکراوەکان و دوو پارێزەرەکەی و پارێێزەری یەکێکی دیکە لە تۆمەتبارەکان، ئەفسەری لێکۆڵینەوەی ئاسایش ئاماژەی بۆ ئەوەکرد"پارێزەرەکانی نەهاتوون بۆ داوای بینینی، ئێمە ڕێگری لەکەس ناکەین"، یەکێک لە پارێزەکانی ووتی"ڕاستە نەهاتووم بەڵام دەمەوێت بێم"، ئەفسەری ئاسایش ووتی"هەرکات دێیت بەسەرچاو". بۆ مێژوو ئەوەی ڕۆژی رابردوو لە دادگای سلێمانی و لەژێر چاودێری دادوەری لێکۆڵینەوەی ئاسایش ئەنجام درا، دەتوانم بڵێم یەکێک بووە لە شەفاف ترین دادگاییەکان و تەنانەت دادوەری لێکۆڵینەوە لە پێش چاوی هەمووان داوای لە تۆمەتبارەکان و پارێزەرەکان کرد هەرکەس ئیفادەکەی بەردەم لێکۆلەری ئاسایشی بەدڵ نییە دەتوانێت ئیستە ڕەتی بکاتەوە سەرجەمیان بە ئامادەیی پارێزەرەکانیان ووتیان قبوڵمانە و لاریمان لەسەری نییە. ناکرێت بۆ خۆبەپاڵەوانی کردن و دەرکەوتنت لەسەر شاشە بە سەعات بێیت و بڵەیت دادگا و لێکۆڵینەوە لەژێر فشاردان و ڕێگەنادەن کەس بیان بینێت و شاسوار عەبدول واحید مانی لە خواردن گرتووە، ئێوە کە سوێندی یاسایتان خواردوە خیانەت و درۆ نەکەن، ئەگەر خیانەتان لە هاوڕێکانی دوێنتان کردبێت بۆ دەرکەوتنتان لەسەر شاشەو وەرگرتنی دارایی باش ئەوا خیانەت لە ڕاستی گەیاندنی ڕوداوێک مەکەن کە بتانەوێت دادگا لەکەدار بکەن **بەهۆی ئەوەی دۆسییەکە لە ژێر لێکۆڵینەوەدایە و دانیشتینی دیکە ئەنجام دەدرێت چاوەڕێ دەکرێت چەند دانیشتنێکی دیکە ئەنجام بدرێت.

مەریوان وریا قانع ھەموو کردەیەکی ئینسانیی پێویستی بە کەمەکێک شەرم و حەیا ھەیە، ئەوەی لە ھەرێم و لە سیاسەتی کوردیدا نەماوە، ھەردووکیانە. لە ڕاستیدا سیاسەتی وا بێشەرم و وا بێحەیا لە دونیادا کەم وێنەیە. درۆیەک نەماوە سەدانجار نەکرێت و دەماکێک نەماوە سەدانجار نەپۆشرابێت. بەڵام بێگومان شەرم و حەیا بەتەنھا بەس نین بۆئەوەی ڕێگا بەو شێوازە ترسناکەی خراپ بەکارھێنانی دەسەڵات لە ھەرێمدا ھەیە، بگیرێت. ئەوەی پێویستە بوونی چەندەھا میکانیزم و خاڵی لێپرسینەوە و چاودێریکردنی یاسایی و دەزگایی ڕاستەقینەیە، کە لەباتی شەرم ترس و لە باتی حەیا، سزا ببەخشێتەوە. تەنھا ترس و سزا، کە بەرھەمی چاودێریکردن و لێپرسینەوە و بەرپرسیارکردن بن، دەتوانن سنوورێک بۆ خراپ بەکارھێنانی دەسەڵات دابنێن. بەرامبەر بە ھەر خاڵێکی دەسەڵات دەبێت چەند خاڵێکی چاودێریی و لێپرسینەوە و سزادان ھەبێت. لە بەردەمی ھەر تەماحێکدا دەبێت میکانیزمێک بۆ سنوورکێشانێکی یاسایی و دەزگایی لەئارادابێت. لە ھەرێمدا نەبوونی ئەمانەیە ئەو ھەموو دەرگایەی بۆ ئەو ھەموو فۆرمە لە بێشەرمیی و بێحەیایی سیاسیی و ئەخلاقیی، کردۆتەوە. ئەوەی دەسەڵاتادرانی کوردستان تیایدا سەرکەوتون، دەسکەوتی ھەرە گەورەیان، لەناوبردنی سەرجەمی ئەو خاڵ و دەزگا و میکانیزمانەن کە ئەرکی چاودێریکردن ولێپرسینەوە و سزادانیان لەسەرە. لەمەدا لە پێش ھەمووانەوەن لە ناوچەکەدا.

سەلام عەبدوڵڵا مەخابن كە ناچاردەبین بە مانشێتێكی وا مەسەلەیەكی بەڵگەنەویست بۆ ئەندام پەرلەمان و وەزیرەكانمان لە بەغدا ئاگادار بكەینەوە كە ئەركی ئەوان وەك نوێنەرانی كورد لە بەغدا بۆ ئەوەیە داكۆكی لە مافە ڕەواكانی گەلەكەمان بكەن كە بەدەستووریش دەستنیشان كراوە. ئەندام پەرلەمان كە بە دەنگی حزبەكەی و خەڵكی هەرێم دەگاتە ئەو پۆستەی بۆ ئەوە نانێردرێت كە تەعبیر لەڕای خۆی و بۆچوونە شەخسییەكانی خۆی بكات، دەنگدەر بۆ ئەوەی نەناردۆتە بەغدا كە بەپێچەوانەی خواستی گەلەكەیەوە هەڵسوكەوت و ڕەفتار بكات، بەڵكو بۆ ئەوە نێردراوە كە نوێنەری خەڵكی و دەنگ و ڕەنگی خەڵكی هەرێم بێت لە بەغدا ئەمە بۆ وەزیر و كاربەدەستانی دیكەو پۆستەكانی تری بەغداش هەر وایە. بەڵام بەداخەوە، لەم چەند خولەی پەرلەمانی بەغدا، زۆرجار هەستمان بەو هەڵوێستە چەوتە ناكوردانەیەی هەندێك لە پەرلەمانتاران لە بەغدا دەكرد كە زۆر خراپتر و توندتر هەڵوێستی لە هەرێم و كێشەكانی هەرێم وەردەگرت كە هەڵكشاوتر بوو لە هەڵوێستی شۆڤێنیە عەرەبەكانی دیكەی نێو پەرلەماندا، بەڕادەیەك كە ڕاكانیان و قسە نابەجێكانیان سنووری ئەوانیشی دەبەزاند كە مایەی بێ هیوایی و سەرسوڕمانی دەنگدەران و سەرجەم خەڵكی هەرێمی كوردستان بوو، بۆیە ئەمە وەك پرسیارێكی گەورە بەڕووی خەڵكدا قوت دەبووەوە، كە چۆن دەبێ ئەو حزبانە مۆڵەت بە ئەندامانیان بدەن كە بەو شێوەیە دژایەتی حكوومەتی هەرێم و داخوازییەكانی هەرێم بكەن كەچی هاوكات هەڵوێستێكی زۆر پێچەوانەشیان لێ بەدی دەكرا كە ئەوانە بە تەواوی بێ دەنگ و كڕوكپ بوون سەبارەت بە هەموو ئەو كارە ناڕەوا و نادەستووریانەی حكوومەتی عێراقی سەبارەت بە هەرێم دەیكردن هەر لە بڕینی بوودجە و مووچە و پێشێلكردنی مادە دەستوورییەكان تا دەگاتە دەستدرێژی بۆ سەر خاكی كوردستان، ڕۆژێك لە ڕۆژان هەست بە هەڵوێستێكی ئەرێنی ئەم زاتانە لە بەغدا سەبارەت بە هەرێم نەكرا، جا سەیر لەوەش دایە حزبەكانیشیان دەرهەق بەو هەڵوێستە نانیشتمانیانەیان بێ دەنگ بوون كە نەدەبوو لەم خولەدا ئەو هەڵە كوشندانە كە پەیوەستن بە ئاسایشی نیشتمانەكەمان و بژێوی دانیشتوانی هەرێم جارێكی تر و بەهیچ شێوەیەك دووبارە ببنەوە، كەچی تازە بەتازە پەرلەمانتارێك سكاڵا لەسەر هەرێم تۆمار دەكات؟؟!  

شنیار ئەنوەر *نمونەیەك و دوو پێشنیار  بۆ كەیسی گیراوانی "نەوەی نوێ" لە دوای هەڵبژاردنی وەك سەرۆكی ئەمریكا لە ۸ ی ۱۱ ی ۲٠۱٦، سەرۆكی ئێستای ئەمریكا دۆناڵد ترەمپ ماوەی زیاتر لە دوو ساڵە گیرۆدەی لێكۆڵینەوەیەكی پروكێنەرە بە تۆمەتی دەست تێكەڵكردنی لەگەڵ روسیا دژی هیلاری كلینتن، و پێشێلكردن یان خۆلایان لە دادگەری. وردەكاریی تۆمەتەكە بۆ زۆربەی ئەوانە زانراوە كە چاودێری هەڵبژاردنی ترەمپیان كرد، بۆیە ئەوە باس ناكەم. لە دوای سوێندخواردنی وەك سەرۆكی ئەمریكا، لە ژێر فشاری جەماوەر و میدیا و پاشان لێكۆڵینەوەی ئێف بی ئای و دەزگای هەواڵگری، دەستوەردانی روسیا لە هەڵبژاردنەكانی ئەمریكا سەلمێنرا، وە بەڵگەی زۆریش هەبوو كە كەسانێكی نزیك لە تیمەكەی ترەمپ تێوەگلاون لە پیلانگێرییەكەی روسیا دژی هیلاری كلینتن ( كە ئەمە بە یاسا قەدەغەیە موئامەرە دژی هاوڵاتی ئەمریكی بكەیت لە بەرژەوەندی وڵاتێكی تر.) بۆ ئەم مەبەستە بەرپرسی ئێف بی ئای، جیمس كۆمی دەستی بە لێكۆڵینەوەی فەرمی كرد، واتە مەلەفی لێكۆڵینەوە لە دەستوەردانی روسیا لە هەڵبژاردنەكانی ۲٠۱٦ دژی هیلاری و بەشداری تیمەكەی ترەمپ لە فشار و داواكاری چوە بواری جێبەجێكردنەوە. سەرەتا ئێف بی ئای ژمارەیەك كەسی نزیك و پارێزەر و بەرپرسانی كەمپینەكەی ترەمپ راپێچی لێكۆڵینەوە كران، تا دەهات لێكۆڵینەوە لە ماڵەكەی ترەمپ و خودی ترەمپ نزیك دەبویەوە، لەوكاتەیا ترەمپ بە تۆمەتی لایەنداریكردن بۆ دیموكراتەكان، بەرپرسەكەی ئێف بی ئای دورخستەوە (بەپێی یاسا بەرپرسی ئێف بی ئای لەلایەن سەرۆكی ئەمریكاوە دیاریئەكرێت). لەدوای فشاری زۆری خەڵك و میدیا، وەزارەتی داد، كە راستەوخۆ ئێف بی ئای سەر بەوە،  رۆبەرت مۆڵەری وەك لێكۆڵەری تایبەت دیاریكرد و لەو كاتەوە مۆڵەر سەرقاڵی لێكۆڵینەوەیە، و نزیكەی مانگێك لەمەوبەر راپۆرتی كۆتای كە زیاتر لە ٤٠٠ لاپەرەیە پێشكەش وەزارەتی دادكرد بۆ ئەوەی بریار لەسەر ئایندەی ترەمپ بدرێت.  لە كاتی لێكۆڵینەوەكان كۆنگرێسیش لیژەنەیەكی پێهێنا بۆ چاودێریكردنی كەیسەكە. بە دەیان كەس لەبەردەم كۆنگرێس بە ئاشكرا و بە نهێنی شاهیدیان  دا و خەڵك رۆژانە شتی نوێ و زانیاری نوێیان دەبیست.   بەڵام راپۆرتەكە هیچ ئاماژەیەكی بەوە نەیابوو كە ئایا ترەمپ تۆمەتبارە بە دەستێكەڵكردن یان نا، بەڵكو بەڵگەكانی خستبوە روو لەگەڵ راپۆرتی چۆنیەتی هەوڵەكانی روسیا و تێوەگلانی ژمارەیەكی زۆر لە ئەندامانی تیمەكەی ترەمپ. تا ئێستاش مشتومر لەسەر ئەمپرسە بەردەوامە. تەنانەت ناراستەوخۆ خودی ترمپ خرایە ژێر لێكۆڵینەوە و وەڵامی ئێف بی ئای ی دایەوە لەسەر پرسەكە. راپۆرتەكە ئاماژە بەوە ئەكات كە تیمەكەی ترەمپ راستەوخۆ و نا راستەوخۆ تێوەگلاون لە دەستێكەڵكردن لەگەڵ روسیا دژی هیلاری، وە ئێف بی ئای دوو پارێزەری ترەمپ دەستگیركرد لەگەڵ بەرپرسیكەمپینی ترەمپ و بە مەرجی ئەوە لێیانخۆش بوو كە هەمو راستیەكان بڵێن لەسەر پرسەكە و وە لە بەردەم كۆنگرێسیش شاهیدییان یا، وەڵامی زۆر پرسیاریان سەبارەت بەترەمپ دایەوە، لەسەر ویستی خۆیان دانیان بەوەیا نا كە هەندێ كاری "نابەجێ" و مەترسیداریان كردوە بە فەرمانی ترەمپ. (لە ئەمریكا شتێك هەیە پێی ئەڵێن "سەفقەی ناشیرین" كەزۆر جار بۆ ئامانجێكی گەورەتر ئێف بی ئای رێگەی پێدراوە رێكەوتن لەگەڵ تاوانباران بكات و لێین خۆش بێ ئەگەر هاوكاری ئێف بی ئای بكەن لە پرسێكی گرنگ دا)  پاش زیاتر لە دوو ساڵ هێشتا ئەم پرسە كۆتایی نەهاتوە، راستە نوسینێك یان نامەیەك یان ئیمەیلێك نیە بیسەلمێنێ كە ترەمپ تێوەگلاوە بەڵام بەڵگەی تەواو هەیە كە دەوروبەرەكەی تێوەگلاون وە بەڵگەش هەیە كە دەوروبەرەكەی لەژێر فەرمانی ترەمپ بون یان ترەمپ ئاگاداربوە كە چی ئەكەن، بۆیە ئەگەرێك ماوە كە كۆنگرێس لەسەر كارلایببات لەسەر ئەمپرسە ئەگەر دادگاییش نەكرێ. ئەمریكا كە خاوەنی سیستمێكی دادوەری بەهێزە، بەو هەمو تەكنەلۆژیایەوە ناتوانێ كەیسێكی ئاوا بەخێرایی كۆتایی پێبێنن، بەڵام شارەزایانی یاسایی لە ئەمریكا ئەڵێن ئەگەر ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا نەبوایە دەمێك بوو راپێچی دادگا كرابوو بەڵام سەرۆكی ئەمریكا خاوەن پێگەیەكی گرنگە ئەگەر بەڵگەی قاتیع نەبێ ناتوانرێ راپێچی دادگا بكرێت. هەمو ئەم دوو ساڵە گەلی ئەمریكا وە نوێنەرەكانیان چركە بە چركە ئاگاداری پرۆسەی لێكۆڵینەوەكان بون، تەنانەت ئەندامانی كۆنگرێس ئاگاداری زانیاری زۆر نهێنی و تایبەتیش بون و چەندین جار لێكۆڵەرەكەی ئێف بی ئای بە تایبەت زانیاری پێیاون و ئەوانیش لەگەڵ خەڵك باسی وردەكاری لێكۆڵینەوەكانیان كردوە، بەهۆی ئەم شەفافیەتەوە هەم خەڵك و هەم كۆنگرێس متمانەیەكی زۆریان بە راپۆرتەكەی مولەر هەیە، وە بەمە پێگەی ئێف بی ئای و دادگا زیاتر لای خەڵك بەهێز بوو. بۆیە من بۆ كەیسەكەی "نەوەی نوێ" دوو پێشنیارم هەیە: یەكەم: بە مەبەستی بونی شەفافی زیاتر پێویست رایگشتی ئاگاداری لێكۆڵینەوەكان بن، وە خەڵك مافی خۆیەتی كە متمانەی بە دادگا و پرۆسەی لێكۆڵینەوە نەبێت ئەگەر كارەكان لە تاریكیدا بەرێوەبچن، بەتایبەت لە كەیسی دادگایكردنی كەسانی خاەن پێگە یان ئەو كەیسانەی جێگەی بایەخی رایگشتی یە. پێشنیار ئەكەم دادگا (نەك ئاسایش) هەفتانە لە پرۆسەی دادگایی و لێكۆڵینەوەكان ئاگاداری رایگشتی بكەن وە دڵنیایی بدەن لە سەلامەتی رەوشی گیراوەكان و گەرەنتی پاراستنی مفە یاساییەكانیان. دووەم: پێشنیار ئەكەم پەرلەمانی كوردستان لیژنەیەك بۆ بەدواداچون و چاودێری كەیسەكە پێكبهێنێت تا پەرلەمانیش دڵنیابێتەوە لە وردەكاری و رێگرتن لە بە سیاسیكردنی كەیسەكە. ئەگەر ئەوە نەكرێت خەڵك حەقی خۆیەتی متمانەی بەدادگا نەبێت و دادگا بەوە تۆمەتباربكەن كە كەیسەكە بە سیاسی كراوە و لەسەر رێچكەی یاساییخۆی لاییاوە.

سەرتیپ جەوهەر  وەك پێشبینی دەكرا ئەو بڕگەیەی پەیوەندی بەیەكلایی كردنەوەی پارێزگاری كەركوك و وەزیری دادی بەغداوە هەیە، گرێی بۆ دروستكرا و پاشەكشە لەجێبەجێكردنیدا هەیە! لێدوانەكانی چەند رۆژی رابردووی چەند سەركردایەتییەكی پارتی، بەڵگەی ئەو پاشەكشەیەیە. جێبەجێنەكردنی رێككەوتنەكە، لێكەوتەو دەرهاویشتەی خراپی دەبێت لەسەر بارودۆخی كەركوك بەشێوەیەكی گشتیی، هەروەها پێكهێنانی حكومەتی هەرێمی كوردستان، كە بڕیارە چەند رۆژێكی داهاتوو هەنگاوی نوێ‌ دەستپێبكات. سەبارەت بەكەركوك، ماوەیەكە هەوڵی بەعەرەبكردن و زەوتكردنی زەوی كوردان و گوشار خستنەسەر كورد لەهەموو روێكەوە زیادیكردووە، ئەگەر هەوڵی سەرۆكایەتی كۆمارو بەشێك لە پەرلەمانتارانی كوردو گوشاری یەكێتی لەكەركوك نەبوایە، بەدڵنیاییەوە زیاترو خراپتر دەبوو! یەكێك لەهۆكارەكانی ئەو زیاتربونەی گوشاری بەشێك لە عەرەب و توركمان، ئەو پەرتەوازەیی و ناڕێكییەی كوردە سەبارەت بەچارەنوسی ئەو شارە. دیارترینیان رێگریكردنی پارتییە لەدانانی پارێزگارێكی نوێی كورد لە یەكێتی نیشتیمانی كوردستان بۆ كەركوك! ئەم پەرتەوازەیی و ناڕێكییەی كورد زەمینەیەكی لەباری بۆ شۆڤینستەكان رەخساندووە لەهەموو روێكەوە گوشار بێنن و زەوی كورد داگیربكەن و بەبیانوی تەجاوز خانوی گەڕەكە كوردەكان بڕوخێنن ..تد. ئەگەر پارتی نەیەتە ژێرباری رێككەوتنەكە، ئەوا دەرگا واڵا دەبێت بۆ یەكێتی و كەركوكییەكان تا پلان و هەنگاوی دیكە بنێن. رەنگە سەرەتا لەخۆپێشاندان و دەربڕینی ناڕەزایی مەدەنیانەو راگرتنی ئیشوكاری حكومەت لەكەركوك دەستپێبكات، بەڵام خۆ ئەگەر ئەو هەنگاوە كاردانەوەو وڵامی نەبوو، بەدڵنیاییەوە هەنگاوی دواتر توندترو كاریگەرتر دەبێت! توندتر بەو مانایەی چیتر یەكێتی ناتوانێت رێگری بكات لەناڕەزایی و توڕەیی هەم یەكێتییەكانی كەركوك و هەم خەڵكی كەركوك بەگشتیی بەرامبەر زەوتكردنی ئیرادەو ئیستحقاقی كورد لەشارەكە. ئەگەر ئەوە روبدات بەدڵنیاییەوە مەسەلەی بەركەوتەو لێكەوتەی ئەو بارودۆخە دێتەگۆڕێ، واتە ئەوانەی رێگربون لەئاساییكردنەوەی دۆخی كەركوك و دانانی پارێزگارێكی نوێی كورد چیتر مافی ئەوەیان نابێت باسی چارەنوسی ئەو شارە بكەن، هاوكات پرسی گەڕانەوەو كاركردنیشیان لەوشارە روبەڕوی دەبێتە جێی پرسیار؟! سەبارەت بەپرسی پێكهێنانی حكومەت، وابەستەی ئەو رێككەوتنەیە كە ئێستا گرێ و گرفتی بۆ دروستكراوە، ئەگەر ئەو بڕگەیەی تایبەت بە كەركوك وەكوخۆی جێبەجێنەكرێت، ئەگەرەكانی بەردەم یەكێتی بۆ بەشدارینەكردن لەحكومەتی كراوەتر دەبێت، چونكە ئەو رێككەوتنەی لەگەڵ پارتی كراوە، پرەنسیپی بەیەكەوە كاركردن و سەقفی زەمەنی و میكانزمی جێبەجێكردنی رێككەوتنەكە لەخۆدەگرێت، ناكرێت هیچ بڕگەیەكی رێككەوتنەكە داببڕێت یان دەستكاریی بكرێت یان دەستكاریی بكرێت.

شەپۆل عەلی عەسکەری    چەند ڕۆژێک لەمەوپێش گوێمان لەوتارەکەتان گرت له‌کۆنفرانسی حکومڕانی ئەلکترۆنی لەئەستۆنیا  لە ٢٢ی ئایاری ٢٠١٩، بەتەفسیل گوێمان گرت، بەڵام جێی‌ داخەو ئەسەفە کە ئەوەی قسەکانی ئەکرد لایەنێکی ئۆپۆسیزێۆن نەبو بەڵکو خودی خۆت بوی جێگری سەرۆک وەزیرانی حکومەتی هەرێمی کوردستان. بەڕێز من کە گوێم لەقسەکانت دەگرت دەمگوت بەڕاستی حەقی ئەوەی هەیە کە هەندێ گفتوگۆی لەسەر بکەین لەپێشدا بەوتەکانتدا بچینەوە بۆ ئەوەی ڕونیبکەینەوە ئێوە کە قسە دەکەن بەو پۆستەی کە هەتانەو لەڕوی دیپلۆماسیەوە ناشێ‌و ناکرێ بەڵام چانسەکەی ئێوە لەوەدا بو کەسێکی شارەزای بارودۆخی هەرێم و عێراقی لێنەبوە دیارە کە بتانخەنە بارودۆخێک کە بڕواناکەم کەس حەز بکات کەتێبکەوێ یا هەبووەو ڕوماڵتان نەکردوە! لەبەشێک لەوتارەکەت باس لەوە دەکەی کە "حکومەتی هەرێم لە ٢٠١٤ بەغدا بودچەی بڕی ئێوەی خستە بارودۆخێکە نەخوازراو و لە هامان کاتدا دابەزینی نرخی نەوت و هێرشی داعش بۆ ناوچەکە و ژمارەیەکی زۆر لە هاوڵاتیانی ئەو ناوچانە ڕویانکردە هەرێم ئەمانە هەمووی ئێمەی توشی شکستێکی ئابوری و سیاسی ئەمنی چاوەڕوانەکراو کرد. لە درێژەی قسەکانتان ووتان لەم هەرێمەی ئێمەدا هێشتا دیناسۆر دەژین دەزانم لە شوێناکانی تری جێهان نەماوەن بەڵام لای ئێمە هەن  و زۆر بیرۆقراتن و یاسا وڕێساکان وبڕایارەکان بە تەفاسیڵەوە جێبەچێدەکەن بەڵام ئەمەدەکەن بۆ ئەوەی کە کارەکانی خۆیان جێبەجێ نەکەن". جەنابی جێگری سەرۆک حکومەت دەتوانی پێمان بڵێی بۆچی و لە سەر چی بەغدا بوودجەی بڕی و هۆکارەکەی چی وکێ بو ناکرێ ڕستەکە بە نیوە چڵی بهێڵیتەوە و تەواوی نەکەی ولە هەموو ووتارەکانت ئەتووت بەڵێ من ئاگاداری گرێبەستەکانی نەوت وغاز و کارەکانی حکومەتم، خۆ ئەگەر ئاگاداری دەباویە  یەکەم ئەم قسانەت نەکردایە یا نەتهێشتایە بگاتە ئەو ئاستەی کە بەغدا بوودجە ببڕێ، خۆت و حیزبەکەت نەکردایە بە پاشکۆی پارتی و سەرۆک وەزیرانەکەی ئێوە یاسای سەربازیتان بەرپادەکرد لە گەڵ پارتی و حکومەتەکەی (نفژ پم ناقش) هەموویتان جێبەجێکرد و دواتر خستانە پاڵ بەغدا، ئەو سیستمە حکومڕانیەی ئێوە بەرپایدەکەن لە قتوی هیچ عەتارێکدا نیە بێ وێنەیە بەڵام بەداخەوە لە بەر نەزانی خۆتان گەڕانەوە خانەی یەکەم لە گەمەی مارو پەیژەکەی کە خۆتان لە بەشێکی دیکەی پەناڵەکەتان ئاماژەتان پێ کرد. لە هەڵبژاردنەکانی ٢٠٠٤ دا میللەتی کوردی باشور ڕفڕاندمێکی ئەنجام دا تێکڕای میللەت داوای سەربەخۆیی کرد بەڵام بە هەردوو لاتان گۆڕیتانەوە بە پلەوپایە و دەستکەوتی تایبەت بە خۆتان وەک بنەماڵەکان لە بری ئەوەی بیکەنە دەسکەوت بۆ میللەت بیر وهۆش چاوتان لەو کاتەدا تەنها ڕەنگی سەوزی دۆلاری ئەدی و هیچی تر داواتر ڕەنگە ڕەشەکەی نەوت بەتاواوی کوێر و کەڕی کردن ، کاکی من بە شێوەیەک مەغرور بوبون کەستان نە ئەدی و حیسابتان بۆ کەس نە ئەکرد بۆ خۆتان نەوتتان دەفرۆشت و گرێبەستی سەقەتان واژوودەکرد بە ئێستاشەوە، ومیللەت وحکومەتان خستە ژێر باری قەرزێکەوە بۆ ماوەیەکی زۆر ئەگەر بتوانێت ڕزگاری بێت لێی . جگەلەوەی کە دزین و بەهەده‌ردانی سەروەت وسامانی میللەتان بە یاسا کرد جۆرەها جۆری کۆمپانایی وەهمی و فەرمیتان دروست کرد کەسوکارەکانتان پێشتر هەموو ئەزانین کە خاوەن چیبوون چۆن دەگوزەران بەڵام فەرموون ئەمڕۆ بیانبێنن کە خاوەنی چین ماشا‌و اللە  و تەبارەک ئەناوع و شکال کۆمپانیانی نەوت و وەبەرهێنان و…هتد. وئەڵێن (هژا من فـ‌چل ربی)…!  لە گەڵ ئەمانە ئەنواع و ئەشکال شتی وردەتان درۆستکرد و ئەوانێش بوون بە شت، ئەلێرەدا بۆ ئەوەی کارەکانی خودی خۆتان و بنەماڵە ودەورو پشت و دواتر حیزب  بەرژەوەندێکانتان بپارێزن ئەم دیناسۆرانەتان دروست کرد کە ئەمڕۆ گلەییان لێ دەکەن . دەفەرموون تەنها ئەوپارەیەی کە لای هەردوو لاتانە تەنها بەشێکی بگەڕێننەوە هەموو بوودجە و مووچە و بە قەرزەکانی حکومەتیشی پێدەرێتەوە ،ئەم نیفاقە چیە وبەس نەبوو خۆڵکردن بە چێ‌وی خەڵکا ئێوە تا ئێستا ڕێگرن لە نووسینەوەی دەستورێک بۆ هەرێم لە بەر ئەوەی هێشتا لەو بڕوایەدان کە ماوتانە بگەنە ئاستی تێربوون و بەرژەوەندێکانتان ماوێتی، لە لایەکی ترەوە بە هەردوو لاتان وەک ڕۆبۆتان لێهاوە بەدەست وڵاتانی ئیقلیمیەوە بەشی سەرەوە بۆ تورکیا و خوارەوە بۆ ئێران و هەردوو بەش بۆ ئەمریکا و خۆتان خستۆتە گێژاوێکەوە سەرتان لە خۆتان و لە میللەتیش تێکداوە . ڕێگرن لە یەکگرتن و ڕێکخستنی پێشمرگە لە ژێر یەک وەزارەتا و ئێوە ڕێگرن لە ……هتد.  ئێمە نازانین ئەم هەرێمە بەشیکە لە عێراقی فیدرال یا سەربەخۆیە  یا ئەم هەرێمە بریتیە لە دوو ئیمارەت  ئی دوو بنەماڵە و چەند کلک و گوێیەک یا هەرێمێکە کەیانی خۆی هەیە تێناگەین؟ خۆ ئەگەر بەشێکین لە عێراق دەبێ داهات مەرکەزی بێت وەک هەموو وڵاتە فیدرالەکانی دونیا،دەبێ هەرچی داهاتی وڵات هەیە بگەڕێتەوە بۆ مەرکەز و پاشان دابەشبکڕێ بە یاسا. ئێوە ئەمەشتان نەکرد لە دوای ٢٠٠٤ ەوە تا ٢٠١٧ هەموو کوردستانتان بە دەستەوە بو راستە بە فەرمی نەبوو بەڵام ئاسایش و پێشمەرگە ئیدارەتان لە وێ بوون بۆ نەتان پاراست و سیاسەتێکی هووشیارتان بەکارنەهێنا بە شێوەیەک کە نەتەوەکانی تر بۆ خۆیان داوای جێبەچیی مادەی ١٤٠ی دەستووری عێراق بکەن ، خۆتان ئەزانن چ هەڵەیەکتان کردوە و دەشزانن کە هەم کەرکوک و ناوچەکانیترتان لە دەست دا هاتوون فەشەلی خۆتان لە هەموو بوارەکان دا ئەخەنە شەمماعەی ئەوانەی کە بە دیناسۆر ناویان دێنن هەڵئەواسن. ئێمەی میللەت دڵمان بە چیتان خۆش بێ بە پڕۆژە بەنەڕەتێکانی ئەوانە بونەتە ژەهەر و دەچێتە جەستەی هاوڵاتیانی ئەو ناوچانەی کە ئەم پرۆژە سەقەتانەی تێدا کراون ، یا بەو هەموو نە خۆشیە مەترسیادارانەی کە ڕووبەڕوی هاوڵاتیان دەبێتەوە رۆژانە ، یان بە سێکتەری تەندروستی و خزمەتگوزارێکان ، یا بە ماوەی ناڵێین ٢٨ ساڵی رابووردو بە ڵام لە دوای ٢٠٠٤ەوە نەتانتوانی کارەباو ئاو دابێن بکەن ئەو حکومەتەی کە نەتوانێ نە خۆشەکانی تیمار یا چارەسەر بکات حکومەتێکی فاشلە و دەبێ بگۆڕدری ،بەڵام بە گۆڕینی دەمووچاو نابێ دەبێ سیستمەکەی بگۆڕی و یاسا سەروەر کەی لە خۆتانەوە دەست پیبکەن و ووەرنەوە هۆش خۆتان بزانن ج تاوانێکتان بەرانبەر ئەم خاک و خەڵکە کردوە و ج بێ وویژدانیەکتان کردوە و هەربەردەوامیشن، فەرموون ئەوە وەزیرەکەی خۆتان لە بەغدا ئەڵێ مووچە هەمووی ناردراوە بۆ هەرێم بەڵام لەبەر ئەوەی حکومەت قەرزارە دەبێ بیدەنەوە . قەرزێک لەبەر نەزانی و دزی خۆتان بە میللەتی ئەدەنەوە هەر بەڕاست مەنتقی حوکمڕانی ڕەشید بەم شێوەیەیە لای ئێوە بە خەڵکیش ئەڵێن دیناسۆر ئەی ئەبێ بە ئێوە بوترێ چی…..!  زۆرم لا سەیرە دوای ئەم هەموو شکستانە جورئەتی ئەوەتان نەبوو بێنە سەر شاشەکان و داوای لێبوردن بکەن لەوەی کە فەشلتان کرد لە بەڕێوەبردنی حکومەت و دابینکردنی لای کەم خزمەتگوزاریە سادەکانی کە پیویست بوو بۆ میللەت ودەست لەکار بکێشنەوە هیچ نەبێ بۆ ناو ناوبانگی خۆتان لە پاشە ڕۆژ، ئێوە خاوەن میللەتێکن مەڕ ئاسا بێ وەی کەچی نەتانتوانی لە برسێتی و چاوچنۆکی خۆتان نەک دووژمن بیانپاڕێزن بە ڕاستی جێی داخە.    دیناسۆرەکان ئێوە دروستانکردن و خۆشتانکرد بە سەرۆک و جێگر سەرۆکی دیناسۆرەکان، کورد ووتەنی " گەورە ئاو دەڕێژێ و بچووک پێی لێ دەخشێنێ" شوکر ‌هووشیارە مەحوی تێئەگا دونیا خەراباتە..!     

رێبوار کەریم وەلی (1) لێكتێگەیشتنی یەكەمی دەباشان لە كۆتاییەكانی 2012 لە نێوان (هەردوو رەحمەتی) تاڵەبانی و نەوشیروان مستەفا، شتێكی تاكتیكی بوو. تاڵەبانی لە رێگەی ئەو دیدارەوە كە دوای ئەوە نەخۆش كەوت و كۆتا مانۆڕی ژیانی سیاسی بوو، چەند ئامانجێكی پێكا. یەكەمیان نێوانی خۆی و بارزانیی چاك كردەوە كە لەسەر مەسەلەی لادانی مالیكی تووشی خیلافێكی قووڵ بوون (تا راددەیەك كە هەڕەشەی دەستلەكاركێشانەوەی لە پۆستی سەرۆككۆماری كرد)، خستنە ریفراندۆمی دەستووری كوردستانی (كە بارزانی پێداگر بوو لەسەر ئەوەی دەبێ هاوكات لەگەڵ هەڵبژاردنی پەرلەمانیی 2013 دا دەنگی لەسەر بدرێت) دواخست و ماوەی سەرۆكایەتیی هەرێمی كوردستانی بۆ دوو ساڵی دیكە درێژ كردەوە. ئەوە بەرهەمی یەكەم لێكتێگەیشتن و هاوئاهەنگیی نێوان تاڵەبانی و نەوشیروان مستەفا بوو، دوای ئەوەی كە سێ ساڵ پێشتر بزووتنەوەی گۆڕان لەناو هەناوی یەكێتی و چەپكە گوڵە مەشهوورەكەی مام جەلالەوە هاتە دەرەوە و دوو هاوڕێی تەمەن سنوورەكانی تەخوینكردنی یەكتریشیان بەزاندبوو. یەكێتی و گۆڕان لەم ساڵانەی دواییدا لەسەر هەرچییەك رێككەوتبن، سوودمەندی یەكەم پارتی بووە و سوودمەندی دووەم یەكێتی بووە. جا لێگەڕێ لەو رێككەوتنانەی كە ژێر بەژێریش لە بەینی هەردووكیان لەگەڵ پارتیدا هەیانبووە. پارتی بە لێكتێگەیشتنی یەكەمی دەباشان كەمێك قەڵس بوو، قەڵسییەكەشی لەوەوە نەبوو كە بۆ دەبێ یەكێتی و گۆڕان لێك نزیك ببنەوە، كێشە ئەوە بوو كە پارتی شێوەی ناردنی پەیامەكەی تاڵەبانیی بۆ بارزانی (سەرباری بەركاربوونی رێككەوتنی ستراتیژیی نێوانیان) بە نەگونجاو دەزانی! چونكە هەر چەند رۆژێك دوای ئەو لێكتێگەیشتنە (مێژووییە!) تاڵەبانی بەخۆ و بە شاندێكی قورسی مەكتەبی سیاسییەوە لە سەری رەش بوو. لەوێ لە حزووری بارزانی و شاندەكەی خۆیدا گوتبووی ئەگەر جارێكی دیكە شەڕی ناوخۆ رووبداتەوە، ئەو ماڵەكەی خۆی دێنێتە سەری رەش! رێككەوتنی دەباشان لە 17ی مایسی 2016 كە لە نێوان دیكۆری تاڵەبانی و نەوشیروان مستەفادا ئیمزا كرا (كە لە بنەڕەتدا رێككەوتنی ماڵی برایم ئەحمەد و نەوشیروان مستەفا بوو) و قەت یەك بڕگەشی (جگە لە ئیمزا كردنەكەی) لە كۆی 11 بەش و 25 ماددە هیچی لێ جێبەجێ نەكرا، بە ئامانجی قووتدانی گۆڕان بوو كە یەكێتی دەیزانی لە سەرەمەرگدان. كارتێك بوو بۆ دوورخستنەوەی گۆڕان لە پارتی. دیسان لە ساڵیادی كۆچی دوایی نەوشیروان مستەفادا، یەكێتی  هەمان قەوان لێدەداتەوە. رێككەوتنی دەباشان زیندوو دەكەینەوە! شتێك كە بە مردوویی لەدایك بووبێت چۆن زیندوو دەكرێتەوە: "یەكێتی ئەلئەعلەم". ئامانج ئیحراجكردنی پارتییە! پارتی كە بە خودی رێككەوتنەكە تەققەی سەری هاتبێ، فشەی بە مەیتەكەی دێت. گۆڕان یەك دوو ددانی ماوە، یەكێتی دەیەوێ ئەوانیش بكێشێت. یەك كۆ دوو دەبێ بە سێ! (2) پێدەچێ رۆژی سێشەممە لە دانیشتنی پەرلەمانی كوردستاندا، سەرۆكی هەرێمی چاوەڕوانكراو (نێچیرڤان بارزانی) بە شێوەی غیابی بە سەرۆكی هەرێم هەڵبژێردرێت. یەكێتییەكان و گۆڕانی هاوپەیمانی پارتی دەنگی پێدەدەن. سەروو هەشتا دەنگ دێنێت. یەكێتییەكان نیگەران بوون. هەفتەی رابردوو نێچیرڤان بارزانی لەگەڵ باڵە دەسەڵاتخوازەكانی مەكتەبی سیاسییان كۆبووەوە و گەرەنتی دانێ كە رێككەوتنی نێوان بارزانی و كۆسرەت رەسوڵ وەكو خۆی جێبەجێ دەكرێت. بەڵام راستییەكەی ئەو سێ كەسە (عیماد ئەحمەد، عومەر فەتاح و ئەرسەلان بایز) هەموویان پتر لەوەی دەربەستی بەرژەوەندیی یەكێتی بن، بۆ خۆدەرخستن داوای ئەو دیدارەیان كردبوو. ویستیان بڵێن ئێمەش هەین. دوای 10ی حوزەیران كە سەرۆكی هەرێمی كوردستان بە رەسمی دەستبەكار دەبێت و بارزانییەكی دیكەش رادەسپێرێت بۆ پێكهێنانی حكومەت، كوردستان و پارتی بە عەمەلی داخیلی قۆناغی سێ سەرۆكایەتی (مەرجەعییەتی بارەگای بارزانی، سەرۆكی هەرێم و سەرۆكی حكومەت) دەبێت. لانیكەم بەپێی یاسای سەرۆكایەتیی هەرێمی كوردستان، ژمارە یەكی ساڵی 2005 كە پەرلەمان لە ماوەی رابردوودا بەركاری كردەوە، پەیوەندییەكانی نێوان سەرۆكی هەرێم و سەرۆكی حكومەت رێكخراوە و سنووری دەسەڵاتەكانیان دیاری كراوە، بەڵام هیچ قانوونێك نییە باس لە مەرجەعییەت و جۆری پەیوەندیی نێوان دامەزراوەی سەرۆكایەتیی هەرێم و سەرۆكی حكومەت بكات. لە حاڵەتێكی ئاوادا، تا ئەو رۆژەی سەرۆك بارزانی لە گۆڕەپانی سیاسیدا رۆڵی هەبێت، سەرۆكی هەرێم (جا هەر دەسەڵاتێكیشی هەبێت) رۆڵێكی تەشریفاتی دەبینێ و توانای بڕیاری سیاسی و ستراتیژیی نابێت.  ئەگەر نەیەی نایەم! (3) پارتی لای خۆیان وایان داناوە كە وەكو دەستپێشخەرییەك و بۆ مەراسیمی سوێندخواردنی سەرۆكی هەرێمی كوردستان، سەرۆككۆمار دكتۆر بەرهەم ساڵح بانگهێشتی هەولێر بكەن. بانگهێشتەكە بەشێوەیەك دەبێ كە هەم سەرۆكی هەرێم و هەم سەرۆكی حكومەتی داهاتوو بۆ دكتۆر بەرهەمی دەنێرن و، رەنگبێ هەمان بانگهێشتنامە بۆ سەرۆك وەزیران، سەرۆكی پەرلەمان و كەسایەتییەكانی دیكەی بەغداش بنێردرێت. مەراسیمێكی شاهانە دەبێت. بەسەدان دیپلۆمات، سیاسەتمەدار و كەسایەتی لە سوێندخواردنی دووەم سەرۆكی هەرێمی كوردستاندا بەشدار دەبن. بەڵام بەپێی زانیارییەكان هەم سەرۆككۆمار و هەم سەرۆك وەزیرانی بەغداش گوتوویانە بانگهێشتەكە چۆن بێت ئاوا وەڵامی دەدەنەوە. واتا ئەگەر بە نامە دەعوەتیان بكەن، ئەوانیش بە نامە جواب دەدەنەوە. ئەگەریش بە حزووری بانگهێشت بكرێن، ئەوا ئەوانیش بە حزووری ئامادە دەبن. راستە بەرهەم ساڵح پێویستی بەوە هەیە هەولێر لە پشتی بێت، بەڵام رەنگبێ بەقەدەر پارساڵ پێویستی بەو پشتیوانییە نەبێت. لە كاتێكدا وڵاتی بەناو عێراق و سەركردەكانی دەكەونە ناو چەقی رووبەڕووبوونەوەی ئێران و ئەمریكا و سەركردەكان رۆڵی یەكلاكەرەوە دەبینن، رەنگبێ پێویست بێت كە یەكەم جار لە هەولێرەوە دان بە بەغدادا بنرێت، نەك بەغدا بێتە بەرپێی هەولێر.  

بێستون فایەق  بەرپرسی یەکەمی خراپی دۆخی کورد لەناوەندی پارێزگا و قەزاو ناحیەو گوندەکانی کەرکوک کورد بۆ خۆیەتی ، ئەو روداوانەی کەرکوک لە تەعریب و جارێکی ترشێواندنەوەی دیموگرافیای شارەکە و لابردن و ئاڵو گۆڕکردنی بەڕێوەبەرە کوردەکان بەتەنیا تاوانی راکان جبوری جێگری پارێزگار نیە ، لە کاتی  چۆڵ بونی پۆستی پارێزگاردا یاساو عورفە کارگێڕیەکان جێگر دەکەنە خاوەن دەسەڵات و کەسی یەکەمی بەڕێوەبردن , دوای روداوەکانی ١٦ ی ئوکتۆبەرو رادەستکردنی کەرکوک و ئیدارەو دەسەڵاتە کوردیەکەی بە حەشدی شەعبی و سوپای عێراق دۆخی کورد جارێکی تر گەڕایەوە پێش ساڵانی ٢٠٠٣ و بە دواکەوتنی دانانی پارێزگار کە بەشی کوردەو بەغدا و پێکهاتەکانی کەرکوکیش نکوڵی لەوە ناکەن , ئەو خراپیەی دوخی کورد بەرەو قوناغێکی توندتر دەڕوا و درێژە کێشانی ناکوکی و رێکنەکەوتنی پارتی و یەکێتی لەسەر کەسێک بۆ پۆستی پارێزگاری کەرکوک دۆخی کەرکوک و خەڵک و خاکەکەی دەباتە قوناغێکی لە ئێستا خراپترەوە . پارێزگار کەسی یەکەم و بڕیار بەدەستی سنوری ئیداری پارێزگایە و ئەگەر ئێستا کەرکوک پارێزگارێکی کورد ئیدارەی بدایە (پارێزگارێکی دەست پاکی جیاوارتر) بێگومان روداوەکان بە جۆرێکی تر دەبون ، لە  ١٦ ی ئۆکتۆبەر یەکێتی بە مامەڵەو کۆمەڵێ هەنگاوی گوماناوی کەرکوک و خەڵک  و خاک و دەسەڵاتەکەی بۆ حەشدی شەعبی و سوپای عێراق بەجێهیشت ، دواتر و تا ئێستاش پارتی رێگرە لە دانانی پارێزگارو بە بیانو هۆکاری نابەجێ تاوانبارو بەرپەسە لەو دۆخە خراپانەی کەرکوک و خاک و خەڵکەکەی کە ئێستا بەردەوامە و رۆژ بەرۆژ پەرەسەندنی نوێ بە خۆوە دەبینێ . ئەوەی ئێستا خەڵکی کورد لە کەرکوک بەسەری دێ  ، پێش ئەوەی راکان جبوری و حکومەتی بەغدا و لایەن و ناوەندی تر لێ بەرپرس بن یەکێتی و پارتی لێ ی بەرپرسن ، ئەوەشی  پێش هەر کەس دەتوانێ بەر بەو هەنگاوە ناڕەوایانە بگرێ پارێزگارێکی کوردە کە پارتی و یەکێتی بۆ کەرکوکی دانانێن.    

سەرتیپ وەیسی كەریم  له‌سه‌ر بنه‌مایی ڕێككه‌وتنێكی پێشووتری نێوانیان، له‌ نوێترین نامه‌دا كۆسره‌ت ره‌سوڵ داوا له‌ مه‌سعود بارزانی كردووه‌ به‌هۆی نزیكبوونه‌وه‌ی ئه‌نجامدانی سه‌رژمێری گشتیی له‌ عێراق، پێویسته‌ په‌له‌بكرێت له‌ ئاسایكردنه‌وه‌ی دۆخی كه‌ركوك و دانانی پارێزگاری كه‌ركوك، چونكه‌ ئه‌گه‌ر بارودۆخه‌كه‌ به‌م شێوه‌یه‌ بمێنێته‌وه‌، ڕه‌نگه‌ ئه‌نجامی سه‌رژمێرییه‌كان له‌ به‌رژه‌وه‌ندی كورد نه‌بێت له‌و ناوچانه‌. نامه‌كه‌ی كۆسره‌ت ڕه‌سوڵ تاڕاده‌یه‌كی زۆر پاساوی لۆژیكی تێدایه‌، به‌ڵام بارزانی له‌سه‌رجه‌م به‌ڵێنه‌كانی پێشووتری پاشگه‌زبۆته‌وه‌، نه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌یه‌ پارێزگار له‌و كه‌سانه‌ بێت كه‌ یه‌كێتیی دیاریكردووه‌، نه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدایه‌ له‌ ئێستادا ئه‌و كاره‌بكرێت. گروپی كه‌ركوكییه‌كانی نێو مه‌كته‌بی سیاسی یه‌كێتی له‌سه‌ر ناوه‌ڕۆكی وه‌ڵامی نامه‌كه‌ی بارزانی، هه‌فته‌ی ڕابردوو كۆبوونه‌وه‌یه‌كی مه‌كته‌یبی سیاسیان ئه‌نجامدا، له‌ ئێستاشدا داواده‌كه‌ن یه‌كێتیی به‌ هیچ جۆرێك ده‌نگنه‌دات به‌ نێچیرڤان بارزانی، تاوه‌كو به‌ڵینه‌كانیان له‌باره‌ی كه‌ركوكه‌وه‌ جێبه‌جێده‌كه‌ن. هه‌فته‌ی ڕابردووش شاندێكی مه‌كته‌بی سیاسی یه‌كێتیی له‌وباره‌یه‌وه‌ به‌ نهێنی له‌گه‌ڵ نێچیرڤان بارزانی كۆبوونه‌ته‌وه‌، داوایان كردووه‌ به‌ڵێنه‌كان وه‌ك خۆی جێبه‌جێبكرێت. یه‌كێتیی جیا له‌و ناوانه‌ی له‌ ڕابردوودا بۆ پۆستی پارێزگار پێشكه‌شیكردووه‌، ئه‌مجاره‌ ژماره‌یه‌كی دیكه‌ی ناوی پێشكه‌شكردووه‌ بۆ پۆستی پارێزگار، به‌ڵام پارتی و بارزانی ته‌نها فه‌ره‌یدوون عبدالقادریان به‌لاوه‌ په‌سه‌نده‌، یه‌كێتیش ئه‌مه‌ ڕه‌تده‌كاته‌وه‌، ته‌نها كۆسره‌ت ڕه‌سوڵ له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌یه‌، ئه‌گه‌ر پارتی هه‌ر نه‌هاته‌ ژێربار، ئه‌وكات ده‌كرێت فه‌ره‌یدن عبدالقادر بكرێته‌ پارێزگارو خالید شوانیش بكرێته‌ وه‌زیری داد. كۆسره‌ت ره‌سوڵ به‌رپرسیاریه‌تی رێككه‌وتنی نێوان پارتی و یه‌كێتیی هه‌ڵگرت، كاتێك توانی حزبه‌كه‌ی ڕازیبكات بۆ ڕێككه‌وتن له‌گه‌ڵ پارتی، ئێستاش ناوبراو تووشی ئیحراجی بووه‌و كه‌ بارزانی له‌ به‌ڵێنه‌كانی پاشگه‌زبۆته‌وه‌. ره‌ِنگه‌ له‌ چه‌ند ڕۆژی داهاتوودا، پرسی كه‌ركوك جارێكی دیكه‌ قه‌یرانێك دروستبكات، له‌ نێوشیان مه‌سه‌له‌ی هه‌ڵبژاردنی سه‌رۆكی هه‌رێم.

مەریوان وریا قانع حكومەتی ناوەند موچەی ٤ مانگی فەرمانبەرانی ھەرێمی ناردوە و ھەرێمیش تا ئێستا لانیكەم نیوەی ئەو موچەیەی ھەڵگرتوە و لە كاتی خۆیدا بە موچەخۆرانی ھەرێمی نەداوە. فواد حسێن، وەك وەزیری مالیەی حكومەتی عێراق، بە ئاشكرا ئەوە دەسەلمێندرێت كە ئەو پارانە نێردراون بەڵام دابەشنەكراون. حكومەتی ھەرێمیش لەبەرامبەر ئەم موعەما گەورەیەدا بێدەنگە. ئەوەی لەم چەند ساڵەی دوایی خەڵكی ھەرێم گوێیان لێبووە ئەوەیە كە ھەرێم پارەیەكی زۆر قەرزارە، ئەم قەرزانەش بە چەندان ملیار دۆرلار دەخەمڵێندرێن. چەند ساڵێك لەمەوبەریش ئاشتی ھەورامی، وەزیری نەوت و سامانە سروشتیەكان، بە ئاشكرا و لەسەر تەلەفیزیۆنەوە بە ھەمووانی ووت نرخی بەرمیلێك نەوت بۆ ١٠٠ دۆلاریش بەرزببێتەوە، ھێشتا حكومەتی ھەرێم بۆ ساڵانێكی درێژ ناتوانێت موچەی فەرمانبەرەكانی دابینبكات. پرسیارەكە ئەوەیە ئەم حكومەتە بۆ ناتوانێت ئەم كارە بكات؟ ئەگەر لەبەر قەرزەكانە بڕ و ڕادەی ئەو قەرزانە چەندن؟ ئەو قەرزانە چۆن دروستبوون؟ ئەوەی كە قەرزكراوە بۆ كوێ چوون و چیان لێھاتوە؟  ئەمانە ھەندێك لەو پرسیارە سەرەتایی و سادانەن كە مافی ھەموو ھاوڵاتییەكی ھەرێمە وەڵامەكانیان بزانێت. ئەركی ئەو حكومەتەیە ئەم مەسەلەیە بۆ خەڵك ڕوونبكاتەوە. ماقوڵ نییە ھەرێمێك دەوڵەمەند لە نەوت و بچووك لە دانیشتواندا نەتوانێت خۆی خۆی بەخێوبكات. ئەو ھەموو قەرزەی كردبێت، تا ئەو شوێنەی تەنانەت موچەی فەرمانبەرەكانیشی بۆ نەدرێت. مەسەلەكە جگە لە بوونی گەندەڵییەكی زەبەلاح و دزینێكی كەم وێنە و خراپبەكارھێنانێكی ھێجگار نابەرپرسانەی پارە و سامانی نیشتیمانیی، زیاتر نییە. كاتی ئەوە ھاتووە كەشفكردنی ئەم مەلەفی نەوت و مەلەفی قەرز و مەلەفی سەرفكردنە سەیرەی پارە، ببێتە بابەتی ژمارە یەكی كاری سیاسیی لە ھەرێمدا. بەبێ دەستبردن بۆ ئەم مەلەفانە ھەموو كارەكانی تر بێمانان. ھەموو كردەیەكی ئینسانیی پێویستی بە كەمەكێك شەرم و حەیا ھەیە، ئەوەی لە ھەرێم و لە سیاسەتی كوردیدا نەماوە ھەردووكیانە. سیاسەتی وا بێشەرم و وا بێحەیا لە دونیادا وێنەی نییە.  

هادی حەمەرەشید یەکێتی نەبووایە عەیامێك بوو شتێك نەمابوو ناوی پارتی بێت، ئەوە یەکێتییە پرۆسەی مانەوەی پارتی درێژ و درێژتر ئەکاتەوە، یەکێتی وەك قوتابخانەیەك(جا هەرچیتریش کە خۆی پێ جودایە و هەڵگری هەمان خەسڵەتەکانی یەکێتییە، هەمان دەرئەنجامی هەیە!) یەکێتی وا چل و ئەوەندە ساڵە خەڵكی نیگەران لە سیاسەتی پارتی نیگەرانتر ئەکات و وایان لێ ئەکات کە درود و ڕەحمەت بنێرێت بۆ کفن دزی پێشوو و لە حەوشەی پشتەوە خۆیان بکەنەوە بەناو پارتیدا! یەکێتی (ماڵە گەورەکە) نیە، بەقەولی باوی خەڵك (ماڵە بێ گەورەکەیە) و بەردەوام بە نیگەران کردنی خەڵك ماڵەکەی پارتی گەورە و گەورەتر ئەکات! چەند ماندووکەر و تاقەتپڕوکێنە کە چەند دەیەیە گوێی هاوڵاتیانی ئەم هەرێمەت پڕکردبێت لە خراپی و نەنگییەکانی (بارەگای بارزانیی و مەکتەبی سەرۆك) کەچی (ئیدارەی گشتیی)یەکەی خۆت هەناسەی لەبەری گشت بڕیبێت! عەیامێکە ژمارەی ئەندامانی خێزان و ماڵباتی بارزانیی بۆ خەڵك ڕیزبکەیت و چیرۆکی دەستێوەردانی ئەوان بۆ ناو حیزب و بازاڕ و کۆمەڵگا بگێڕیتەوە و کەچی بەچەند ئەندامێکی کەمی خێزانی باڵادەستی خۆتەوە سەرانە لە پنت بە پنتی قەڵەمڕەوییەکەی خۆت وەرگریت بۆ کۆمپانیاکانت، لەگەڵ پاقلەفرۆشێکدا تا ئەگات بە گەورەترین سەرمایەدار داوای شەریکایەتیی بکەیت! یەکێتی کە دروست ئەبێت، پارتیبوون بۆ سەردەمێکی درێژ ئەبێتە عەیبە، بەڵام بە وێرانەکردنی سیاسەت و ئیدارە بەردەوام خەڵك تەیار ئەکاتەوە بۆ پارتی، نەك بەو لۆژیکەی کە پارتی باشترە، بەڵکو یەکێك لە پاڵنەرەکان تۆڵەیە لەم هێزەی کە بەردەوام ماڵەکەی کەیل و سەرگەردان و کارەکتەرەکانی خەریکی یەکترشکاندنن، پاڵنەرەکەیتر تەسلیمبوونە بەو لۆژیکەی کە پێشتر زۆر ڕادیکاڵانە دژی بووە، بەڵام کە خۆی لە ماڵێکی وێرانتردا بینیوەتەوە، بڕیاری سەنگەرگۆڕین و گەڕانەوە بۆ پارتی دایکی داوە! سەرگوزەشتەی(کۆمەڵەی ڕەنجدەران) و ڕێکخستنی پۆڵاین و کاڵکردنەوەی پارتی و پاشەکشەکردن بە ململانێی کلاسیکیی(مەلایی_جەلالیی) بۆ قۆناغێك، کەیسێکی جیاوازە و ناکرێت تێکەڵ بە کۆی وێنەکە بکرێت، بەڵام کاتێك کە بەشێك لە سەرکردە و فەرماندەکانی کۆمەڵە لە پاش ڕاپەڕین خراپترین و بەدناوترین سیگناڵی بەڕێوەبردنیان خستەڕوو، ئیدی پێویست بوو بە کۆرس درود بنێرین بۆ ئەو کەسانەی کە لەسەرەتای ڕاپەڕیندا کۆمەڵەیان هەڵوەشاندەوە و نەیان هێشت ڕۆژگاری بارۆن و فیرعەونەکانی شار ببینن! ئیدارەی ئەم ناوچەیە کە بەڕواڵەت و (لەخەو)ماندا ئارامە، لەڕاستیدا هەر وەك چۆن لە هەولێر و دهۆك لەسەر شەقامەکان بەهێز لاواز ئەکوژێت و چەك لەشان و دەسەڵاتداران خەڵکانی سڤیل ئەکوژن، تەنانەت سیاسییەکی بەهێزی ناو ماڵبات پاکتاوی جەستەیی ئەندامانی مەکتەبی سیاسی و فیگەرە سەربازییەکانی خۆیان ئەکەن، لێرەش بەڕۆژی ڕووناك و لە پەنهانی شەودا تیرۆر و کوشتن بەردەوامە و وێنەکان ئێجگار لەیەك ئەچن! ئەگەر لە هەولێر خێزانێکی گەورە سەری لە کەلاکی ئیدارە نابێت و خوێنی ئەو خەڵکە بمژێت، ئەوا لێرە ئیدارەی گشتیی بە چەندین ناوی جیاوازەوە هەمان پرۆسە ئەنجام ئەدەن و پاش خۆیشیان بێ باکن کە چەند بەرپرسی لۆکاڵییش یەك تنۆك خوێن لە جەستەی خەڵکیدا ناهێڵن! دۆخی بازرگانیی و بازاڕ و کەسابەتی خەڵك لەخراپترین قۆناغی بێ پێشینەدایە، بازرگان و بزنسمانان لە بچووکترین تروسکە ئەگەڕێن تا ئاسۆیەکیان بەڕوودا بکاتەوە، ئەگەر سەردەمێك سڵیان لە کاك نەوشیروان و کۆمەڵێك تێکۆشەری دەوری کردبێت بەداخەوە وا لە دوو ساڵی ڕابردوودا پەردەی شەرمیان دڕاندووە و سەرکردەکانی گۆڕانیش بەهۆی بوونی پشك و بەشی خۆیانەوە بێ باکن لەو فشارە زۆرانەی هەردوو ئیدارە! بەهۆی پێگەی ژیانی خۆم کە پارێزگای هەڵەبجەیە، شاهیدی دەیان گێچەڵ و فشاری ئەو ئیدارەیە و کۆمپانیاکانیانم لەسەر کاسبکار و بازرگانان، لەجێگایەکی داخراوی وەك هەڵەبجەدا کە ساڵانێکە خوازیاری کردنەوەی دەروازەیەکی فەرمیی و بوار ڕەخساندنین بۆ خەڵکی ناوچەکە تا شارەکە ڕێژەیەك لە بوژاندنەوە بەخۆیەوە ببینێت، کەچی بڕیار و داخوازیی کۆمپانیاکانی سەر بەئیدارەی گشتیی بارگرانیی زۆری بۆ بازرگان و کاسبکار و شۆفێر و کرێکاران دروست کردووە، لە بەرامبەردا کەمترین خزمەتگوزارییان لەو باج و سەرانەیە دەرنەکردووە. بەجۆرێك کە چەندین کەس لەو توێژانەی کە باسمان کرد پەیوەندییمان پێوە ئەکەن و ئەپرسن; ئەرێ بەڕاست ئێوەی چالاکوانانی مەدەنی کەمپەینتان بۆ دروستکردنی پارێزگا، بۆ سەرپێخستنی ئەم جۆرە ئیدارەیە بوو کە هەر ڕۆژەی بارگرانییەکی بێ خزمەتگوزاریی بێت؟! نموونەشیان لەئێستادا زوو زوو داخستنی دەروازەی سنووریی تەوێڵە و سەپاندنی چەندین بڕیار و بارگرانییە لەلایەن کۆمپانیاکانی سەر بەحیزبەوە، هاوکات کردنەوەی گەراجێکە لە گوڵپ کە لەڕووی یاساییەوە زۆر دورە لە دەروازەکەوە و لەگەڵ ستانداردی ئیدارییدا ناگونجێت، لەزاری شۆفێرەکانەوە(لەگەڵ ڕێزماندا) سیاجێك وەك پەچەی ئاژەڵیان بۆ دروست کردوون، بەبێ بڕینی هیچ قۆناغێكی تەندەرین و بنیادنانی بەشەکانی لە بوونی مزگەوت و خواردنگە و ئۆفیسی حەوانەوە بۆ شۆفێران و گرەنتی پاراستنی ئۆتۆمبێلەکانیان، بەڵکو بە دەستەواژەی( گرنگ نیە ئۆتۆمبێلەکانتان ئەبەن بۆ ئەو گەراجە بۆ ڕاگرتن، بەڵکو گرنگە هەموو شۆفێرێکتان بڕی پێنج هەزار دینار ڕادەستی گەراجەکە بکەن)کۆتا ڕازی دڵی خۆیانیان بەبێ ئەملاولا پێڕاگەیاندوون، کە وەك باسیان کرد، ئەدرێت بە کۆمپانیای (ڕەزگە)ی سەر بە ئیدارەی گشتیی!! کە بێگومان دۆخی هیچ دەروازەیەك لەمە باشتر نیە، بۆ هەر بوارێك یەکێك لە کۆمپانیاکانی سەر بە ئیدارە ڕاسپێردراوە بۆ قۆرخکاریی! لای هەمووان ڕوونە کە لەسەر ئاستی باڵادا پرۆسەکە لەمە وێرانترە و هەردوو ئیدارە وەك دۆزەخی کاسبکار و پیشەوەر و بازرگانان دێتە بەرچاو و هەرێمیان زیاتر بەدناو کردووە!

كامەران وریا قانع   به‌شی 1 له‌ سه‌ره‌تای ساڵه‌كانی هه‌فتاكانی سه‌ده‌ی رابردوو كۆمپانیای (دایملر –بنز ) كه‌ ئۆتۆبێلی مارسیدس – بنز به‌رهه‌م ده‌هێنا نزیك بوو له‌ مایه‌ پووچی به‌هۆی به‌رزبونه‌وه‌یكی خێرایی نرخی نه‌وت و كه‌مبوونه‌وه‌ی ئاستی فرۆشتنی ئۆتۆمبێلی مارسیدس . ئه‌م نزیك بوونه‌وه‌ له‌ ئیفلاسی كۆمپانیا هانی هه‌ندێك له‌ ده‌وڵه‌مه‌نده‌كانی عه‌ره‌بی دا كه‌ ئه‌و كۆمپانایه‌ بكڕنه‌وه‌، به‌ڵام هه‌ر زوو بانكی نیشتمانی ئه‌لمانی كه‌ بانكێكی حكومییه‌ ، قه‌رزێكی زۆری به‌ كۆمپانیای دایملر دا ، بێ قازانج هه‌تاكو ئه‌و كۆمپانیایه‌ دووباره‌ خۆی له‌سه‌ر پێ بگرێته‌وه‌. ئه‌مرۆ زانایانی بواری ئابوری ، له‌ مه‌رجه‌ هه‌ره‌ سه‌ره‌كیه‌كان بۆ پێشكه‌وتنی ئابوری و دروست كردنی ده‌ڵه‌وتی به‌هێز له‌ بوونی متمانه‌ ده‌بینه‌وه‌ له‌ نێوان ده‌زگاكانی ده‌وڵه‌ت به‌ یه‌كتر. واته‌ ته‌نها بوونی كارگه‌ی گه‌وره‌ و پاره‌ی زۆر و سه‌رچاوه‌ی سروشتی زۆری وزه‌ مه‌رج نیه‌ ده‌ڵه‌وتێكی یه‌كگرتوو یان ئابوریه‌كی پێشكه‌ووتوت بۆ به‌رهه‌م بێنێت ئه‌گه‌ر متمانه‌ له‌ نێوان ده‌وڵه‌ت و كۆمه‌ڵگا له‌لایه‌ك وه‌ كۆمه‌ڵگاو تاك له‌ لایه‌كی تره‌وه‌ نه‌بێت كه‌ ئابوری ناسان پێده‌ڵین ( رۆشنبیری متمانه‌). له‌ نموونه‌ی مارسیدس ده‌ركه‌وت، دوو گه‌وره‌ترین كه‌رتی ئابوری ئه‌ڵمانیا له‌ كاتی قه‌یران فریای یه‌ك كه‌وتن ، ئه‌م فریاكه‌وتنه‌ش له‌سه‌ر بنه‌مای متمانه‌ بوو، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی بۆ گه‌لی ئه‌ڵمانی قبول كراو نیه‌ كۆمپانیاكی ره‌سه‌نی وه‌ك (دایملر –بنز ) غه‌یره‌ ئه‌لمان خاوه‌نی بێت. متمانه‌ چیه‌؟ چۆن دروست ده‌بێت؟ به‌ كورتی متمانه‌ واته‌ به‌رپرسیاره‌تی ، ئه‌م زاراه‌وه‌یه‌ش زۆربه‌ی زانسته‌كان راڤه‌یان كردوه‌ ( زانستی كۆمه‌ڵناسی، زانستی مرۆڤ ناسی، زانستی سیاسی ، زانستی ئابوری ..هتد) متمانه‌ پێدراوێكی سروشتی نیه‌،هیچ كه‌س و لایه‌نێك له‌ خۆرا متمانه‌ به‌وی تر ناكات ،به‌ڵكو ئه‌نجامی مێژوویه‌ك له‌ كار كردن پێكه‌وه‌ دروست ده‌بێت كه‌ خۆی له‌ ( به‌شدار بوون له‌ دروست كردنی بریار ، رێز گرتنی ماف ، كار كردن به‌ راستگۆی ، باوه‌ڕ به‌ خۆ بوون و به‌ویتر ، روحی یارمه‌تی دان، هه‌ست كردن به‌ به‌رپرسیاره‌تی به‌رامبه‌ ئه‌وانی تر..هتد ) وه‌ متمانه‌ به‌رده‌وام كار كردنی به‌ گروپ دروست ده‌كات، گرنگترین كاری متمانه‌ ئه‌وه‌یه‌ تاك ناچار ده‌كات ئاماده‌ بێت له‌ گروپ كار بكات. متمانه‌ ئه‌و سه‌رمایه‌ دروست ده‌كات كه‌ له‌ بواری ئابوری پێده‌ڵێن ( سه‌رمایه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تی) ، ئه‌م سه‌رمایه‌ كۆمه‌لایه‌تیه‌ ده‌كرێت له‌ هه‌ژارترین شوێنی دنیا گه‌وره‌ بێت و له‌ ده‌وڵه‌مه‌ندترین شوێنی دنیا نه‌بێت، ئه‌م سه‌رمایه‌ ده‌توانێ كۆمه‌ڵگاكان له‌ دۆخێكی مت بوو بگوازێته‌وه‌ بۆ دۆخێكی زیندو و پێشكه‌وتوو. ئه‌م سه‌رمایه‌ كه‌سێك یاخود گروپێك به‌ ته‌نها خاوه‌نی نیه‌، به‌ڵكو هه‌موو كۆمه‌ڵگا خاوه‌نیه‌تی ، ئه‌م سه‌رمایه‌ش گرنگی ئه‌وه‌یه‌ زۆربه‌ی یه‌كه‌كانی كۆمه‌ڵگا به‌شدارن له‌ دروست كردنی ، هه‌ر له‌ ده‌زگاكانی حوكمرانیه‌وه‌ ، بۆ قوتابخانه‌و زانكۆكانه‌وه‌ بۆ شوێنه‌ دینییه‌كان و بۆ كۆی ئه‌و رێكخراوه‌ حكومی و ناحكومیانه‌ی كه‌ له‌ كۆمه‌ڵگا هه‌یه‌، هه‌ر ده‌زگایه‌ك به‌ كاركردن به‌ لێپسراوه‌تی راسته‌قینه‌ به‌شداریكی گه‌وره‌ له‌ دروست كردنی ئه‌م سه‌رمایه‌ ده‌كات.گرنگی ئه‌م سه‌رمایه‌یه‌ ئه‌وه‌یه‌ متمانه‌ له‌ سنوری خێزانێكی بچوك( كه‌ یه‌كه‌ی خێزان زۆرترین متمانه‌ی تێدایه‌ له‌ زۆربه‌ی كۆمه‌ڵگاكان) ده‌باته‌ ده‌ره‌وه‌ و ده‌یخاته‌ به‌رده‌م سنورێكی فراوانتر( رووبه‌ری گشتی كۆمه‌ڵگا ) ئه‌م گواستنه‌وه‌یه‌ش له‌ سنورێكی بچوك بۆ سنورێكی گه‌وره‌تر وا ده‌كات ئه‌و تاكانه‌ی یه‌كتریش نه‌ناسن متمانه‌ به‌ یه‌ك بكه‌ن. له‌ دووسه‌د ساڵی رابردوو سێ كۆمه‌ڵگا به‌وه‌ ناسراون كه‌ دیارده‌ی متمانه‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ی سنوری خێزان له‌ئاستێكی به‌رزه‌ ، ئه‌وانیش یابان و ئه‌لمانیا و ئه‌مریكایه‌. هه‌رچه‌نده‌ جیاوازی گه‌وره‌ هه‌یه‌ له‌ نێوان ئه‌و سێ كۆمه‌ڵگایه‌ له‌ زۆربه‌ی كایه‌كان و چۆنیه‌تی به‌رێوه‌ بردنی حكومرانی ، به‌ڵام له‌ ئاستی متمانه‌ی به‌رز هه‌موویان له‌و خاڵه‌دا یه‌ك ده‌گرنه‌وه‌.

جەبار قادر    (٢)  تێبینی و ڕوونكردنەوە لە سەر دید و بۆچوونی هاوڕێیان: بۆ ئەوەی تێبینی و لێكدانەوەی هاوڕێیان لەسەر بەشی یەكەمی ئەم وتارە هەر وا بەبێ بەدواداچوون و ئاوڕدانەوە تێنەپەڕن، بە پێویستی دەزانم ئاماژە بە چەند خاڵێك بكەم: 1. ئەوەی مایەی دڵخۆشییە ئەوەیە كە زۆربەی ئەوانەی كۆمێنتیان هەبوو لەسەر بەشی یەكەمی ئەم زنجیرە وتارە، لە یەك بۆچووندا هاوبیر و هاودەنگن ئەویش ئەوەیە، كە كوردانی كەركوك و ناوچە كوردستانییەكانی دەرەوەی هەرێم پێویستییان بە ڕێبازێكی نوێی كاركردنە لە دەرەوەی سیاسەتی حیزبە كوردییەكان. بەدەربڕینێكی تر دەبێ خۆیان بڕیار لە چارەنووسی خۆیان بدەن، چاوەڕوانی ئەوە نەبن هێزی تر لە دەرەوەی كەركوكەوە بێن بڕیاریان بۆ بدەن. ئەو ڕێبازە چۆن دەبێ؟، ڕەهەند و ئامانجە سەرەكییەكانی چی دەبن؟، كێن ئەوانەی بەڕێی دەخەن و ئەركەكانی ڕادەپەڕێنن؟، ئەی كوردانی دیاسپۆرا چۆن دەتوانن پشتیوانیان بن؟، ئەمانە ئەو پرسیارانەن كە دەبێ گفت و گۆیان لەبارەوە بكرێت.  2. هەندێ لە هاوڕێیان ئاماژەیان بە هۆكارە سەرەكییەكانی ئەم بار و دۆخەی كەركوك كردووە، كە لە تەك هەڵوێستی شۆڤینی و دژ بە كوردی كاربەدەستانی كۆن و نوێی عێراقدا، سیاسەتی بێ ناوەڕۆك و دوور لە بەرژەوەندی نەتەوەیی یەكێتی و پارتی هۆكاری سەرەكی بوون. هەموو ئەو كارانەی ئەم دوو حیزبە لە ساڵی ٢٠٠٣ لە كەركوك كردوویانە لەسەر زەمینەیەكی قانوونی بنیات نەنراون، بۆیە كەسێكی ڕەگەزپەرستی وەك ئەم پارێزگارە ناقانوونییە وا بەئاسانی هەمووی هەڵدەوەشێنێتەوە. مرۆڤ خەمبار دەبێت، كاتێ گوێی لێ دەبێ كە هەندێ لە كوردانی ئەم ناوچانە دەڵێن: ئێستا زیاتر هەست بە قانوون دەكەن، لە هاتوچۆوە بگرە تا چەك هەڵگرتن و شتەكانی تر!!!. ئەمە بۆ خۆی مایەی شەرمەزارییە بۆ دەسەڵاتدارانی كورد، كە كۆمەڵی نەخوێندەوار و بێ ئاگایان لە بارودۆخی كەركوك كردبووە بەرپرس لە شارەكە و هەندێكیان وەك داگیركر هەڵس و كەوتیان لە گەڵ خەڵكی ئاساییدا دەكرد.  3. هەندێ هاوڕێ وەك هەمیشە لە هەوڵی ڕاكێشانی خوێنەردان بۆ قەوانی سواوی ململانێی حیزبایەتی. هیچ دەرفەتێك لە دەست نادەن و باسەكە هەرچی بێت، دەیبەنەوە سەر ئەو پەتا نەفرەتییە. هیوادارم تێبینی و كۆمێنتەكان لەو چوارچێوەیە دەرچن، ئەگەر بیرۆكەیەكمان هەیە بۆ دەرچوون لەم بارودۆخە پێشكەشی بكەین، ئەگەر نا من و هاوڕێیانم كاتی ئەوەمان نیە خۆمان بەو باسەوە خەریك بكەین. زیاتر لە پەنجا ساڵە كورد خەریكی ئەو بگرە و بەردەیەیە و هیچی بە هیچ نەكردووە و لەمەودواش هەر وا دەبێ. كاتی ئەوە هاتووە خەڵك خۆی لەوە زیاتر بەم باسەوە خەریك نەكات، هێچ شتێك نەماوە لەم بوارەدا بوترێ. لە جێگەی ئەو دروشمە ڕەگەزپەرستەی تورك كە دەڵێت "چەند بەختەوەرم كە توركم" دەبێ ئەوانەی لەم پەتایە ڕزگاریان دەبێت بڵێن "چەند بەختەوەرم كە لەم پەتایە زگارم بووە".  4. ئەم بیرۆكانەی لێرەدا دەخرێنە ڕوو بۆ دروستكردنی حیزب نیە، چونكە كورد قیرانی حیزبی نیە، بەڵكو قەیرانی كولتوری سیاسی نوێی هەیە، كە جیاواز بێت لەوەی ئەمڕۆ لە كوردستان باوە. حیزبی سەدان بارەگا، دەزگا، ڕێكخراوی بە ناو ناحكومی، دەیان تەلەفزیۆن، سەدان كۆمپانیا و دەیان هەزار موچەخۆر خەڵكیان پەریشان و سەرگەردان كردووە. لێرە باس لە گردبوونەوەیەك یا جموجوڵێك دەكەین كە ڕەهەندی ڕۆشنبیری، كۆمەڵایەتی و ئینسانی هەبێت، هەوڵ بدات لە جێگەی ئەو كەش و هەوا ژەهراوییە كە لەو ناوچانەدا دروست كراوە، كەش و هەوایەكی تەندروست لە نێوان پێكهاتەكاندا دروست بكات بۆ ئەوەی خەڵك بتوانن بەبێ دوژمنایەتی و ڕق و كینە پێكەوە بژین. 5. هەندێ لە هاوڕێیان لە بێ ئومێدی و وەڕسی زیاتر شتێك نابینن. هەڵبەتە خەڵكێكی زۆر تووشی بێ ئومێدی بوونە و باوەڕیان بە دروشمی بریق و باق نەماوە، چونكە زیاتر لە نیو سەدەیە بەو دروشمانە لە كارەساتێكەوە دەبرێن بۆ كارەساتێكی تر. لە گەڵ ئەوەشدا مرۆڤ ناچارە هەمیشە بەدوای ڕێگە و دەرچەدا بگەڕێت تا ئەو ڕۆژەی دەمرێ. كوردی كەركوك، هیچ نەبێت لە ماوەی نیو سەدەی ڕابردوودا، كارەسات و ماڵوێرانی زۆری بەسەردا هاتووە، بەڵام هەمیشە هەڵساوەتەوە. ڕاستە لە ڕابردوودا داگیركەران و نەیاران كارەساتیان بەسەردا دەهێنا، بەڵام سەبەبكارانی ئەم جارەیان هاوزمان و هاوچارەنووسەكانی خۆیان بوون، بۆیە زەبرەكە زۆر قورستر و هەڵسانەوەكەش لە جارانی پێشوو زۆر گرانترە. ئەوەی بیەوێ لە كەركوك و ئەو ناوچانە بۆ كارێكی لەم جۆرە هاوبیر و هاوكار ببینێتەوە، زەحمەتی زۆر دەكێشێ. لە لایەكەوە بێ متمانەیی باڵی بەسەر خەڵكێكی زۆردا كێشاوە، لە لایەكی تریشەوە ئەم حیزبانە كۆمەڵێ زۆر خەڵكیان بەخۆیانەوە گرێداوە، كە ژیانی خۆیان و ماڵ و منداڵیان بەو گرێدانەوە بەندە، بۆیە چاوەڕێی ئەوەیان لێ ناكرێت بە ئاسانی هەڵویستی جیاواز لەوەی حیزبەكانیان داوای دەكات بنوێنن.  6. هەندێ هاوڕێ وا تێگەیشتوون وەك ئەوەی من بمەوێ توركمان و عەرەبی كەركوك پشت گوێ بخرێن. بەپێچەوانەوە من پێم وایە ئەم كارە سەرناگرێت ئەگەر هەوڵ نەدرێت لە گەڵ كەسانی ڕۆشنبیر و كۆمەڵایەتی توركمان و عەرەبدا قسە بكرێت، لەوانەی باوەڕیان بە پێكەوە ژیان لە نێوان پێكهاتەكاندا هەیە. ئەم خەڵكە هەر دەبێ پێكەوە بژین، لەو ژینگە ژەهراوەییەی حیزب و گروپە توندڕەوەكان لە هەموو پێكهاتەكان دروستیان كردووە خەڵكێكی لە هەموو پێكهاتەكان وەڕس و بێزارن. پێموا نیە مرۆڤ هەبێ حەز بكات لە كەش و هەوایەكدا بژێت كە پڕ بێت لە ڕق و كینە. ئەو پێكهاتانەی مەترسی بچووك بوونەوە و پەراوێزخستنیان هەیە، دەبێ دڵنیا بكرێنەوە كە مافەكانیان بەند نین بە ژمارە و دێرینی مێژوویانەوە لە كەركوك، پیویستە هەموو كەسێك لە سەر بنەمای هاووڵاتێتی مافی سیاسی، كولتوری و كارگێڕی دابینكراو بێت. لە هەمان كاتدا هەموو ئەوانەی باوەڕیان بەپێكەوە ژیان هەیە دەبێت لە خەباتی بەردەوامدا بن لە دژی ڕەگەزپەرستی، جیاكاری و هزری شۆڤێنی لە هەرلایەكەوە بێت.  7. ئەم كارە بە دەستەجەمعی و خۆبەخشی دەكرێت، واتا وەك كۆمەڵەیەك، ڕێكخراو یا وەقفێك بە واتایFoundation . ئەم جۆرە ڕێكخراوانە لە وڵاتانی پێشكەوتوو زۆر باون و كاری زۆر دەتوانن بكەن. بۆ ئەوەی بتوانن هاوكاری نێودەوڵەتی بەدەست بێنن پرسەكانی پێكەوە ژیان، پاراستنی مافی مرۆڤ و كەمینەكان دەكەن بە بنەمای كارەكانیان. واتا ئەوەی دەیەوێت ببێت بەسەركردە و ڕابەر لێردەا خۆی نابینێتەوە، ئەوانەشی دەیانەوێت بە چەند دروشم و قسەی زبر و پەلاماری ئەم و ئەو ببن بەئەندام پاڕلەمان و وەزیر و بەڕێوەبەری گشتی لێرە هیچیان دەست ناكەوێت. كورد حەز دەكات بچێتە حیزب و ڕێكخراوی تازەوە و دوای ماویەكی كەم تاقەتی لێی دەچێت، بۆیە زۆر گرنگە ئەوانەی ئەم كارە دەكەن بۆ خەڵكی پێگەیشتوو و هاوسەنگ بگەڕێن، نەك كۆمەڵی بۆر و زۆر لە خۆیان كۆ بكەنەوە و دواتر وەك بەفری هاوین زوو بتوێنەوە. ئەوانەی ئەم كارە دەكەن دەبێت باوەڕیان بەوە هەبێت كە ئەوان بۆ ئێستا و داهاتووی نەتەوە و نەوەكانیان كار دەكەن.  8. بۆ ئەوانەی دەڵێن ئێمە چیمان پێ دەكرێت و بێ پشت و پەنای پارتەكان هیچمان پێ ناكرێت، با سەیرێك بكەن بزانن هاوشارییە توركمانەكانیان چۆن كار دەكەن. نە هێزی چەكدارییان هەبوو، نە خاوەن دەسەڵات بوون، بەرگەی هەموو زەحمەتییەكانیان گرت، چونكە لەسەر پرسە سەرەكییەكان یەك هەڵوێستن. من باسی ئەوە ناكەم، چەند پارتی سیاسی و بۆچوونی جیاوازیان هەیە. باسی ئەوەش ناكەم ئایە سیاسەتی حیزبەكانیان دروستن یا نا، بەڵكو باسی ئەوە دەكەم كە هەموو دەزانن بەرژەوەندییە باڵاكانی پێكهاتەكەیان لە كوێیە. شیعە و سوننەی عەرەب دوای یەكیان بڕییەوە، ئەمان ڕێگەیان نەدا ئەو جیاوزاییە مەزهەبییە بگاتە ئاستی كێشەی گەورە و پێكدادان. هۆكاری هەموو ئەمانە لەوەدایە كە توركمانەكان بەگشتی هەستی نەتەوەییان بەهێزە و لە پرسە سەرەكییەكاندا جۆرێك لە یەكدەنگییان هەیە. ئەمە فاكتەرێكی هەرە گرنگە بۆ هەموو گەل و نەتەوەییەك بیەوێت خۆی ئیسپات بكات و خەڵك گوێی لێ بگرێت و حیسابی بۆ بكرێت. پێم سەیرە زیاتر لە نیو ملیۆن كورد لە كەركوك بڵێن هیچمان پێ ناكرێت. خەباتی كورد لە كەركوك ئەمڕۆ بە بەراورد لە گەڵ سەردەمەكانی پێشوودا زۆر لەبارترە و مەترسییەكانیش لە چاو سەردەمی سەدام و بەعس زۆر كەمترن. خۆ هەر ئەم كوردە بوو گوێی بە هەموو جەبەرووتی بەعس نەدەدا و لە دژی خەباتی دەكرد و قوربانی زۆری دەدا. ئەی بۆ ئەمڕۆ خەبات بۆ مافە سەرەتاییەكانی مرۆڤ لە سارێكی وەك كەركوك وا بە زەحمەتی دەبینرێت. هەڵبەتە سیاسەتی ملهوڕانەی حیزبە كوردییەكان هۆكارێكی سەرەكی ئەم بارە دەروونییەیە و دەرباز بوون لێی كارێكی ئاسان نیە، بەڵام مەحاڵیش نیە.

سەركۆ یونس لەمانگی ڕەمەزانی پیرۆزدا و لەگەڵ نزیك بونەوەی جەژن بەشێكی زۆری هاونیشتیمانیان پێیان باشە بەشەودا بازاڕ بكەن و پێداویستییەكانیان دابین بكەن. لەڕاستیدا ئەمەش دیاردەیەكی شارستانی نوێ‌ یە و دەرهاویشتەی جیهانگیری یە و ماوەی چەند ساڵێكە بووەتە كلتور لە كۆمەڵگای كوردستاندا بەشێوەیەك كاریگەری هەبووە لەسەر جموجوڵی كڕین و فرۆشتن و گەشەی ئابوری هەرێم.  كات یەكێكە لەڕەگەزە گرنگەكانی بازاڕ و ئەو كاتەی كە كڕیارو فرۆشیار بەیەك دەگەن نرخەكان دیاری دەكرێت و كرداری ئاڵوگۆڕ ئەنجام دەدرێت .. خۆشبەختانە بەهۆی سەقامگیری ئەمن و ئاسایش لە كوردستاندا ڕێژەیەكی زۆری كڕیاران بەشەو خواستەكانیان پڕدەكەنەوە و هەرچی مۆڵ و سۆپەرماركێت و بازاڕی میللی و هاوچەرخ هەیە جمەیان دێت لە كڕیاران و هەوڵ دەدەن پێویستییەكانیان بە كەمترین تێچون و نزمترین نرخ بەدەست بهێنن ، كەدەتوانین بڵێین زۆربەی خواستەكانمان لەم كاتانەدا جلو بەرگ بۆ خانمان ومناڵان و سەبەتەی خواردن و خواردەمەنی یە و بەشێكی تری هاونیشتیمانیان دەچنە بازاڕ و مۆڵەكان بۆ بەسەربردنی كاتێكی خۆش و قەرەبوكردنەوەی ڕۆژەكان كە بەهۆی بە ڕۆژوو بون و بەرزبونەوەی پلەكانی گەرماوە ناتوانن بچنە دەرەوە.ئەوەشمان بیر نەچێت چاولێكەری خێزانەكان كاریگەری تایبەتی هەیە لەسەر شەوانەبازاڕ و هۆكارێكە بۆ برەوسەندنی ئەم دیاردەیە. لەڕاستیدا شەوانە بازاڕی هاونیشتیمانیان و كڕیاران لەمانگی ڕەمەزاندا بۆ چەند هۆیەك دەگەڕێتەوە لەوانە  زۆربەی كڕیاران بەهۆی ئەوەی كە بەڕۆژوو دەبن و زۆربەی كاتەكانی ڕۆژ لەماڵەوە پشوو دەدەن و پلەكانی گەرماش ووردە ووردە بەرزبوەتەوە و ناتوانن بچنە بازاڕەكانەوە و هەروەها بەشێكی تری كڕیاران بریتین لە فەرمانبەرانی دامودەزگاكانی حكومەت ئەمانە بەڕۆژ لە دەوامدان و ماندوو دەبن ناچار بۆ پڕكردنەوەی پێویستییەكانیان بەشەو دەچنە بازاڕو مۆڵەكان. ئەوەمان لەبیر نەچێت لەبازاڕەكانی هەرێمی كوردستاندا نرخەكان بەهۆی خواست و خستنەڕووە دیاری دەكرێن بەبێ‌ دەست تێوەردانی حكومەت، لەم مانگەدا یاسای خواست كار ناكات (پەیوەندیەكی پێچەوانە هەیە لە نێوان نرخ و بڕی خواست ) واتە ئەگەر نرخ بەرز ببێتەوە ئەوا بڕی خواست دادەبەزێت بەڵام بەهۆی زۆری خواستەوە و ناچار بوونی كڕیاران بۆ پڕكردنەوەی پێویستییەكانیان ئەم یاسا ئابورییە كاری پێ‌ ناكرێت و خێزانەكان زۆربەی داهاتەكانیان و بگرە هەندێ‌ جار قەرزیشی بۆ دەكەن لە پێناو دابین كردنی پێداویستییەكانیان ئەمەش بارگرانیەكی ترە بەسەر شانی لێپرسراوانانی خێزانەكانەوە و خەرجییەكانی خێزان لەم مانگەدا دوو ئەوەندە و زیاتریش دەبێت !  لەلایەكی ترەوە بەسەیركردنی خێرا لەهەموو ئەو بازاڕكردنانەی كە ئەنجام دەدرێت دەردەكەوێت كەبەشی هەر زۆری خواست بۆ كڕینی شمەك و كەلوپەلی كەمالین (جوانكاری،ڕوواڵەتی) ئەمەش مانای گۆڕانكارییە لە گوزەرانی هاوڵاتیاندا بەرەو باشبون و لەلایەكی ترەوە بەداخەوە كڕیاران و بەكاربەران زۆر زوو قەیرانی دارایی و ئابوری كوردستانیان لەبیركردوە و هەرچەندە هێشتا قەیرانەكە بەتەواوەتی بنبڕ نەكراوە هەر بۆیە پێویستە بزانین كە ئیدارەدانی ئابوری دروستی بەكاربەران ئەوەیە كە پاشەكەوت بكەین و هەرچی مایەوە خەرجی بكەین نەك بە پێچەوانەوە داهاتەكانمان خەرج بكەین و هیچ بڕە پارەیەك پاشەكەوت نەكەین. ئەوەی لێرەدا گرنگە تیشكی بخەینە سەر بۆ ئەوەی هەردوولا (كڕیاران و فرۆشیاران) بتوانن ئامانجەكانیان بەدەست بهێنن لە بەرژەوەندی هەردولا ئەم مانگە پیرۆزە بەڕی بكرێت و ئیستیغلال كردنی تێدا نەبێت لە ڕووی نرخ و جۆری شمەك و كاڵاكانەوە وئەم هەلە نەكرێت بۆ ساغكردنەوەی شمەك وكاڵای خراپ و ماوە بەسەرچوو، هەردوولا بەچاوێكی نەتەوەیی و ئایینی یەوە لەم دیاردەیە بڕوانن.جێگای خۆیەتی دەستخۆشی لە هێزەكانی ناوخۆ بكەین بۆ هەوڵ و ماندوبونیان و ڕەخساندنی كەشێكی ئارام و سەقامگیر كە دڵنیایی بە هەموولایەك دەدات .. هیوادارین ئەم دیاردە شارستانی یە لەساڵانی داهاتودا بەردەوام بێت و گەشەی زیاتری پێ بدرێت و ئەم ڕووە گەشە جوانەی ئابوری و كۆمەڵایەتی و پێكەوە ژیانیەی كوردستان بەهەموو لایەكی بگەیەنین...   *ئابوریناس