ئەمین بەكر بەرزانی بۆ جارێکی تریش بۆوە بەسەرۆک وئەمجارەیان لەجێی مامیی سەرۆکی هەرێمە: نێچرڤان بارزانی کە لەتەمەنی 23ساڵیدا لەبەر ئەوەی کوڕی گەورەی ئیدریس بارزانی وکوڕەزای مصگفی بارزانیە دەبێتە ئەندامی مەکتەبی سیاسی پارتی دیمکراتی کوردستان، تائێرە بۆمن گرنگ نیە ومافی ڕەخنە گرتنیشم نیە چونکە کارێکی ناوخۆی حزبەکەیەتی و ئەندام ولایەنگرانی ئەو حزبە بەوە ڕازین، بەڵام کاتێک نێچیرڤان بارزانی پۆستی گشتی حکومەت وەردەگرێت وبەتەسکیەی بنەماڵەوە زیاتر لەدوو دەیەیە سەرۆکایەتی حکومەت دەکات و لە ساڵی 1996 ەوە دەبێتە جێگری سەرەک وەزیران لە 1999ەوە دەبێتە سەرۆکی حکومەت--ئیدارەی هولێر--و لەساڵی 2006یشەوە دەبێتە سەرەک وەزیرانی هەردوو ئیدارەکەو تا ساڵی 2019، بێجگە لەدوو ساڵی 2009 تا 2011 ، سەرەک وەزیرانی ئەم هەرێمە بووە وئێستاش لەدوای چۆڵکردنی پۆستەکە لەلایەن مامیەوە دێت ودەبێت بەسەرۆکی هەرێم ، بۆیە مافی خۆمانە کەبزانین کامانەن ئەو دەسکەوتانەی کەلەماوەی بیست وئەوەندە ساڵەی ڕابردودا بۆئەم هەرێمە بەدەستی هێناون تا ئێستاش دڵ خۆش بین بەوەی کە جارێکی تریش تاجی شاهانە لەسەر بنێتەوە، --لەڕوی سیاسیەوە : نێچیرڤان بەرزانی لەماوەی حوکمڕانی زیاتر لەدوو دەیەیدا نەیتوانی دابەش بونی هەرێم بۆ دو ئیدارە کۆتایی پێ بهێنێت و بەردەوام هەرێمی کوردستان --ئیدارەی هولێر وئیدارەی سلێمانی دوو حکومەتی جیایان هەبووە بەشێوازی سەرەک وەزیران وجێگرەکەی حوكمرانیان کردوەو، خۆی سەرەک وەزیرانی دێگەڵە تا زاخۆی کردوەو جێگرەکەشی لەدێگەڵە بۆ کلار دەسەڵاتداری ڕاستەقیە بوە، بۆوەزارەتەکانیش هەمان پێودانگ، لەلایەن وەزیرو جێگر وەزیر بەو شێوەیە حکومەت دازەشکراوبوە؟وبەڕێوە براون ، تەنانەت وەک سەرۆکی حکومەت نەیتوانی سەندیکاو دەزگا بەناو سەربەخۆکانیش لەو دابەش بونە حزبی وناوچەییە دەربهێنێ ، وکاتێکیش دوای ڕوخانی ڕژێمی بەعسی عێراق وبەفشاری هاوپەیمانان حکومەتەکەیان لەڕوکەشدا کردەوە بەیەک ، لەواقعدا دوئیدارەی حزبی جیاواز بون و تا ئەم چڕکە ساتەش سلێمانی وهولێر دوو ناوچەی نفوزی حزبی وبنەماڵەین . نزیکەی 30ساڵە ئەم هەرێمە سەربەخۆیە بەڵام تائێستا حکومەت و دامەزراوە جۆڕاوجۆرەکانی بەدەسەڵاتی دادوەریشەو لەژێر فەرمانی حزب وحزبەکانیش لەدەستی بنەماڵەکاندان، بۆیە مافی خۆمانە کە بپرسین کامە کاری گەورەی نێچرڤان بەرزانیە کە بۆکۆتایی هێنان بەو دۆخە کردویەتی ،ڕاستە ئەو بەتەنها بەرپرس نیە بەڵام ئەو سەرەک وەزیرانێک بوە کەنەیتوانیوە کۆتایی بەو دۆخە بهێنێت و بەپێچەوانەوە شەرعیەتی بەتۆخ کردنەوەی داوە. . لەڕوی دبلۆماسیەوە لەماوەی درێژی دەسەڵاتی ئەودا نەک نەیتوانی سەرکەوتنی دبلۆماسی بەرامبەر بغدا بەدەست بهێنێت ولەدۆسیە گرنگە چارەنوس سازەکاندا چارەسەری پرسە گرنگەکانی خاک وپێشمەرگەو ئابوری ودارایی وڕێکخستنی دەسەڵاتەکان و شێوازی پەیوەندی نێوان هەرێم وبغدا بکات ، بەڵکو خۆی بۆ پرسە حزبیەکانی حزبەکەی دەگەیشتە بغداو زۆرجار ململانێ حزبیەکانیان دەبردە ئەوێ. لەپەیوەندیە دەرەکیەکاندا زۆر ڕۆڵی گەورە پیشان ئەدرا بەڵام لە دوای ڕیفراندۆما دەرکەوت چەند کوردیان بێ دۆست کردوەو لەیاری نێوان بەرژەوەندی زلهێزاندا زۆر ناموەفەق بون. -- لە ڕوی سەربازی و ئەمنیەوە زیاتر لەدوو دەیەیە وەزیری پێشمەرگە لەبەردەستی ئەودا بوە،بەڵام تائێستاش هێزێکی نیشتمانی ناحزبی نیەو پێشمەرگە پێشمەرگەی پارتی ویەکێتیەو مافی خۆمانە بپرسین کامانەن ئەو هەنگاوانەی حکومەتەکانی ئەو بۆ بێ لایەنکردنی پێشمەرگەو دروستکردنی هێزێکی نیشتمانی هاویشتونی، چەند پڕۆژە یاسایان لەو بوارەدا داوەتە پەرلەمان وچەند بەرپرسی ئەمنی سزادراون ، ئایا توانراوە هێزەکانی پێشمەرگە بەشێوەیەک پڕچەک بکرێن و لەفرمانی حزب دەربهێنرێن ولەسەر بیروباوەڕی بەرگری لەبەرژەوەندی نیشتمانیە باڵاکان پەروەردە بکرێن. ئایا توانراوە ئامانج وستراتیژی هێزی پێشمەرگە دیاری بکرێت تا پیاوەتی بەخوێنیانەوە نەکرێ، شەڕی موسڵ وتکریت ودیالەیان پێ بکرێت و دواتریش پاشەکشەیان پێ بکرێ، ئایا لێرەوە بەرپرسیارێتی شکستی هێزی پێشمەڕگە بەشێکی بەرئەو ناکەوێ؟. لەڕوی ئابوریەوە ،تەنها لەساڵی 2004ەوە نزیکەی سەد ملیار دۆلار لەبغداوە هاتۆتە هەرێمی کوردستان ،بێجگە لەداهاتی ناوخۆو باجی هاوڵاتیان و فرۆشتنی نەوت، بەڵام هەموو ئەم هەرێمە بگەڕێیت ناتوانیت بایی 5 ملیار دۆلار بەژێرخانی ئەم وڵاتەوە ببینی.،ئەوی تری کەس نەیزانی بەقوڕگی چ ئەهریمەنێکدا کراوە تەنانەت ڕاپۆڕتە نێو دەوڵەتیەکان دەڵێن هەر کۆمپانیایەک بیەوێت بچێتە بازاڕەکانی هەرێمەوە پێویستە دەسەڵاتدارانی هەرێم بکات بەشەریک. بەفرمانی ئەو بانکەکان تاڵان کران و بانکەگەورەو جیهانیەکان، ترسێنران بەبڕیاریکردنەوەی لقەکانیاندا لەهرێمدا چونەوە تەنانەت پارەی هاوڵاتیان وبەرهەم هێنە ناوخۆیەکانیش بردراوافلاس بەسەدان کۆمپانیا کرا دەسکەوتی حوکمڕانی ئەو بۆ چارەسەری کێشەی دارایی کەم کردنەوەی موچەی موچەخۆران بوو بۆنیوەو ،تەنانەت ئەو پارەش کە لەبغداوە بۆ موچە خۆران دەهات لێیان زەوت دەکرا وقەرزی کۆمپانیا گەوورەکانی پێ ئەدرایەوە ، ویاخود بەسەر موچەخۆرانی حزبیدا دابەش دەکرا. هەر لەسەردەمی حوکمڕانی ئەودا حکومەتی هەرێم زیاتر لەبیست ملیاردۆلاری قەرزی لەسەر خەڵکی ئەم هەرێمە کردە ماڵ و دەبێت تا عەیامێکی زۆر مناڵەکانیشمان باجی ئەو سیاسەت چەوتە بدەین. ئابوری هەرێم لەماوەی ڕابردودا بێجگە لەئابوریەکی بەکاربەر نەیتوانی ببێتە خاوەنی ژێرخانێکی ئابوری وبازاڕی ساغ کردنەوەی کاڵای تورکی وئێرانی بوە، چونکە دەسەڵاتدارە حزبیەکانی ئەم هەرێمە نازانن بەرهەم هێنان،بکەن بەڵام ئاسانە،بۆیان لەڕێگای قۆرغ کاریەوە بازرگانی بکەن، بەجۆرێک ئەگەر پارەیەکیش دەست خەڵک دەکەوت دەدرا بەکاڵای تورکی وئێرانی ودەچوە گیرفانی ئەوانەوە هەربۆیە حکومەتەکەی بەرگەی بچوکترین قەیرانی ئابوری نەگرت . ، لەڕوی ئاستی ژیانەوە ئاستی هاوڵاتیانی لەگەڵ ئاستی ژیانی هاوڵاتیانی سۆماڵی وئەفغانیدا بەراورد دەکرێ،وڕۆژانە لەسۆشیال میدیاو تەلەفزیۆنەکانەوە وێنەی ژیانی کولەمەرگی ونەبونی خێزان و پیرو پەک کەوتەو کەم ئەندام ونەخۆشەکانی پیشان ئەدرێ و داوای هاوکاری وبەدەمەوە هاتن لەخێرخوازان دەکرێت، ڕوی دەمیان ناکەنە حکومەت چونکە نەک هەر دەزانن حکومەت هیچیان بۆناکات بەڵکو ئەزانن ئەوەی توشی هاتون دەرئەنجامی سیاسەتی چەوتی ئەو بەناو حکومەتەبوە. ولەڕوی مافەکانی مرۆڤ وئازادیشەوە لەڕیزی پێشەوەی ئەو وڵات وناوچانە دێت کەپێشێلکاری مافەکانی مرۆڤی تێدا دەکرێ. -- لەسەردەمی حوکمڕانی ئەودا زۆربەی سامانی ژێر زەوی ئەم هەرێمە بەخاکەکەیەوە بەکۆمپانیا زەبەلاحەکانی نەوت فرۆشراو بەشێکیکشی کرایە دیاری ڕەزامەندی دەوڵەتی تورکیا ودەسەڵاتەکەی، بەجۆرێک کە زۆر غەشیمانە گرێبەستەکانی دەرهێنان وفرۆشتنی نەوتیان ڵەگەڵ کۆمپانیاکان لەسەر حسابی سامانی گشتی و ئایندەی خەڵکەکەی واژوکردوە. بێجگە لەوەی کە هەر لەمیانەی گرێبەستە نەوتیەکاندا و بەڕەزامەندی ئەو چارەنوسی ئابوری وسیاسی ئەم هەرێمەش خراوەتە قومارێکی دۆڕاوەوە. -- ئەو سەرەک وەزیران بوو دەیزانی پرۆسەی ڕیفراندۆم کارەساتی گەورە بەسەر ئەم پارچەیەی کوردستاندا دەهێنێت، بەڵام ڕازی بوو چارەنوسی ئەم وڵاتە بخاتە ئەو قەیرانەوە کە بێجگە لەتێرکردنی حەزی چەند کەسانێک ، نەک هەر دەسکەوتی بۆ خەڵک بەدەست نەهێنا بەڵکو پاشەکشەیان بە هەرێمی کوردستان و ئەزمونی حوکمڕانی کرد بۆ دەیان ساڵی تر. هەر لەسەردەمی ئەودا بوو 51% خاکی کوردستان هەر لەجەلەولاو خانەقین ودووزو کرکوک وشنگارو مخمورو دەشتی موسڵ تەسلیم بەحەشدی شعبی کران و خوێنی ڕژاویی دەیان هەزار گەنج ولاوی ئەم وڵاتە کە لەژێر ختوکەی سۆزی نەتەوەیی وڕزگارکردنی خاکی کوردستاندا ڕژێنرا بەبادرا . من هیچ ڕقێکی شخصیم نیە بەڵام دڵخۆش نیم وگەش بینیش نیم بەوەی کە سەرەڕای ئەو هەمو شکستانەو ماڵ وێرانیەی بەسەر خەڵکی کوردستانی باشور هاتوە لەماوەی دەسەڵاتی ئەوو بەهۆی بێ توانایی ئەوەوە ،جارێکی تریش لەسەر کورسی سوڵتانی دائەنیشنەوە ، تەنها خەم بۆ ئایندەی میلەتەکەم دەخۆم.
.gif)
كامەران مەنتك چەند رۆژێكە توركیا لە باشوری كوردستانەوە هێرشێكی چڕی كردۆتە سەر پارتی كرێكارانی كوردستان. بە ئاگرو ئاسن هەرێمی كوردستان سوتماك دەكات و ئەوەی هەناسەی بێت و بچێت، لەمرۆڤ و گیانلەبەرو زیندەوەرو داردرەخت دەیكوژێت. تەنانەت ئاو و هەوای كوردستانیش پیس و ژاراوی دەكات. توركیا لە پەنای شەڕی پارتی كرێكارانی كوردستانەوە شەڕی و ژیان و مرۆڤ و هەموو شتێكی زیندوو دەكات لە كوردستان. بەلام ئەوەی جێگەی سەرنجە لە باشووری كوردستان هیچ دەنگێكی نارەزایی نابیسترێت، تەنانەت رۆژنامەو میدیاكان، ئەوانەی سەر بەدەسەلاتن و ئەوانەش خۆیان پێ ئازادە متەقیان لێكردوەو دەمیان وەك تەڵەی تەقیوی لێهاتووەو ئامادەنین تەنانەت هەواڵێكی ئەو سوتماككردن و كوشتن و بڕینە بڵاو بكەنەوە. لە باشوری كوردستان دەسەڵات و بەناو ئۆپۆزسیۆن، رۆشنبیرو نا رۆشنبیر، میدیای سێبەرو بەرهەتاو. قڕقەپ بیدەنگن و نوزكەیان لیوە نایەت!. ئەمە بەراستی كارەساتیكی زۆر گەورە و پڕ شەرمەزاریە بۆ میللەتێك بەو شێوەیە بەرامبەر لەناوبردنی ولاتەكەی بێدەنگ بێت!. زۆر سەیرە بەشێك لە رۆڵەكانی نەتەوەكەت و تەنانەت خاكی خۆشت دەستدرێژی بكرێتە سەر، تۆ باسی نەكەیت و هەرخەریكی ئەوە بیت، قەوانی بەناو پەرلەمانی باشوور دانیشت یاخود دانەنیشت! حكومەت پێكهات یاخود پێكنەهات لێدەیتەوە. بەناو نوسەرو رۆشنبیرانی كوردیش هەر خەریكی رەخنەگرتن بن لە یەكێتی و پارتی، وەك ئەو دوو بنەماڵە سیاسیە تۆزقاڵێك بواری رەخنە لیگرتنیان مابێتەوە. ئەو جۆرە بێباكی و بێهەڵوێستیە پاساودانە بە توركیای داگیركەر، بۆ ئەوەی دڕندانەتر بكەوێتە وێزەی كورد. ئەمە بە شێوەیەك لە شێوەكان داننانە بەوەی ، كه مافی توركیایە بە بیانگەی پارتی كرێكارانی كوردستانەوە پەلاماری باشوری كوردستان بدات. لەكاتێكدا توركیا سنووری دەوڵەتێكی خاوەن سەروەری بڕیوەو لەو دیو سنوورەكانی خۆیەوه هاتووەو زوڵم لەكورد دەكات! لە لایەكی ترەوە رەوادانە بە قەتل و عامكردنی پارتی كرێكارانی كوردستان. كە پارتێكە هەزاران رۆشنبیرو رۆلەی كوردی دڵسۆزو لەخۆبوردو و قارەمانی لە خۆوە گرتووە. ئەمە چ شەرمەزاری و كارەساتێكە لە كوردستان دەگوزەرێت!. ئەگەر پێشتر باسمان لەگەلە كۆمەی هەرێمی كردبێت لەسەر كورد، ئێستا دەبێت باس لە گەلەكۆمەی ناوەخۆ بكەین دژی كورد خۆی، كە ئەمە خۆی لەو بنەماڵە سیاسیانە دەدۆزێتەوە بە پێش توركیا و ئێران دەكەون و كوردستان دەسوتین!. بێدەنگ بوونی رۆژنامەنووسان و رۆشنبیران هیچی لە هەڵوێستی ئەو بنەماڵە بەكرێگیراوانە كەمتر نیه، كە هۆزو عەشیرەتەكانی خۆیان خستۆتە خزمەت سوپای توركیا و لە ژیر باڵی پارتی و یەكیتی و بە تایبەتیش پارتی، چاوساغی بۆ جەندرمە توركە مرۆڤكوژەكان دەكەن و مەتەرێزو سەنگەرەكانی گەریلاكانیان پێ نیشاندەدەن!. چ جیاوازیەك هەیە لە نێوان بێدەنگ بوون بەرامبەر راستی و رەوایی و قبووڵكردنی ناحەقی، لەگەڵ سیخوڕی و جاشایەتیكردن و پێش سوپای داگیركەران كەوتن!؟؟ كاتی ئەوە هاتووە واز لە پارتی و یەكیتی بێنن، ئەوان هیچیان بە بەرنەماوە جگە لەوەی فڕێ بدرێنە زبڵدانی مێژووەوە. شەرمە چیتر باسی پێكهینانی حكومەت و پەرلەمانێك بكەن، كە لەسەر زبڵ و ساختەكاری و فڕوفێڵ و گزی و فزی بیاتنراوە. شەرمە گفت و گۆ لەسەر هەڵوێستی یەكێتی و پارتی بكەن و وتاریان لەسەر بنووسن و بازاری خۆتانی پێگەرم بكەن. وەك رۆژی رووناك دیارەو منداڵێكی ساوای كورد دەزانیت ئەوان هیچ شەرعیەتێكیان نەماوەو لە ریزی نیشتمانیدا دابڕاون تا هەتایەش لە دەرەوەی ئەو مێژووە دەمێننەوە، وەك رۆژی رووناك ئاشكرا بووە، كە ئەوەی ئەوانەی هێشتۆتەوە دەنگ و هەڵبژاردن و دڵسۆزی و نیشتمان پەروەری نیە، بەڵكو ئەوە سەرەنیزەو تۆپ و مەتەرالیۆزی داگیركەرانە سواری ملی خەلكی كردوون! ئەوان هیچ جیاوازیەكیان نەماوە لەگەڵ فەوجی جاشەكان و مەفرەزە تایبەتیەكانی سەردەمی سەدام، وەكو ئەوان و زیاتریش بە پێشی دوژمنان دەكەون سەری براكانیانیانی بۆ دەبەن، ئەوەی لە ماوەی ئەو بیست و هەشت سالە ئەوانە بەسەر كوردیان هیناوە هیچ جاش و خائنێكی تر لەمێژووی كورد وای بەرامبەر میللەتەكەی خۆی نەكردووە، نەك هەزار جار، بگرە ملیۆنان جار رەحمەت لەو كفندزانەی راستەوخۆ بەناوی جاشایەتیەوە كاریان بۆ دوژمن كردووە خەلك وەك جاش تەماشای كردوون. ئەوان جاش بوون و دانیان بەجاشایەتی خۆیان دەنا، بەڵام بیست و هەشت سالە بە ناوی كوردایەتیەوە قێزەونترین جاشایەتی دەكرێت، كە لەمێژووی كورددا نمونەی نەبووە. بۆیە قۆناغی نوسین و رەخنەگرتن و تەنانەت ناوهێنانی ئەوانەش بەسەر چووە، ئەوانە تەنیا هێندەیان ماوە گۆڕانكارییەكی كەم لە ناوچەكە رووبدات تاوەكو بەر توورەیی خەڵك بكەون، ئەوانە هێندە تاوانیان بەرامبەر ئەو میللەتە كردووە جێگەی شرۆڤە كردن و لێكدانەوە بۆ رەفتارەكانیان نەماوەتەوە. شوورەییە سوپای وڵاتیكی تر پەلاماری وڵاتەكەت بدات، كەسێك نەبێت دەنگی لێوە بێت، شەرمەزاریە رەوایی بدەیتە داگیركەرێك، كە بێت رۆڵەكانی گەلەكەت بكوژێت و لە ناوبەرێت، با مردن بۆ ئەو دەنگ و مییدا درۆزنانە بێت، كە بەناوی میدیای ئازادو كەسانی رۆشنبیرو سەربەخۆ گوێچكەی خەڵكیان كاس كردووە. میدیایەك، یاخود بەناو رۆشنبیرێك، لە رۆژێكی وەكو ئەمڕۆدا راستیەكان نەڵێت، تەنیا بۆ شەرمەزاربوون و ریسوایی نەبێت بۆ هیچی تر باش نیە!. دەبێت ئەوانیش وەكو خائینەكانی تری نیشتمان بخرێنە بەردەم دادگاكان و وەك تاوانبار مامەلەیان لەگەل بكرێت
.gif)
کاروان عەلی شامار بەپێی دەرەنجامی ھەڵبژاردنەکانی رابردوو پارتی دەنگەکانی ھەڵکشاوەو حەجمی ناسروشتی گەورەبووە! راستە ئەو حیزبە تەزویرێکی رێکخراوەی کردوە لێ بارتەقای ئەوەش لە پەرلەمانەوە دەسکاری زۆربەی یاساکانی کردوەو بۆ سودی خۆی تەوزیفی کردون، بەمەش ئایندەی کوردستان دەخاتە بەردەم مەترسی گەورە. لێرەیا کۆمەلێک پێشنیار دەخەینەروو بۆ گەرانەوەی شکۆی پەرلەمان و رێگری لە ھەژمونی پارتی بەسەر دامودەزگا تشریعی و تەنفیزیەکاندا ھەروەھا دانانی سنورێک بۆ قەڵەمڕەوییەکەی، یەقینم گەر حیزبەکانی تر ئیرادەیان ھەبێ و تەباو یەکڕیزبن دەتوانن پێش بەخۆسەپێنی و گەورەبون و نێرگزیەتی پارتی بگرن! (١) کۆتاکان مۆتەکەی پەرلەمان لە خولەکانی رابردوی پەرلەمانی کوردستاندا بەیاسایەک ژمارەی کورسی کۆتاکانی لە ٥ کورسیەوە کرد بە ١١ کورسی ئەم رێژەیە زۆر زیاترە بەبەراورد بە ژمارەیان، لە پەرلەمانی بەغدا ئەم پرسە بابەتی رێکخراوە، لەکۆی ٣٢٩ کورسی تەنھا ٩ کورسی بۆ کۆتاکان دانراوە بەڵام لە کوردستاندا لە کۆی ١١١ کورسی یانزەیان بۆ کۆتاکانە! لەلایەکی ترەوە کۆتاکان تا ھەنوکە نەیانتوانیوە ببنە نمایندەی راستەقینەی پێکھاتەکانیان بەلکو زیاتر وەک پارتی مامەڵەدەکەن و بۆ تێکرای پرسە ھەستیارەکان بەمیل لە راوبۆچونی ئەو حیزبە لانایەن! (٢) یەک بازنە بۆ فرە بازنە ھەرێمی کوردستان تا ئێستا نەیتوانیوە ھاوشێوەی بەغدا یاسای ھەڵبژاردن لە یەک بازنەوە بگۆرێ بۆ فرەبازنە. ئەم یاسایە بێدادیەکی زۆری تێدایە، ھەمیشە لەسودی ھێزە گەورەکانەو ھیچ رەچاوی ھێزە بچوکەکانی تێدا نەکراوە، بۆ نمونە پارتی لە بادینان نزیکەی ٢٨ کاندیدی گەشتونەتە پەرلەمانی کوردستان ئەگەر ھەلبژاردن یەک بازنە بوایە ئەو پارێزگایە تەنھا ئستحقاقی ١١ کورسی بوو وەک ئەوەی لە پەرلەمان عیراق بۆیدیاریکراوە! (٣) سەرژمێری دانیشتوان و پاکردنەوەی لیستی دەنگدەران دەیان ساڵە نەتوانراوە لەھەرێمی کوردستاندا سەرژمێریەکی دروست ئەنجامبدرێ، بەوھۆیەشەوە سکانداڵێکی گەورە لە ئاماری دانیشتواندا ھەیە بۆ نمونە پارێزگای دھۆک بۆ ھەلبژاردنی پەرلەمانی کوردستان ٧٧٨ ھەزار کەس دەنگیداوە بەلام پارێزگایەکی وەک سلێمانی تەنھا ملوێنێک و سەد ھەزار مافی دەنگدانی ھەبووە! لیستی دەنگدانیش خەوشێکی زۆری تێدایە بەڵگەش بۆ قسەکانم ھەزاران مردوو تا ئێستا ناویان لە لیستی دەنگداندا نەسراوەتەوەو لەبریان دەنگ دەدرێ، ئەمە سەرباری ھەزاران ئاوارەی سوری و ناوراست و خواروی عیراق کارتی نیشتیمانیان بۆ کراوەو دەنگیان پێدەدرێ! (٤) لامەرکەزییەتی ئیداریی و دارایی لەھەر وڵاتێکدا لامەرکەزیەت پەیرەو نەکرا ئەوا فەسادی ئیداری و دارایی لە لوتکەدا دەبێ، بۆ ئەوەی سێکتەرەکانی نەوت و دارایی سەربەخۆ بن و لەژێر ھەژمون و مۆنۆپۆلی یەک حیزبدا نەبن، پێویستە لامەرکەزیەت پەیرەوبکرێ، گومانی تیا نیە لامەرکەزیەت ھیچ لە بەرژەوەندی حیزبدا نییەو تەواو لەبەرژەوەندی ھاونیشتیمانیە. غەدرێکی گەورەیە رۆژانە ھەزاران ھاوڵاتی تەنھا بۆ واژویەک سەدان کیلۆمەتر دەبرن بۆ گەشتنیان بەمەرکەز ئەمە سەرباری رۆتین و بیرۆکراسیەتی ئیداریی کە لەدامودەزگاکانی پایتەختدا بەرامبەر ھاونیشتیمانیانیانی ناوچەکانی تر پەیرەو دەکرێ! (٥) ھاوسەنگی ھێز لەئێستادا ناوچەکە لە ناھاوسەنگیەکی گەورەی ھێزدایە، پارتی لە دوای جیابونەوەی بزوتنەوەی گۆران توانیویەتی کۆنترۆڵی تەواوی جومگە گرنگ و ستراتیجەکانی حکومەتی ھەرێم بکا، لە ئێستایە ھیچ شت ھێندەی پارسەنگی ھێز گرنگ نییە بۆیە پێویستە سەرجەم ھێزەکان درک بەو فاکتە بکەن. وە بتوانن بەرەیەکی ھاوبەش پێکبھێنن و بەرامبەر بە پارتی بوەستن و چیدی ھەرێمەکە دەرگیری قەیرانی زیاتر نەکرێ و باڵانس و ھەژمونی تاک حیزبی لاوازکرێت.
.gif)
هیوا سەید سەلیم هەڵبژاردنی سەرۆكی هەرێم لە لایەن پەرلەمانی كوردستان، بۆ جارێكی تر تراافیكی سوری بۆ پەیوەندیەكانی نێوان پارتی و یەكێتی هەڵگیرساند، وە جارێكی تر شەرێكی سارد لە ئاستی ڕاگەیاندن و هڵگیرساندەوە و كەناڵەكانی ڕاگەیاندنی ئەو دوو حزبە لە ئاستی فەرمی و نافەرمی كرانە مینبەری تۆمەتباركردنی یەكتری، بەوەی هەریەكەو ئەوی تر تۆمەتباربكات كە پابەندی رێكەوتنامەی نێوانیان نەبوونە . ئالۆزی پەیوەندیەكانی نێوان پارتی و یەكێتی، كە ساڵانێكە لە هەرێمی كوردستاندا شەریكە دەسەڵاتی یەكترن و لە چەندین وێستگەی گرنگ بەیەكەوە بوونە و جارجاریش لەگەڵ یەكتر ناكۆك بوونە، بەشێوەیەك كە ناكۆكیەكان گەیشتۆتە ئاستی پێكدادانی چەكداری و هەڵگیرسانی شەڕی ناوخۆ و تەنانەت دوو ئیدارەیش ، بەڵام ئەگەر ئەمجارەیان وا لێكبدرێتەوە كە ناكۆكیە لەسەر بەرژەوەندیەكان و دابەشكردنی پلەو پۆست وەك هەر جارێكی تر، ئەوا ئەوەی كە ناكۆكیانە قووڵتردەكاتەوە، زیاتر نەبوونی متمانەیە لە نێوان ئەو دوو لایەنەی دەسەڵات، هەر بۆیەشە باشترین رێكەوتن لە نێوان ئەو لایەنانە هەمیشە وەك مەرەكەبی سەر كاغەز دەمێنێتەوە و ناچێتە واری جێبەجێكردنەوە. ئەمجارەیان لە كاتێك پارتی و یەكێتی چرای سور بۆ یەكتر هەڵدەكەن، كە خەڵكی كوردستان لە ئاستی ناوخۆدا چاوەڕوانی بەكرداركردنی بەڵێنەكانی ئەم دوو لایەنە و لایەنەكانی تر بوونە كە لە دوایین هەڵبژاردن بە خەلكی كوردستانیان داوە، وە دۆخی كوردستان و ناوچەكە لێی دەخواستن كە پشت لە بەرژەوەندیەكان و بە ئاراستەی بەرژەوەندیە گشتیەكان هەنگاوبنێن. جارێكی تر حزبە دەسەڵاتدارەكانی كوردستان نەك هەر ئەمە ناكەن، بگرە بە ناكۆكیەكانیان درزی سیاسی نێوانیان فرەتردەكەن و هێندەی تر خەڵك بێ متمانە دەكەن و دۆخەكە بە ئاڕاستەی ناسەقامگیری سیاسی و ئابووری زیاتر دەبەن، كە ئەگەر ئەو دۆخە بەم شێوەیە بەردەوام بێت گومانی بە دوو ئیارەیكردنی دوو ئیدارەی هەرێم دەبێتە واقیعێكی تاڵ. هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستان لە 250، رۆژ نزیك دەبێتەوە، رێكنەكەوتنی پارتی و یەكێتی جگە لە دواخستنی كابینەی تازە، مەترسی دۆڕاندنی ئیدارەی پارێزگای كەركوك و لاوازكردنی زیاتری سەنگی كورد لە بەغدا و دەیان ئاریشەی تری لێدەكرێت. ئەوەی تێبینی دەكرێت گرفتی گەورەی ئەو قەیرانە سیاسیەی كە ئەم جارەیان لە نێوانی نێوان پارتی و یەكێتی لە ئەنجامی هەڵبژاردنی سەرۆكی هەرێم سەریهەڵداوە، لە لایەك نەبوونی نێوەندگیرێك جدیە كە لەسەر دەسنیشانكردنی لایەنی كەمتەرخەم و رێگاچارەی دەرچوون لەو قەیرانە قسەی خۆی هەبێت، كە جیا بێت لە قسەی ئەم دوو لایەنە كە یەك ئەویتر تۆمەتبار دەكات، لە لاكەی دیكەش كێشەكە بۆ لاوازی پێكهاتەی ئەم خوولەی پەرلەمان دەگەڕێتەوە كە نەك وەك دەزگایەكی چاودێری و یاسادانان ناتوانێت رۆڵ ببینێت بگرە كراوەتە شوێنی بێ هەیبەتكردنی ئەو دەزگا گرنگە. بەڵام لەگەڵ بوونی ئەو جیاوازیەش لە تێڕوانی سیاسی و ناكۆكی لەسەر پۆست و ئیمتیازات، پارتی و یەكێتی بەدەر لە بژاردەی رێكەوتن هیچ رێگاچارەیەكی تریان لەبەردەم نیە، بۆیە دەبێت لایەنگرانی سازان لە نێوان ئەو دوو لایەنە زیاتر لەوانی تر گوێیان لێبگیرێت و رێگای بەزاندنی خەتە سورەكان بەكەس نەدرێت. ئەو چرا سورەش كە پارتی و یەكێتی بۆیەكتریان هەڵكردووە نابێت تا سەر بە سوری بمێنێتەوە، ئەوەی زووتر چاری سەوز بۆ ئەویتر هەلبكات گرەوەكە دەباتەوە، چونكە ئەزموونی ڕابردوو دەریخست كە ئەو دوو حزبە ناتوانن بەبێ یەكتر ئیدارەی ئەو هەرێمە بكەن، ئەمە واقعە و خۆ دزینەوە لەو واقعە بیركردنەوەیەكی نالۆژیكیە .
.gif)
ئاراس فهتاح پارتی سهردهمانێك هێزێكی نهیاری مێژوویی ههبوو كه ساڵانێكه هێندهی دهیهوێت لهو بچێت، ئهوهندهش لهوه كهوتووه خۆی بێت. ئهو هێزهش یهكێتی نیشتیمانی كوردستانه. یهكێتی بووه به هێزێك كه هیچ شوناسێكی سیاسیی و فیكریی نهماوه. ئهم حیزبه ساڵانێكه وێنهی حهقیقی خۆی لهدهستداوه و به سێبهرهكهی دهژیی، سێبهرێك كه خۆی لێبووه به ئۆرجیناڵ. یهكێتی له سهردهمی رێككهوتنی ستراتیژییهوه جگه له بهشدارییكردنێكی ئهكتیڤ له بهرههمهێنانی مۆدێڵی پارتی بۆ سیستهمه ئابووریی و سیاسییه سوڵتانییهكهی كه پرنسیپی سهرمایهداریی چهتهگهریی بزوێنهرهكهیهتی، خاوهن هیچ دیدگایهكی ئابووریی سیاسیی تر نییه. یهكێتی له حیزبێكی جهماوهرییهوه كه ساڵانێكی دوورودرێژ مێژووی خهباتی سیاسیی نوێی گهلی كوردستانی دهنوسییهوه، بووه به چهندین نووسینگهی شهخسیی چهند باوكێكی سیاسیی كه وهزیفه و كاری سهرهكییان بووه به دۆزینهوهی پۆست و پێگهی سیاسیی و ئابووریی بۆ منداڵهكانیان. زهمانهتكردنی ئهم مۆدێلهش له كهڵهكهكردنی سهرمایه بۆ نهوه تازهكانی ئهم حیزبه، بهتهنها لهڕێگای بهشداریكردنیانهوه دهكرێت له تهواوكردنی پرۆسهی دامهزراندنی سیستهمه سوڵتانییهكهی پارتیی. لهدوای لهدهستدانی شوناسی خۆی و لاساییكردنهوهیهكی بێتامی پارتیی، ئهوهی پێی دهگوترێت خهمی سیاسیی و پڕۆژهی نیشتیمانیی بۆ باشتركردن و دابینكردنی ژیانێكی شهرهفمهندانه بۆ هاوڵاتیانی ههرێم، له فهرههنگی سیاسهتی یهكێتییدا بوونی نهماوه. یهكێتی لهم قۆناغهدا له قهلهڕهشێك دهچێت كه رۆشتنی سیاسیی خۆی بیرچووهتهوه، چونكه نه توانی لهگهڵ گۆڕاندا ڕێبكات و پهیمانی دهباشان جێبهجێبكات و نه توانییشی هاوتای ههیمهنهی پارتی ڕێبكات و ببێته ركابهرێكی سیاسیی راستهقینه. یهكێتی سهردهمانێكه له بهبهغایهكی سیاسیی دهچێت كه زمانی قسهكردنی خۆی بیرچووهتهوه. ههركاتێكیش قسهبكات لاسایی پانتۆمیمانهی ئهو هێزه دهكاتهوه كه بهلایهوه مهبهسته هاوپهیمانیی لهتهكدا بكات. ساڵانێكه ئهم حیزبه بووه به قهفهسێكی سیاسیی گهوره كه تیایدا ههر باڵندهیهك بهپێی بهرژهوهندییه ئابووریی و تهكهتولییهكانی خۆی له ئاوازێك دهخوێنێت. لهم دۆخهشدا گهر دهنگێكی ناڕهزایهتیشی بهرامبهر به ههیمهنهی پارتیی تێدابێت، ووندهبێت، چونكه تهنها گوێت له ژاوهژاوێكی گهورهیه. یهكێتی نیشتیمانیی كوردستان لهمڕۆدا بهتهنها حیزبێك نییه كه ئاوێنهی نیشتیمانی سیاسیی نهماوه بۆئهوهی شوناسی خۆی تێدا ببینێت، بهڵكو ئاوێنهیهكی شكاوه كه ههر بهرهیهك پارچهیهكی بهدهستهوهیه و ژمارهیهكی زۆریشیان كه تهماشای پارچهكهی خۆیان دهكهن لهجیاتی ڕهنگی سهوز ڕهنگی زهرد دهبینن.
دانا حەمەعەزیز بە درێژایی سەد ساڵی ڕابردوو، تەنها کەرکوك خاڵی بنەڕەتی ململانێی خوێناوی نێوان کورد و بەغدا بوە. بەڵام ناشیرینیی ئەزمونی حوکمڕانیی کورد لە هەریمی کوردوستان و ڕواداوەکانی دوای ڕاپەڕین، سەلماندی کە نەك کەرکوك، بەڵکو کۆی ئەوەی پێی ئەوترێ کوردایەتیی، پرۆژەیەکی بازرگانیی خێڵەکیی بوە و لە بەرژەوەندی بنەماڵەدا کورتکراوەتەوە. تاکو ئێستاش برایم خەلیل تاکە دەروازەی ستراتیژی سیاسی و ئابوری هەریمی کوردودوستانە، ئاماژەکانی پشت دەسبەسەراگەتنی ئەم شوێنە لە یەکی ئایاری ١٩٩٤ دا لەسەر ئەوەی شەڕ و دەمەقاڵێ لە قەڵادزە ڕویدابوو، زۆر مەترسیدار بوو. کاتێکیش لەپادشتی ٣١ی ئابدا حزبێکی کوردی قەزای مەخمور پێشکەشی سەدام ئەکا و ئەخرێتە سەر موسڵ، باسکردنی کەرکوك بێ مەعنایە. کەرکوك تاکە ئومێدی ڕاستکردنەوەی ئەو لاسەنگیە بوو کە جوگرافیا و برایم خەلیل و ٣١ی ئاب بۆ پارتی دروستکردوە، بۆیە ئەوەی لە دوای روخانی سەدام، پارتی لە کەرکوك کردویەتی، گەڕکردن بوە بەیەکێتی و بۆ ئاڵۆزکردنی دۆخی ئەم شارە و کارکردن بوە لەسەر بەتەواوی دورخستنەوەی لە هەریمی کوردوستان. ئەگەر کەرکوك لەسەر هەرێم بوایە نە ٣١ی ئاب سەرکەوتن و نە هەولێر پایتەخت و نە برایم خەلیلیش موقەدەس ئەبوو. کەواتە دەسکەوتی ڕیفراندۆم بۆ پارتی لە دەسکەوتی ٣١ ی ئاب کەمتر نەبووە. ڕیفراندۆم ئامانجی خۆی پێکا، سەری کەرکوی خوارد و پێگەی پارتی بەهێزتر کرد. لەبەرامبەر چاکەی کۆتایی هێنان بە کەرکوك و کۆتایی هێنان بە نیوسەدە ململانێیی کوردو بەغدا، پارتی ئیمتیازی گەورەتری پێدرا و بە رەزامەندی تاران و ئەنقەرە و بەغدا، ئێستا پارتی رۆژانە یەك لەسەر چواری نەوتی عێراق بۆخۆی ئەفرۆشێ و لەبەغداشەوە مووچە وەرئەگرێ. لەبەر ئەو دەسکەوتانە و سەودای ژێربەژێری لەگەڵ تورك و فارس و عەرەب، مەحاڵە پارتی ڕێگە بدا کەرکوك پارێزگارێکی کوردی بە غیرەتی هەبێ. ئەوەی یەكێتی لە پارتی داوای ئەکا، تەنها خۆ خەڵەتاندنە، کەی پارتی هەولێر و برایم خەلیل و داهاتی نەوتی تەسلیم بە ئیرادەی خەڵکی کوردوستان کردەوە، شتێك نامێنێ بەناوی کێشەی کوردوستان و کەرکوك.
.gif)
ژوان ئەحمەد یەكێتی خاوەن شەرەفی هەستانەوەو ملكەچ نەبون بۆ ئاشبەتاڵ، بەڵام..... دەبەنگو گێلە یان خۆی وا لێدەكات ئەوەی پێی وابێت ئێستا یەكێتی لە دۆخێكی باشو پێگەیەكی بەهێزدایە. لە دوای نەخۆش كەوتنی جەنابی مام جەلالو پاشانیش كۆچ كردنی ئەبەدی، ئیدی هیچ بیمو لەمپەرێك لەبەردەم ئاستی باڵای یەكێتیدا نەما بۆ ئەوەی یاری بە موقەدەراتی ئەم حزبەوە بكەنو بیكەنە بوكەڵەی دەستی خۆیانو لەپێناو گیرفانی خۆیان حزبەكەیان ناشرین كرد. ئیدی لە ناوەندی بریار تا جیابونەوەو باوەخون بونەوە، تا رێكەوتنە لێڵەكان بەو لەو مێژووە بەشێكی زۆر لە مەكتەبی سیاسیو سەركردایەتی توانای قسە كردنیشیان نەبوو نەك كردەەكانی ئێستایان، چونكە مام وتەنی: ئەوانە میزەڵداننو دەرزیەكە لای مام جەلال بوو هەركاتێك سنوریان ببەزاندایە وەك پفدانك فش دەكرانەوە. ئێستا!! ئێستا یەكێتی وەك شیعرەكەی فەرهاد پیرباڵی لێهاتوە، یەكێك ئەڵێت ئا، ئەویتر نا، ئەوی تر ئا، ئەویتر نا.. ئەجێندایەكی گشتگیر نیە كۆیان بكاتەوە. گەندەڵیو بێسەروبەریو تێوەگلان لە سەفقەی گوماناوی بڵاوە تا دێت هێڵی بنەماڵەییو خێزانیو خزم خزمێنە لەناو یەكێتی تۆختر دەبێتەوە بەخشینەوەی پلە بە خێرو سەدەقە، بە پاداشتی تەكەتولو باڵباڵێن تادێـ زیاتر دەبێت بە جۆرێك زۆرینە بونەتە خاوەن پلەو كەمینەیەك ئەندام، كە خۆی پێچەوانەیە. پەیرەوی ناوخۆو پرۆگرامی كاری یەكێتی بەجۆرێك فەرامۆش كراوە، كەس بیری نیە، لە جێگری سكرتێری گشتی تا خوارەوە، پەیڕەو پێشێل دەكەنو باكیشیان نیە. بۆ ئایندە چی؟؟ وەك چۆن دامەزراندنی یەكێتی سەخت بوو، ئایندەش پێویستی بە سەرلەنوێ دامەزراندنەوە هەیە، یەكێتی لایداوە لە هێڵی گشتی كاركردنو ستراتیژی خۆی، پەیوەندیەكانی تەواو پچراوە لەگەڵ حزبو پێكهاتەكانی تر. بۆیە: یەكێتی پێویستی بە كۆنگرەیەكە سەرلەنوێ پەیكەرەو پەیڕەوی ناوخۆی یەكێتی دابڕیژێتەوە، گشت ئەو گیاكەڵانە هەڵكێشێت كە یەكێتیان لاواز كردوە. یەكێتی پێویستی بە ئامانجی رونو رێبازە دێرینەكەی مام جەلال هەیە. گشت هاوڕێكانی مام جەلال، لە كاك كۆسرەت تا خوارەوەی سەركردایەتی، بە كوڕەكانیشیەوە، بەداخەوە بەئەمەك نەبون بۆ رێبازی مامو بە ئێستاشەوە زیان بە خۆیانو یەكێتی دەگەیەنن، چونكە: یەكێتیان نەپاراست، یەكێتیان لاواز كرد درود بۆ گیانی مام جەلالو تەواوی شەهیدانی یەكێتی نیشتمانی كوردستان
.gif)
هیڤیدار ئەحمەد حەوت مانگ ئەو ماوەیە بوو، پارتی لەگەڵ یەكێتی دانوستاندنی وردی كرد، دوو جار لەنێو "ماڵی" یەكێتی رێككەوتنی ئیمزاكرد. بەڵام لە خولەكی كۆتایی دوای حەوت مانگەكە، برادەرانی یەكێتی گەڕانەوە بۆ خاڵی سفر. بەڵام هێشتاش دەرگای نوێ دەكرێنەوە. دەنگنەدانی یەكێتی بە بەڕێز نێچیرڤان بارزانی بۆ سەرۆكی هەرێمی كوردستان ، پێشبینیكراوبوو، چونكە لە ماوەی ئەو حەوت مانگەدا یەكێتی چەندین جار لەگەڵ پارتی رێككەوتووە و پەشیمان بووەتەوە. پارتی بەم هەنگاوەی یەكێتی ناڕەحەت بووە، بەڵام ئەوە نییە دەستبەرداری یەكێتی ببێت. تاوەكو دەكرێ تووند جارێكی دیكە دەستی یەكێتی دەگرینەوە. قۆناخی خۆش و ناخۆشمان پێكەوە دەربازكردوون . رەنگە ئەم كێشەیە ئاسانتر لە هەموو كێشەكانی دیكە چارەسەر ببێ، ئەویش لەبەرئەوەی ئامانجی سەرەكی پارتی ئاشتەوایی و سەقامگیری كوردستانە، ئەگەر نرخەكەی چەندە گەورەبێ، ئامادەین بیدەین بۆ ئەوەی ئەم قەوارەیە بەهێز بمێنێتەوە. وەك سەركردەیەكی ئەو حیزبە دوای تەواوبوونی هەڵبژاردنی سەرۆكی هەرێمی كوردستان، بەمنی گوت " یەكێتییەكان دوو رێگەیان لەبەردەمە، یان دابڕان لە پارتی، یانیش رێككەوتن". گوتی "دابڕان پێش هەمووان لەبەرژەوەندی خودی یەكێتی نییە. هەرچەندە دەنگی ئەوەش لەنێو یەكێتی هەیە كە كۆتایی بەهەموو شتێك بێنین لەگەڵ پارتی". بە بۆچوونی من، ئەوە بۆچوونێكی مام جەلالانە نییە و ناشبێ ئەو بۆچوونە لەنێو حیزبێكدا هەبێ كە ناوی "یەكێتی نیشتمانی كوردستان"ە. شایەتی ئەوە بۆ فراكسیۆنی یەكێتی لە پەرلەمانی كوردستان دەدەم، كە لەگەڵ ئەو بڕیارەی حیزبی خۆیان نەبوون، ئەوان زیاتر لەگەڵ تەبایی و پێكەوە كاركردنن ، چونكە پێكەوە لە پەرلەمانی كوردستان كاردەكەین . بەڵام سەرئەنجام بەناچاری ملكەچی بڕیاری حیزبەكەیان بوون . لە هەڵبژاردنی 30/9/2018ی پەرلەمانی كوردستان دەنگی ملیۆنێك و 567 هەزار و 547 دەنگدەر هەژماركران. لە هەڵبژاردنی سەرۆكی هەرێمی كوردستان لەنێو پەرلەمان (یەكێتی، كۆمەڵی ئیسلامی، نەوەی نوێ، یەكگرتوو، شیوعی) دەنگی هەموویان دەكردە 644 هەزار و 18 دەنگ ، كە دەكاتە 42 كورسی نێو پەرلەمان. بەڵام دەنگی پارتی بەتەنیا لە دەنگی ئەو پێنج لایەنە زیاترە، ئەویش 686 هەزار دەنگبوو ، دەنگی (پارتی، گۆڕان، نەتەوەكانی دیكە و سەردەم) نزیكەی 902 هەزار دەنگ بووە كە دەكاتە 69 كورسی نێو پەرلەمان . كاك نێچیرڤان بە دەنگی 68 ئەندامی پەرلەمان بووە سەرۆكی هەرێمی كوردستان كە نوێنەرایەتی 902 هەزار دەنگدەر دەكەن. نێچیرڤان بارزانی، دەبێتە سەرۆكی ئەوەی دەنگی پێداوە و ئەوەی دژیشی بووە، سەرۆكی هەموو هەرێمی كوردستانە و بەناوی خەڵكی هەرێمی كوردستان لەگەڵ بەغدا و دەرەوە قسە دەكات و بەرگری لە مافی خەڵكی كوردستان دەكات. بەوەش ناسراوە كە ئەو گرێیانەی بە دەست و ددان نەكرێنەوە، لای ئەو بە ئاسانی دەكرێنەوە . یەكێتی و پارتی جگە لە دیالۆگ هیچ رێگەیەكی دیكەیان لەبەردەمدا نییە، كاك نێچیرڤان "چەتری یەكڕیزی و كۆكەرەوەی سەرجەم هێز و لایەنە سیاسییەكان دەبێت ". جەنابی سەرۆك بارزانیش لەهەموو كەس زیاتر قیمەتی "ئاشتەوایی و تەبایی" دەزانێت. واتە لەنێو پارتیدا ئاراستەی چارەسەركردن لەگەڵ یەكێتی لەهەموو ئاراستەكانی دیكە زاڵترە. چاوەڕێی ئەو ئاراستەیە لەنێو یەكێتیش دەكەین. ئەوەی لە پەرلەمانی كوردستان بۆ هەڵبژاردنی سەرۆكی هەرێمی كوردستان روویدا، كە یەكێتی نەهات و دەنگینەدا، كێشە گەورەكەی بەردەم هەرێمی كوردستان – عێراق نییە، نا ئەوە كێشەكە نییە. كێشەی كوردستان لەگەڵ عێراق و دەورووبەرە، كێشەی كەركووك و سووتاندن و بەعەرەبكردنی ناوچە كوردستانییەكانە، كێشەی جێبەجێكردنی ماددەی 140ی دەستووری عێراقە. دەبێ بیر لەوە بكەینەوە چۆن كێشە یاخود قەیرانەكانی نێو خۆمان چارەسەر بكەین، بۆ ئەوەی دەرەقەتی قەیرانی دەرەكی بێین كە بەسەر كوردستان و ناوچەكەدا دێن . راستە حەوت مانگ بەسەر هەڵبژاردندا تێپەڕیون، بەڵام ئەوەی ماوە زیاترە، پێكەوەكاركردنە لە حكومەتی هەرێمی كوردستان، لە مامەڵەكردن لەگەڵ بەغدا، لەهەموویان گرنگتر، چارەسەركردنی دۆخی كەركووك و ناوچە دابڕێنراوەكانە . ئەگەر بەحەز بوایە، حەزمان دەكرد یەكێتی نەبووایە، بەڵام یەكێتی هەیە، لەنێو یەكێتیش ئەو حەزە هەیە كە دەبووایە پارتی ئێستا نەمابووایە، بەڵام پارتی هەیە و دەمێنێتەوە و بەهێزتریش دەبێت . ئیدی سەرباری جیاوازی لە تێڕوانینی پارتی و یەكێتی بۆ چارەسەركردنی كێشەكان، بەڵام چونكە هەردوو حیزب هەن، جێگرەوەی رێككەوتن لەنێوان پارتی و یەكێتی تەنیا "رێككەوتنە".
.gif)
گۆران عەلی کەریم یەكێك لەرەخنە دیارە و باوەكانی لەسەر یەکێتی ئەوەیە لەنیوەرێگا لادەدات، بۆیە بەردەوام لەم دەساڵی رابردووەدا وەك پاشكۆی پاریتی و یان شەریكێكی گوێ رایەڵ دەركەوتوە. گلەیی و گازندەی بەشی خوارەوەی یەكێتی لەسەركردایەتیەكەی ئەوەیە ئەم قیادە سیاسییەی یەكێتی بەرێوە دەبەن خاوەنی ئەجەنداو كاری سەربەخۆی خۆیان نەبوون و زیاتر وەك پەرچەكرداری لایەنەكانی تر خۆیان نمایش كردوە و لەسێبەری پارتیدا نەخشەی سیاسەتیان دارشتوە. لەپرسی سەرۆك كۆمار و ئەمجارەش لە پرسی گفتوگۆی نێوانیان، بەتایبەت لەبەشداری نەكردن لە هەڵبژاردنی سەرۆكی هەرێمدا، یەكێتی جۆرێك لەسەربەخۆی گەراندەوە و تارادەیەك هەناسەیەكی بەبەر جەماوەرەكەیدا كردۆتەوە، بەڵام پرسیارەكە ئەوەیە، ئایا یەكێتی ئەم سیاسەتەی تانیوەی رێدەبات، یان تاكۆتایی رێگاكە لەسەر ئەو هەڵوێستەی دەمێنێتەوە؟، یان خۆ ئەگەر سیاسەتی نەرمی ئێستای یەكێتی، تەنها بۆ وەرگرتنی پۆست و ئیمتیازبێت، ئەوا هەق نییە خۆیان و خەڵكیش ماندوو بكەن چونكە ئاكامی ئەم نەخشەیەش بەرهەمەكەی هەر نائومێدی دەبێت و دەرئەنجامەکەشی هەردەچێتەوە گیرفانی پارتی. خۆ گەر یەكێتی بەراستی دەیەوێت سود لەو فەراغە سیاسییەی ناوچەی سەوز وەربگرێت، دەبێت نێوانی خۆی پارتی بە ملی مەتر بپێوێت نەك كیلۆمەتر، ئەمە جگە لەوەی پێویستی بەبەرنامەیەكی تازەو بە پلانێكی تازەیە كە بتوانێت هیچ نەبێت دەساڵی ئایندەی حوكمرانی رابردووی تێپەرێنێت، بۆئەمەش پێویستی بەپیداچوونەوەی خۆیەتی پێش لەقەپان و لەمەحەكدانی راستگۆی سیاسەت و بەرنامەی ئەوانی تر.. پارتی تا ئێستا بروای بەوە نەكردوە كە یەكێتی هێزێكە دەتوانێ لە سەعاتی سفردا یاریەكە بگۆرێت، راستە پارتی بەردەوام باس لەشەراكەتی یەكێتی دەكات، بەڵام شەراكەت لای پارتی بەتەعبیرو خوێندنەوەی دەساڵی رابردوە، شەراكەت لە حكومەتدایە نەك لە دەسەڵات و بریاردان، شەراكەت لای پارتی یانی رازی بوون بە گۆرینی چەمكی راوێژ بۆ گوێرایەڵی و جێبەجێكردن، یان ملدان بە بەشداری لەحكومەت و جێبەجێكردنی بریاری سەروی حكومەت. بۆیە یەكێتی پێش هەر شتێك پێویستی بەوەیە بە پێناسەی شەراكەتی لەگەڵ پارتیدا بچێتەوە، چونكە گەروانەبێت و خۆی بۆ هەموو ئەگەرێك ئامادە نەكات، ئەوا رەنگە نەخشەی پارتی ئەوە بێت یەکێتی لەشەریكییەوە سەرقاڵ بكات بەململانێی خۆ خۆیی. ئاشكرایە دۆخی ئێستای كوردستان بەباش و خراپییەوە بەرهەمی پێكەوە بوونی پارتی و یەكێتییە، كێشەكە هەق نییە لەوەدا كورت بكرێتەوە، كێ چ پۆستێكی بەردەكەوێت، بەڵكو كێشە سەرەكییەكە ئەوەیە یەكێتی خۆی سەرقاڵی حكومەتێك كردوە كە لەراستیدا دەسەڵاتی راستەقینە و بریاری گرنگ و ستراتیژی لای ئەو نییە، بۆیە دەبێت یەكێتی ئاراستەی ململانێیەتیەكە بگۆرێت بۆ ئەو شوێنەی كە تەواوی دەسەڵاتەكانی تیا چركراوەتەوە، نەك بۆ حكومەت و وەزارەتێك كە زیاتر لە ماف و ئەركی شارەوانییەكی راستەقینەیان پێنەبراوە
.gif)
ئاری هەرسین لەم دە ساڵەی ڕابوردو موناقەشەیەكی زۆر لەسەر میكانیزمی هەڵبژاردنی سەرۆكی هەرێم كراوە. هەندێك كەس پێیان وابو هەڵبژاردنی سەرۆك لە پارلەمانەوە بێت باشترە، چونكە ئەو میكانیزمە ڕێگە بە پارلەمان دەدات چاودێری دام و دەزگای سەرۆكایەتی هەرێم بكات. ئێمەش دەمانگوت با هەڵبژاردن لە ناو گەلەوە بكرێت، بۆ ئەوەی سەرۆكی هەرێم لەڕێی ڕێككەوتنی چەند حیزبێك لەدەرەوەی پارلەمان نەكرێت بۆ دەرچواندنی كاندیدێك كە لەوانەیە ببێتە هۆی زیان گەیاندنێكی گەورە. ئەمڕۆ سەرۆكی هەرێم لە پارلەمانی كوردستان هەڵبژێردرا. یەكێتی نیشتیمانی كوردستان لەبەر ئەوەی هێشتا خۆی لەسەر ڕێكەوتنەكەی لەگەڵ ئێمە ساغ نەبۆتەوە، لەو دانیشتنەی پارلاماندا بەشدار نەبوو. یەكێتی بەم هەڵس و كەوتەی پەیامێكی ڕوون و سادەی گەیاندە خەڵكی كوردستان و ئێمەی پارتیش. ئەو پەیامە ئەمەیە: ئێمەی یەكێتی ساغ نەبوینەتەوە كە ئایا ئێمە بە سەرۆكایەتی نێچیرڤان بارزانی (بەو دەسەڵاتانەوە كە قانون بۆی دیاریكردوە) ڕازین، یان نا؟ یەكێتی بۆ وایكرد؟ چونكە ئەگەر لە هۆڵی پارلەمان بمانایەتەوە، لە سێ بەربژێر زیادتریان نەبوو: بەر بژێری یەكەم: دەنگیان بۆ كاك نێچیرڤان بارزانیبێت. كە ئەمە ئەو ڕێكەوتنەیە كە لە نێوان ئێمەو یەكێتیدا كراوە. لەو حاڵەتەدا باسی فراكسیۆنێك دەكەین كە ساغ بوبێتەوە. بەر بژێریا دووهەم: ئەندام پارلەمانەكانی یەكێتی تەعبیر لە بۆچوونی كوتلەیەكی ناو یەكێتی بكەن كە سەر بەون. لەو حاڵەتەدا ئەوەندەی تر بێ سەرو بەرەیی و نەبوونی ناوەندی بڕیار لەناو یەكێتیدا دەچێتە ژێر پرسیارەوە. بەر بژێری سێهەم: نە دەنگ بە سەرۆكی هەرێم بدەن و، نە دژیشی دەنگ بدەن. ئەمەشیان مانای ئەوەیە لە ڕێكەوتنەكەیان لەگەڵ ئێمە لایان داوە. یەكێتی ئەمڕۆ بەربژێری سێهەمی هەڵبژارد، ئیتر لە جیاتی ئەوەی لەناو هۆڵی كۆبونەوەی پارلەماندا ئەو هەڵوێستە وەرگرێت، لەدەرەوەی ئەو هۆڵە كردی. یەكێتی بەم هەڵوێستە، دەسەڵاتەكانی سەرۆكی هەرێمی لە چوارچێوەی جوگرافیایی (ئەمڕۆی) هەرێمی كوردستان خستە ژێر پرسیارەوە... ئینجا ئەگەر سنوری دەسەڵاتی سەرۆكی هەرێم لە زاخۆ تا دێگەڵەبێت، ئەوا دیارە یەكێتی بەدیلی ئیدارەدانێكی جیاواز لە ئێستا بۆ هەرێمی كوردستان بیر لێدەكاتەوە. بەڵام بۆ ئەوەش، پێویستە سەركردایەتی یەكێتی لەپێش ئەوەی لەگەڵ هەر لایەنێك بۆ داوستاند دابنیشێت، جارێ لەناو خۆیدا خۆی ساغ بكاتەوە، ئەگینا وە عد و پەیمانەكانیان لای لایەنەكان و لای خەڵكی كوردستانیش هیچ بەهایەكیان نامێنێت. دواجار ئێمە لەمڕۆوە سەرۆكێكی نوێمان لە وڵاتەكەماندا هەیە بەناوی سەرۆك نێچیرڤان بارزانی... لە هەمو خەڵكی كوردستان و لە سەرۆكیش زۆر پیرۆزە.
ئاراس فەتاح پارتی بووه به هێزێك كه بهشێوهیهكی كۆمیدیی تیۆری ریگولهیشنی „Regulationstheorie“ بهسهردا جێبهجێدهكرێت. بۆئهوهی لهوهش تێبگهین كه دهسهڵاتدارێتی پارتی وهك مۆدێلێكی ئابووریی له رێكخستنی سهرمایه و ڕژێمێكی تایبهت له كهڵهكهكردنی سهرمایه بۆ باڵادهستكردنی ههیمهنهی سیاسیی، چ پهیوهندییهكی به تیۆری ریگولهیشنهوه ههیه، دهبێت سهرهتا ئاوڕێكی كورت لهم تیۆرییه بدهینهوه. ئهم تیۆرییه قوتابخانهیهكی ئابووریی سیاسیی ماركسیسته نوێكانه كه له حهفتاكانی سهدهی بیستهمهوه به ڕاڤهكردنی نوێی „ڕژێمی كهڵهكهكردن“ی سهرمایه و شێوازی ریگولهیشن یان رێكخستنهوهی سیستهمی سهرمایهداریی ناوبانگی دهركرد. ئهم قوتابخانهیه بهدوای وهڵامدانهوهی پرسیارێكی گرنگی ئابووریی و سیاسییهوه بوو: بۆچی قهیرانهكانی سهرمایهداریی نهبوونه هۆكاری كهوتنی سیستهمهكه، بهڵكو بهپێچهوانهوه له ههندێ قۆناغدا دهبێته هۆكاری خۆرێكخستنهوه و سهقامگیریی سیستهمهكه. بۆ ئهم مهبهستهش نموونهی دوو ئهزموونی مێژووی سهرمایهدارییمان لهبهردهستدایه. یهكهم مۆدێلی „فۆردیزم“ه، كه چۆن كۆمپانیای فۆرد توانی به بهرههمهێنانی ئۆتۆمۆبیلی „T5“ی ماركهی فۆرد، پرۆسهی بهرههمهێنان بهستاندارد بكات و دامهزراندنی كرێكاران دابینبكات و بڕی مووچهشیان بهرزبكاتهوه و بهم شێوهیهش مۆدێلێكی نوێ له پێكهوهژیانی سهرمایه و كار بهێنێته ئاراوه. لهم پرۆسهیهشدا مۆدێلێك له ئینتیما بۆ سیستهمی سهرمایهداریی دروستدهبێت كه له دهوڵهتی خۆشبژێوییدا „welfare state“ ڕهنگدهداتهوه. دووههمیشیان قۆناغی پاش یان پۆست فۆردیزمه كه دهوڵهت پیادهی سیاسهتێكی نیولیبراڵیی رادیكاڵ دهكات كه تیایدا دهستی كهرتی تایبهت و سهرمایه درێژدهكرێتهوه و دهستی دهوڵهت له سێكتهره حكومییهكانیش كورتدهكرێتهوه. ئهمهش به فرۆشتنی سێكتهرێكی زۆری ئابووریی و خزمهتگوزاریی به سهرمایهداران كۆتاییهات. بهپێچهوانهی فۆردیزمهوه كه پێویستی به دهستی كارا نهبوو له پرۆسهی بهرههمهێناندا، له قۆناغی پۆست فۆردیزمدا سیستهمی دابهشكردنی كار رێكدهخرێتهوه و دابهشكردنێكی چینایهتی نوێ له پرۆسهی بهرههمهێناندا دروستدهبێت كه دهرئهنجامهكهی سهرههڵدانی دیاردهی بێكارییهكی نوێ بوو بۆ كرێكاری نهشارهزا. كشانهوهی دهوڵهت له زۆر سێكتهر و فرۆشتنی به كهرتی تایبهت و بهپرۆفشناڵكردنی هێزی كار و عهقلانییكردنی پرۆسهی بهرههمهێنان لهسهردهمی گلۆبالیزمدا، به كهمكردنهوهی تێجوون و دهركردنی ئهو كرێكارانه كۆتایی هات كه تهنها هێزی كاری خۆیان دهفرۆشت و ئاست و توانای پرۆفشناڵیان نهبوو. پۆست فۆردیزم كۆتایی سهردهمی زێڕینی پهیوهندیی نێوان كار و سهرمایهیه. باشترین نموونهش بۆ نماییشكردنی ئهم قۆناغه فیلمهكهی چارڵی شاپلنه بهناوی „سهردهمه مۆدێرنهكان“. یهكێك له تێزه سهرهكییهكانی نوێنهرانی ئهم قوتابخانهیه بریتیی بووه لهوهی كه سیستهمی سهرمایهداریی بههۆی قهیرانهكانیهوه گۆڕ بۆخۆی ههڵناكهنێت، وهكو ماركس پێشبینیی دهكرد، بهڵكو بهبۆچوونی ئهوان ئهوه خودی قهیرانهكانه كه له قۆناغی جیاوازدا دهشێت ببنه هۆكاری دووبارهبهرههمهێنانهوه و خۆرێكخستنهوهی سهرمایهداریی وهك سیستهم و سهقامگیربوونهوهی شێوازی بهرههمهێنانی. دیاره ناكرێت وێنای رژێمی ریگولهیشنی سیستهمی سهرمایهداریی بكهین بهبێ بوونی دهوڵهتی خۆشبژێویی و لیبرالیزمی ئابووریی و سیاسیی. دهوڵهتی خۆشبژێوییش مۆدێلێك له سهقامگیریی كۆمهڵایهتیی و خۆشگوزهرانیی بونیادنا كه بهرخۆریی ئایدیۆلۆژییهكهیهتی. لهم سیستهمهشدا دهسهڵاتی دهوڵهت و ههیمهنهی ئایدیۆلۆژیی دوو رهههندی گرنگی دروستكردنی ستایلی ژیانن كه تیایدا بهرخۆریی „consumption“ دهكرێت به پرنسیپی ژیانی مرۆڤهكان. بهرخۆرییكردن لهوێنهی كڕینی كاڵای وهك ئۆتۆمبیل و خانوو و كهرهسه ئهلكترۆنییهكانی ناو ماڵ دهبێت به رهمزی خۆشبژێویی و خۆشگوزهرانی. گهشت و سهفهركردنیش به ئۆتۆمبیلی شهخسیی لهكاتی پشووهكاندا بۆ سهر دهریاكان و چێژوهرگرتن له دهریا و ئیستراحهتكردن، دهبێت به ستایڵێكی نوێی ژیانی مرۆڤهكان. ئهم قۆناغه زێڕینهی سهرمایهداریی لهگهڵ سهرههڵدانی قهیرانی نهوت له سهرهتای ساڵانی حهفتاكاندا گۆڕانی قووڵی بهسهردا دێت كه به قۆناغی پۆست فۆردیزم بهناوبانگه. بهتایبهت دوای ئهوهی دهوڵهته سهرمایهدارهكان ئهو ڕاستییهیان بۆدهركهوت كه چهنده وابهستهی كهرهسهی خاوی دهوڵهته كۆلۆنییهكانی جارانی خۆیانن. ئهم قۆناغهش بهوه دهناسرێت كه مۆدێلی ئاشتبوونهوهی سهرمایه و كار له فۆردیزمدا لهدوای قهیرانی نهوتی ساڵانی حهفتاكان و قهیرانی دارایی له كۆتایی ساڵانی 2008وه، كۆتاییپێدێت، چونكه كۆمپانیاكان دهستیانكرد به كهمكردنهوهی ژمارهی كرێكار و كارمهندهكانیان لهپێناو زیادكردنی داهات. لهسهروبهندی ئهم قۆناغهشدا ململانێیهكی توند لهنێوان خاوهنكار و نهقابهكاندا بۆ زیادكردنی مووچه دهستیپێكرد. پرۆسهی گلۆبالیزهبوون و زۆری تێچوون و بهرزیی مووچه له وڵاته سهرمایهدارهكان، بووه هۆكاری سهرههڵدانی دیاردهی گواستنهوهی سهرمایهگوزاریی و بهرههمهێنانی كاڵا له دهوڵهتانی جیهانی سێ. بێگومان تیۆری ریگولهیشن رهخنهی زۆر كراوه كه مهبهستی ئهم وتاره نییه، بهڵام ئهوهی بۆ من جێگای لهسهروهستان بوو، وهڵامی ئهم پرسیارهیه: بۆچی له كۆمهڵگای ئێمهشدا مۆدێللێك له ریگولهیشن یان رێكخستنهوهی سهرمایه و دهسهڵاتی سوڵتانیی بهرقهراره كه سهرهڕای قهیرانه قووڵهكان نابنه هۆكاری داڕمان و كهوتنی سیستهمهكه؟ له مێژووی نوێی كۆمهڵگای ئێمهشدا سیستهمه سیاسیی و ئابوورییهكهی پارتی له چهندین قۆناغدا تووشی ههژانی گهوره بووه، كهچی دوای ئهو ههموو قهیرانه قووڵه ئابووریی و سیاسیی و ئهخلاقیی و سهربازییهی پێش ریفراندۆم و پاش ریفراندۆمیش توشی بوو، نهك ههر نهبوونه هۆكاری شكست و كهوتنی، بهڵكو بوون به هۆكاڕێك بۆ دووبارهبههێزبوونهوه و دووبارهبهرههمهێنانهوهی دهسهڵاته سوڵتانییهكهی. لهم دووتوێیهشدا پارتی توانی جارێكی تر ببێتهوه به بكهرێكی گهورهی گۆڕهپانی سیاسیی له ههرێم و هێزێكی حیساب بۆكراو له عێراق و ناوچهكهشدا. بێگومان ئێره شوێنی شیكاری كۆی ئهو هۆكارانه نیین كه پارتی به چ میكانیزمێك جهستهی سیاسیی خۆی له گۆڕێكی ئابووریی و سیاسیی و سهربازییهوه دهرهێنا و پاش ماوهیهكی كورت توانی سیستهمه سیاسییه سوڵتانییهكهشی بكات به مۆدێلی دهسهڵاتدارێتیی لای زۆرینهی حیزبهكان. پێگهی ئابووریی و ههیمهنهی سیاسیی پارتی پابهندی گرێدانی سهرمایه و دهسهڵاته لهناو سیستهمێكی سوڵتانیی. مۆدێلی بهرههمهێنانی دهوڵهتی خۆشبژێوی (دولە الرفاه) و درۆی سهربهخۆیی ئابووریی پارتی گهیشته ئاستیك نێچیروان بارزانی له ههڵبژاردنی خولی پێشوودا پهیمانی دامهزراندنی كۆمپانیایهكی دا بۆئهوهی ههموو تاكێكی ههرێم پشكی خۆی كه له فرۆشی نهوتدا ههبێت! ئهم سیستهمه ئابوورییه سوڵتانییهش زهڕكهشكرابوو به گوتارێكی نهتهوهیی كه نه فیكری ههبوو نه زهمینهی سیاسیی و ئابووریی و سهربازیی و ئیقلیمیی. ئهوهی زهمینهی زیاتری بۆ پارتی رهخساند، تێكئاڵانی تۆڕێكی گهوره له كهڵهكهبوونی سهرمایهی نهوت و گاز به سیستهمێكی ئیقلیمیی كه تیایدا چهمكی ئاساییش و گهندهڵیی پێكهوهگرێدراون. لهناوخۆی كوردستانیشدا بێئیرادهیی و نهبوونی دیدگایهكی ئهڵتهرناتیڤ بۆ سیاسهته سوڵتانییهكهی پارتیی و گهمژهیی سیاسییانهی هێزهكانی ئۆپۆزیسیۆن و چهندین كارلێكی تر، هۆكاری سهرهكیی ههیمهنهی مۆدێلی سوڵتانیزمی پارتی بوون لهناو سیاسهتی ناوخۆیی و دهرهكیی ههرێمدا. خاڵێكی تر كه بۆ ههیمهنهی پارتی و خۆڕێكخستنهوهی بهردهوامیی گرنگه، بریتییه له دابهشكردنی سهرمایه و سامان لهگهڵ ئهوانی تر بهرامبهر به هێشتنهوهی ههیمهنهی دهسهڵات له جوگرافیای خۆی. دابهشكردنی سهرمایه و سامان لای پارتی مانای دابهشكردنی دهسهڵات نییه. لهدیدگای پارتییدا خهتی سووری سیاسیی ههیه كه كاڵنابێتهوه، ئهویش ئهوهیه كه نێوهندی دهسهڵات دهبێت له كرۆكه خێزانییهكهی ماڵی بارزانیدا بمێنێتهوه. ههر هێزێكی سیاسییش بۆ دامهزراندنی سیستهمه سوڵتانییهكهی، لهم دیدگا سیاسییهدا ملكهچ و هاودیدی ئهو بوو، ئهوا پاداشتی دهكات، له حوكمڕانییدا بهشداری پێدهكات، پۆستبارانی دهكات و پێگهی ئابووریی و دارایی به نوخبه سیاسییهكهی دهبهخشێت. ههروهكو چۆن كۆمپانیای فۆرد مۆدێڵی ئۆتۆمبیلی „T5“ی كرد به ستاندارد و كرێكارانی به تهواوهتی دامهزراند و موچهی بهرزكردنهوه بۆئهوهی مۆدێڵی فۆردیزم بهرقهرابكات، ئاوهاش پارتی وێنای دهسهڵاتدارێتی له سیستهمه سیاسییهكهیدا دهكات. ئهو ساڵانهی كه پارهی نهوت بێشومار بوو، پارتی و یهكێتی دهستیانكرد به پرۆسهیهكی بهربڵاو و كۆنتۆڵنهكراو له دامهزراندن و مووچهبڕینهوه لهههردوو بواری سهربازیی و مهدهنییدا بۆ كڕینی وهلائهتی سیاسیی بۆ سیستهمهكهیان. پارتی و یهكێتی سهرمایه و داهاتی ههرێمی كوردستان به موڵكی شهخسیی خۆیان تهماشادهكهن و مامهڵهی هاونیشتیمانیانی ههرێمیشیان وهكو كرێگرته دهكرد كه بهئارهزووی خۆیان دایاندهمهزراندن و به كهیفی خۆیان موچهیان بۆ ئهندامه حیزبییهكانیان دهبڕییهوه و به دزینی پارهی نهوت دهزگای رۆشنبیریی و میدیایی زهبهلاحیان دروستدهكرد. دوای قۆناغێكی كورت له خۆشگوزهرانیی درۆزنانه و دامهزراندنی بهرفراوان له دهزگا حكومییهكان و تهخشان و پهخشانكردنی پاره و پهیمانی خۆشبژێوی و سهربهخۆیی ئابووریی، سیستهمه سوڵتانییهكه بههۆی گهندهڵیی و قهرزی زهبهلاح و قهیرانی دارایی و جهنگ و ریفراندۆمهوه تووشی ههژانێكی گهورهدهبێت. ئهم قهیرانهش كۆتایی بهو سهردهمه زێڕینه دههێنێت كه به پارهی نهوت وههمی دهوڵهمهندبوونی خێرای بۆ هاونیشتیمانیانی ههرێم دروستكردبوو. لهم قۆناغهوه موچهخۆرانی ههرێم لای پارتیی دهبن به بهڵا، چونكه دهبایه ئهو لهشكره گهورهیه بهخێوبكات كه بۆ چهندین ساڵ لهگهڵ یهكێتییدا بۆ ههیمهنهی سیاسیی خۆیان دروستیانكردبوو. بۆیه حكومهته سوڵتانییهكهی پارتیی بهناچاریی دامهزراندنی هاونیشتیمانیان ڕادهگرێت و بهرامبهر بهوه تهنها ئهو هێزه سیاسییانه له كۆمپانیا دهسهڵاتدارێتییهكهی دادهمهزرێنێت و پۆست بهسهر نوخبه خێزانییهكانیان پهخشدهكات و ستاندارتی ژیانیان بۆ زامندهكات، كه بڕوایان به موڵكدارێتی خێزانی بارزانی ههیه بۆ دهسهڵات و سامان. پارتی دوای قهیرانی ئابووریی و داراییهكهی، لهوێنهی مۆدێڵی پۆست فۆردیزمدا، جگه له دهرهێنان و فرۆشتنی ههرزانبههای نهوت و گاز و گرێبهستی گهورهی تهمومژاویی لهگهڵ توركیا و كۆمپانیا بیانییهكان و خواردنی نوقڵانهیان، ههموو تێچونهكان كهمدهكاتهوه به دانی مووچهشهوه. پڕۆژهی فرۆشتنی سێكتهره ئابووریی و خزمهتگوزارییهكان به كهرتی تایبهت گهڵاڵهدهكات. لهم قۆناغهوه دروستكردنی ژێرخانی ئابووریی و خزمهتگوزاریی و خۆشگوزهرانیی دهبێت به زاراوهیهكی نامۆ. ئهم سیاسهته وهحشهتناكه ئابوورییهش به پهلاماری موچهی خهڵك كۆتایی نایهت كه بهناوی پاشهكهوتهوه ههموو قهرزه وههمیی و حهقیقییهكانی خۆی پێدهداتهوه. له راستییدا مۆدێڵی دهسهڵاتدارێتی پارتی و یهكێتی ساڵانێكه جگه له بڵاوكردنهوهی كۆمیدییانهی خشتهی مووچه له میدیاكان و زهلیلكردنی ئینسانی ئێمه و چهتهگهریی ئابووریی و دهوڵهمهندبوونێكی خێرای نوخبه سوڵتانییهكهیان و وێرانكردنی ژێرخان و ژینگهی كۆمهڵگا ئێمه، هیچ بهرههمێكی تریان بۆ ئهم ههرێمه نهبووه. پاش كۆتاییهاتن به قۆناغی سهردهمی زێڕینی ئابووریی و سهرههڵدانی ئهو ههموو قهیرانه قووڵانه، پارتی بهناچاری مۆدێلی پۆست فۆردیزم له ئاسته ئابوورییهكهی جێبهجێدهكات و له ئاسته سیاسییهكهشی ستراتیژی فۆردیزم پهیڕهو دهكات. لهئاسته ئابوورییهكهیدا پارتی دهستدهكات به كهمكردنهوه و دزینی مووچهی هاونیشتیمانیان و پلانی فرۆشتنی كهرتی گشتیی به كهرتی تایبهت دادهڕێژێت. له ئاسته سیاسییهكهشیدا له فۆرمی بهرخۆریی سیاسییدا دهستیكرد به دابهشكردنی پۆست بهسهر نوخبهی سیاسیی و منداڵانی خانهواده سوڵتانییهكانی تر له حكومهت و دامهزراندن و بهشههبوونیان له سامان و دابینكردنی خۆشگوزهرانی بۆیان. به بۆچوونی من وههمی سهربهخۆیی ئابووریی و خۆشگوزهرانیی و لهناوبردنی گهندهڵیی لهناو ئهم سیستهمه سوڵتانییهی پارتی چهنده گهورهبوو، وههمی كردنی سیستهمه سیاسییهكهشی به پهرلهمانتاریی به ههڵبژاردنی نێچیروان لهناو پهرلهماندا، ده هێنده گهورهتره. بێگومان ئهم ستراتیژهش بۆ كهڵهكهكردنی سهرمایه و دابینكردنی خۆشگوزهرانیی بۆ نوخبه سوڵتانییهكانی تر بێ باج نییه. پارتی بهرامبهر بهم میهرهبانییه گهورهیه تهنها وهلائهتی له فۆرمی مكلهچیی و بێدهنگیی سیاسیی لهو هێزانه دهوێت كه له خواردنی سامان و داهاتی نیشتیمانییدا بهشدارییان پێدهكات. ههر ئهم خاڵهشه وامان لێدهكات لهوه تێبگهین بۆچی ئهم ههموو نادادیی و گهندهڵییه زهبهلاحانه بهبێدهنگیی تێدهپهڕێت و هیچ هێزێكی كاریگهر نهماوه فزهی لێوهبێت، تێدهگهین بۆچی پارتی پارهی پێنج مانگی موچهی له بهغدا وهرگرتووه كهچی دهیدزێت و دهیداتهوه به قهرزهكانی و ئهمهش هیچ ناڕهزایهتییهكی سیاسیی دروستناكات و هیچ كاریگهرییهكی نێگهتیڤیشی بهسهر دروستكردنی حكومهت و ههڵبژاردنی سهرۆكی ههرێمهوه نییه. پارتی لهدوای ریفراندۆم و قهیرانه قووڵه ئابووریی و سیاسییهكانیهوه دهوڵهتی خۆشبژێویی و خۆشگوزهرانیی بۆ هانیشتیمانیانی ناوێت، بۆئهوهی تاكهكان لهناو سیستهمه ئابوورییه رهیعییهكهی بهئارهزووی خۆیان كاڵا بكڕن و بهرخۆریی بكهن، بهڵكو خۆشبژێویی تهنها بۆ ئهو نوخبه سوڵتانییانهی تر دابیندهكات كه ئامادهن قبوڵی ههموو ئیملا سیاسییهكانی بكهن. ئهمهش ستراتیژێكه بۆ خۆرێكخستنهوه و گهرهنتییهكه بۆئهوهی له گهندهڵییه گهورهكانی ناو سیستهمهكهی بێدهنگبن و پرۆژه سوڵتانییهكهشی وهكو كاڵایهكی سیاسیی لهڕێگای ئهوانهوه به خهڵك بفرۆشێت و ناڕهزایهتییه كۆمهڵایهتییهكانیش ههڵبمژێت.
.gif)
مەحموود یاسین كوردی لە هەلبژاردنی ٢٠٠٩ بە پشتیوانی یەكێتی و شەخسی تاڵەبانی سەرەرای تەزویرێكی زۆر ئینجا بارزانی توانی ٦٩% دەنگەكان بە دەست بهێنی بۆ پۆستی سەرۆكی هەرێم، لە هەلبژاردنی ئەمجارە بە هەموو پێوەرەكان نزیكە ٩٢ دەنگ ئامادە بوو تا نێچیرڤان بارزانی بكاتە سەرۆكی هەرێم ئەمەش تەوافوق و دەنگێكی زۆر بوو، بۆیە ئێستا نێچیرڤان بارزانی خاوەنی ٦٨ دەنگە كەمترە لەو رێژەیە سەرۆكی پێشوو، لە سەرەتاوە نێچیرڤان بارزانی رەتیكردبووە بە دەنگی گۆڕان و پارتی ببێتە سەرۆك دەیویست شەرعییەتی زیاتر بێت بۆیە لەگەڵ رێككەوتن و چارەسەری كێشەی كەركووك بوو، بەڵام ئاراستەیەك لە نێوە پارتی لەگەڵ ئەوە نەبوون شەعبیەتی نێچیرڤان بارزانی لە هی سەرۆكی پێشووی هەرێم زیاتر بێت بۆیە كێشەیان بۆ مەوزوعی كەركووكیان دروستكرد تا یەكێتی ئیستیفزاز بكەن، ئەگەر نا كێشەی كەركووك قورس نییە بارزانی دەیتوانی چارەسەری بكات هەر وەكو چۆن لەگەڵ فالح فەیاز سەرۆكی دەستەی حەشدی شەعبی رێككەوت بەبێ ئاسایی كردنەوەی دۆخی ئیداری شنگال، زووممار و مەخموور پارێزگاری موسڵیان لە حەشد هەڵبژارد!. یەكێتی لە نێچیرڤان بارزانی نیگەرانترە كە دەنگی بە سەرۆك نەداوە، چونكە دۆستێكی بەهێزی خۆیان لاواز كرد كە تاڵەبانی ئامادە بوو لە سەردەمی شەڕی ناوخۆ لەگەڵ پارتی ئاشت ببێتەوە نێچیرڤان بارزانییش بكاتە سەرۆكی حكومەت!
ئاری سابیر شاری کەرکوک دانیشتوانەکەی لەنەتەوەکانی (کورد . عەرەب . تورکمان . مەسیحی) پێکهاتووە، بەپێی ئاماری حکومەتی ناوەندی ژمارەی دانیشتوانی کەرکوک لەساڵی ۲۰۱٨ ( ۱،٥۹۷،٨۷٦ ) کەسە ، بەدرێژایی مێژوو هۆکاری سەرەکی ناکۆکیەکانی نێوان شۆڕشەکانی کورد و حکومەتە یەک لەدوای یەکەکانی عێراق بووە هەر بۆیەش نەتوانراوە کێشەکان چارەسەر بکرێن، ساڵی ۱۹٨۳ لەگفتوگۆی نێوان ( ی.ن.ک) و حکومەتی عێراق سەدام حسێن سەرۆک کۆماری ئەوکاتی عێراق ئامادەبوو هەموو مافێکی کورد بدات بەهەموو خاکی کوردستان لەسنجارەوە تاکوو خانەقین تەنها کەرکوک نەبێت ئەویش بەوەفدی (ی.ن.ک ) دەڵێت لەبەر ئەوەی ئێستا لەجەنگم لەگەڵ ئێران ئەگەر کەرکوک بدەم بەئێوە ئەوە ۲۰ وڵاتی عەرەبی دژم دەوەستنەوەو هاوکاریم ناکەن تاکوو دوای جەنگ قسە لەسەر کەرکوک دەکەینەوە، بەڵام (ی.ن.ک) بەو پێشنیارە ڕازی نابێت بەو هۆیەوە گفتوگۆکان شکستیهێنا، (ی.ن.ک) لەپێناوی کەرکوک زیاتر لەدوو هەزار شەهیدی داوە لەساڵی ۱۹۷٦ تاکوو ۲۰۱۹ ڕەگ و ڕیشەی لەناو ناخی کەرکوکیەکاندایە ناتوانێت هیچ تەنازولێک بکات لەسەر کەرکوک، ساڵی ۱۹۹۱ ئەوە یەکێتی بوو بەخوێنی دەیان شەهیدی قارەمان و بەسەرکردایەتی قادری حاجی عەلی کەرکوکی ئازاد کرد ساڵی ۲۰۰۳ پێشمەرگەکانی یەکێتی یەکەم هێز بوون دەستیان لەملی خەڵکی جەرگ سوتا و زوڵم لێکراوی ڕەحیمئاوا و ئازادی و شۆڕیجە و ئیمام قاسم کرد و زیاتر ڕەگی خۆیان لەناو دڵی خەڵکی کەرکوک خۆشەویستر کرد لەهەرسێ هەڵبژاردنی ۲۰۱۰ و ۲۰۱٤ و ۲۰۱٨ (ی.ن.ک) زۆرینەی دەنگی خەڵکی کەرکوکی بەدەستهێناوە زاتر بووە لەدەنگی هەموو لایەنەکانی تورکمان و عەرەب و کوردیش ئەمە بۆلایەنی عەرەبی و تورکمان و بەشێک لەحزبە کوردیەکان مایەی نیگەرانی بوو لەوکاتەوە چەندین پیلانی نهێنی و ئاشکرا دژی کەرکوک و (ی.ن.ک) گێڕدران کەسەر ئەنجام بارودۆخەکە بەو ڕۆژە گەیشتوە. پێکهاتەی لیستی برایەتی لە ئەنجومەنی پارێزگای کەرکوک پارتی ۱۱ کورسی ۱ـ محەمەد کەمال. ۲ـ نەسرین خالید. ۳ـ فواد حسێن. ٤ـ کامەران کەرکوکی. ٥ـ دڵشاد پیرۆت. ٦ـ شێرزاد عادل. ۷ـ ڕیاز محمد. ٨ـ عرفان کرکوکلی. ۹ـ پەروین محمد. ۱۰ـ ساهرە سیف الدین. ۱۱ـ عەلی نامیق. یەکێتی ٨ کورسی. ۱ـ عوسمان علی. ۲ـ کاکەڕەش سدیق. ۳ـ ئازاد جەباری. ٤ـ ئاوات محمد. ٥ـ گەلاوێژ جەباری. ٦ـ جەمال مەولود. ۷ـ جەواد جاسم. ٨ـ ێحمد عەسکەری. یەکگرتوو ۳ کورسی ۱ـ ڕێبوار تاڵەبانی. ۲ـ ێبراهیم خەلیل. ۳ـ جوان حەسەن. مەسیحی ۳ کورسی. ۱ـ ئەدوارد ئەوراهان. ۲ـ سلڤانا بویا. ۳ـ سویتلت. سەربەخۆ ۱ کورسی ۱ـ لەیلا مەحمود . هەڵەی (ی.ن.ک) ڕیفراندۆم. لەیەکەم هەڵبژاردنی ساڵی ۲۰۰٥ ئەنجومەنی پارێزگای کەرکوک (ی.ن.ک) هەڵەیەکی گەورەی کرد کەڕازی بوو پێکهاتەی لیستی برایەتی بەو شێوەیە تێپەڕێت . ۱ـ دانانی عبدالرحمان مستەفا وەک کەسێکی سەربەخۆ بەپارێزگاری کەرکوک لەیەر حیسابی (ی.ن.ک). ۲ـ پێکهاتەی لیستەکە کەلەهەر سێ کەسێک یەکێکیان پارتی بێت. سێ کورسی بۆ یەکگرتوی ئیسلنمی کوردستان، دوو کورسی بۆ حزبی شیوعی، یەک کورسێ بۆ حزبی سوسیالست ، یەک کورسی بۆ حزبی زەحمەتکێشان کەبەهەموو ئەو حزبانە ناتوانن چوار کورسی ئەنجومەنی پارێزگا بەدەست بهێنن. ۳ـ کاندید کردنی هەندێک خەڵکی بەتەمەن کەئێستا لەبەر نەخۆشی توانای دەوام کردنیان نیە. ٤ـ کاندید کردنی بەشێک لەئەندامانی ئەنجومەنی پارێزگای کەرکوک لەفراکسیۆنی (ی.ن.ک) پەڕلەمانی عێراق و چۆڵ بوونی شوێنەکانیان و هاتنی ئەندامە یەدەگەکان کەلەلایەنەکانی تربوون. ٥ـ پێش بەڕێوەچوونی ڕیفراندۆم لەهەرێمی کوردستان وەفدی ئەمریکا سەردانی سەرجەم لایەنە سیاسیەکانیان کرد و بەڕوونی پێیانی وت ئەگەر ڕیفراندۆم لەکەرکوک و ناوچە کێشە لەسەرەکان بکەن ئێمە هیچ بەرپرسیاریەتێکی دوای ڕیفراندۆم هەڵناگرین، دەبوو(ی.ن.ک) بەهیچ شێوەیەک ڕێگەنەدات ڕیفراندۆم لەکەرکوک بکرێت بەشێکی زۆری بەرپرسانی (ی.ن.ک) لەکەرکوک سەروی خۆیان لەو مەترسیە ئاگادار کردەوە ،بەڵام بەرژەوەندی چەند کەسێک لەمەکتەبی سیاسی زاڵبوو بەسەر دەنگی دلێر و دڵسۆزی یەکێتیەکانی کەرکوک، چەند ڕۆژێک پێش ئەنجامدانی ڕیفراندۆم هاوڕێیەکی ڕۆژنامەنووسم لەپاڕکی سایەی گەشتیاری وتی "تۆ پێشبینیەکانت زۆر ڕاست دەردەچن ئایە ڕیفراندۆم لەکەرکوک دەکرێت" وتم بەڵێ بۆ ئەوەی (ی.ن.ک) لەکەرکوک بشکێت ڕیفراندۆم دەکرێت ئەنجامەکەشی ڕوونە. ٦ـ (ی.ن.ک) هێزی سەرەکی بوو لەکەرکوک هەرگیز نەدەبوایە ڕێگەی بدایە نەوتی ئەو شارە دەستی بەسەردا بگیرێت و هەڕاج بکرێت لەبەر بەرژەوەندی چەند بەرپرسێکی بازرگانی خۆی لەبەر ئەوەی نەوتی کەرکوک تەنها ئەو چەند ساڵە بۆخزمەتی کەرکوک و کەکوکیەکان بوو کەلەلایەن حکومەتی مالیکی فرۆشرا و بودجی پەتڕۆڵ دۆلاری بەشێوەیەکی دادپەروەرانە بۆ تەرخانکرا. ۷ـ بەلەهێرشەکانی حکومەتی ناوەندی لە۱٦ ئۆکتۆبەر حکومەتی ناوەندی چەند جارێک لەگەڵ وەفدی سەربازی و سیاسی (ی.ن.ک) کۆبۆوەو داوای دەکرد سەربازگەکانی کەی وەن و مەعسکەر خالید و کێڵگە نەوتیەکان چۆڵ بکەن بۆ ئەوەی هێزە عێراقیەکان بێنەوە ئەوێ شوێنەکانی تر بالەلای هێزی پێشمەرگەبێت ئەگەرنا بەزەبری هێز دێنەوە کەرکوک دەبوو لەوێ لەگەڵیان ڕێک بکەوتایە نەهێڵن کێشەکانی کەرکوک بگاتە ئەو ئاستە. پارتی و یەکگرتوو کەرکوک دوای ۱٦ ئۆکتۆبەر پارتی بەتەواوی لەکەرکوک چوە دەرەوەو بەبیانوی داگیرکردنی ئەو شارە ئامادەنیە بگەڕێتەوە کەرکوک و ئەندامانی ئەنجومەنی پارێزگای کەرکوک کەسەر بەپارتی و یەکگرتون لەهەولێرن و بەشداری کۆبونەوەکانی کەرکوک ناکەن و بەهۆی بڕیاری دادگاش بۆ دەستگیرکردنی نجم الدین کەریم پارێزگای کەرکوک هەڵاتوە حەیدەر عەبادی سەرۆک وەزیرانی پێشووی عێراق ڕاکان جبووری بەوەکالەت کردووە بەپارێزگار و بەهۆی نەگەڕانەوەی ئەندامانی پارتی و یەکگرتوو ئەنجومەنی پارێزگای کەرکوک ڕێژەی یاسایی ئەنجومەنی پارێزگا تەواو نابێت و ناتوانێت پارێزگاری نوێ هەڵبژێرێت و ڕاکان جبووری بەئارەزووی خۆی بڕیار دژی نەتەوەی کورد دەردەکات، بەشداری نەکردنی پارتی لەهەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراق لەکەرکوک هەر بۆ ئەوە بوو دەنگی کورد کەم بکات و عەرەب و تورکمان بکاتە زۆرینەی کەرکوک و شکست بە(ی.ن.ک)بهێنێت بەڵام ئەوەی بۆ نەچووە سەر و (ی.ن.ک) زۆرینەی دەنگەکانی بەدەسهێنایەوە، لەبەر ئەوەی پارتی دەنگێکی ئەوتۆی نیە لەکەرکوک هیچ دەربەست بەوەنیە ئەو شارە بگەڕێتەوە بۆ سەر هەرێمی کوردستان یان زۆرینەی کوردبێت و پارێزگارەکەی کورد بێت ئەگەرنا خۆ ناوچە کوردیەکانی موسڵیش داگیرکراون جیاوازی چیە لەنێوان ئەو دوو شارە، ئەو شین و واوەیلێیەی پارتی لەڕێگای دەزگا ڕاگەیاندنەکانیەوە دەیکات بۆ کەرکوک تەنها بۆ ناشیرین کردنی (ی.ن.ک) ە ئەگەرنا پرسی کەرکوک تەنها بەگەڕانەوەی ئەندامانی پارتی و یەکگرتد لەئەنجومەنی پارێزگای کەرکوک و هەڵبژاردنی پارێزگارێکی نوێیە. (ی.ن.ک) دەتوانێت چی بکات (ی.ن.ک)دەتوانێت فشارەکانی زیاتر بکات و بەشداری پڕۆسەی سیاسی نەکات ئەوکاتە حکومەتەکەی پارتی تاکوو دێگەڵە دەسەڵاتی دەبێت و سەرکەوتوو نابێت، گفتوگۆیەکی ڕاشکاوانە لەگەڵ یەکگرتووی ئیسلام بکات بۆئەوەی خۆیان یەکلای بکەنەوە یان شیش بسوتێنن یان کەبابەکە ، لەگەڵ لایەنی عەرەب و تورکمان بگەنە ڕێکەوتن لەسەر پرسی کەرکوک پۆستەکان دابەش بکەن. ئاری سابیر
.gif)
هۆشیار عەبدوڵا بەڵێ دەبێت موچە پرسێکی ئیتیحادی بێت ئەوەی کیانی هەرێم هەڵدەوەشێنیتەوە گەندەڵی و تاڵانی نەوتە نەک ئەوەی لیستی موچەی فەرمانبەرانی راستەقینەی هەرێم لای بەغداد بێت و بزانن چەند فەرمانبەر هەیە و مانگانە موچەی بۆ بنێرن،لە دونیادا نەبوە دو سیستمی موچە لە یەک وڵاتدا هەبێت. ئەوەی ئێمە داوای دەکەین ماددەی یانزە برگەی شەشی یاسای موازەنەی ساڵی ۲٠۱۹ یە کە داوا دەکات حکومەتی عیراق هەرێم پەیوەست و ناچار بکات بەوەی لیستی موچەی فەرمانبەرەکانی لە سەربازی و مەدەنی لە ژن و پیاو بە پلەی وەزیفی و تێکرای وردەکاریەکانەوە بۆ حکومەتی عیراق بنێریت . ئاخر لە کوێی دنیادا و لە سیستمی فیدراڵی کویدا هەیە حکومەتی فیدراڵ لیستی موچەی راستەقینەی فەرمانبەرانی لا نەبێت وەک ئەوەی هەرێم ئێستا دەیکات یا ناینێرێت یا لیستێک دەنێڕێت پریەتی لە بندیوار و دوبارە و پڕە لە موخالەفەی ئیداری و وەزیفی و میلاکات ؟! ئەگەر لیستێکی پاک بە وردەکاریەوە لای بەغداد هەبێت ئێمە ئاسان دەتوانین ساڵانە لە خشتەی ج کە خشتەی هێزی کارە لە عیراقدا جێگەی بکەینەوە و بزانین بۆ موچە دروست چەند پارەمان پێویستە . هەن بێ ئەوەی بزانن باسیی چی دەکەم دەڵێن ئەوە هەڵوەشانەوەی قەوارەی هەرێمە ؟! نەخێر ئەوە قەوارەی هەرێم بەهێز دەکات چونکە نسبەتێکی زۆری گەندەڵی لە کۆڵ هەرێم و حکومەتەکەی دەکاتەوە ؟! لە دونیادا ئێستا موچە دەچیتە بانک ئەسڵەن ئەم مۆدێلە تەقلیدیە لە دابەشکردنی موچە باوی نەماوە تەنانەت لە وڵاتە دواکەوتوەکانیشدا ئێستا سیستمی بانک هەیە بۆ دابەشکردنی موچە! پاشان چۆن دەبێت لیستی فەرمانبەرانی هەرێم لە بەغداد نەبێت ، بروانن وەک نمونەیەک ؛ دو ساڵ زیاترە سەرقاڵی گواستنەوەی چەند کەسێکین لە هەرێمەوە بۆ سەر فەرمانگەکانی حکومەتی فیدراڵ هەمو موافەقەیەکمان تەواوکردوە ئێستا لە وەزارەتی دارایی رایانگرتوە دەڵێن لەبەر ئەوەی خشتەی دەقیقی هێزی کاری هەرێممان لا نیە کە بتوانین ئەو ناوانە و پلەکانیان بکوژێنینەوە نتوانین نەقڵەکەیان بۆ بکەین. باشە بۆ لە ۲٠٠٤ ەوە گومرگ و پاسەوانی سنوری هەرێم موچەکانیان بە بانک دێت لە بەغداوە یەک رۆژ دوانەکەوتوە و موچەکانیان وەردەگرن هیچ کێشە نیە ئێستا کە بڵیین هەمو با ئاوا رێکبخەین دەبێ کوفرمان کردبێت ئەمە چ عەقڵیەتێکە ؟! هەیە لە دڵسافی و هەیە لە ژێر گوتاری چەتەکانی کوردایەتی و هەیە لە ئاگادار نەبون بە سیستمی ئیداری و مالی لە دەوڵەتانی فیدراڵ پێیان وایە ئەگەر حکومەتی هەرێم لە مەسەلەی موچەدا بکوژ و ببڕ خۆی نەبێت واتا کیانی هەرێم نەماوە ، بە پێچەوانەوە ئەم سیستمەی ئێستا بۆ موچە هەیە وایکردوە کیانەکە لاواز بێت حزب زاڵ بێت بەسەر هاوڵاتیاندا مەگەر هەزاران کەس لە هەرێم موچە براو نەکرا لەسەر ئەوەی دەنگیان بەفڵان حزب داوە ؟! ئێ ئەو فەرمانبەرە ناوی کۆدی موچەی لە بغداد هەبێت چۆن وا ئاسان موچە براو دەکرێت ؟! با ڕون بێت بەش بەحاڵی خۆم کیانی هەرێم دەبێت بۆ خزمەتی هاونیشتیمانیان بیت نەک ببێتە بانکی لە بن نەهاتوی گەندەڵی بۆ چەتەگەرەکان؟! ئەو کیانەی گەندەڵی لاوازی کردوە ؟ بێ یاسایی وێرانی کردوە ؟! ئەوانە وێرانیان کردوە کە دەیدۆشن نەک ئەوانەی کار بۆ رونکاری و شەفافیەت و رێکخستنی موچە و گەیشتنی دەکەن بە دەستی هاوڵاتی دور لە دەستی حزب ؟!. موچە مافە ، پرسێکی ئیداریە دەبێت لە عێراقدا یەک سیستم بێت ، بەوەش رێگری دەکرێت لەوەی قوتی خەڵک بەدەست ئەم و ئەوەوەبێت . تکایە ئەم پرسی چارەسەرەش بۆ کێشەی موچە مەکەن بە موزایەدەی شێوەی ریفراندۆم تەنها لەبەر ئەوەی وتمان هەڵەیە و کاتی نیە دونیاتان تەخوین کرد و ئەوەتا ئێستاش باجەکەی ئەدەین . بێ جێبەجێکردنی ئەو ئالیەتەی لە سەرەوە باسم کرد کێشەی موچە چارەسەر نابێت و لە پرسێکی ئیداری و مافێکی ئاسایی خەڵکەوە هەر وەک کێشەیەکی سیاسی دەمێنێتەوە و بازرگانی پێوە دەکرێت و دەبێتە خێر و بەرەکەت بۆ دز و گەندەڵکارەکان .
.gif)
سامانی وهستا بهکر گرنگە دوژمن و نەیار جیاکرێنەوە لەوڵاتـی دیموکراسییا دوژمنـی سیاسـی نیە بەڵکو ئەوەی هەیە نەیاری سیایسیە بەپێچەوانەی وڵاتە یەک حیزب و تاکڕوەکان کە وەهمـی دوژمنـی سیاسـی ناوخۆی دروست ئەکەن بۆ سەرکوت کردن و بێدەنگ کردن و دەستەمۆ کردنیان. مۆدێلی حوکمرانی لەکۆی دنیای دیموکراسـی و نیمچە دیموکراسـی لە دوو پێکهاتەی سەرەکـی دروست ئەبـێ ئەوانیش حکومەت و ئۆپۆزسیۆنە لە دەوڵەتە دیکتاتۆرییەکانیشدا تەنها ڕژێمێک هەیە و بەس، لە هەرێمـی کوردستانیش لەبری حکومەت و ئۆپۆزسیۆن حیزب و خەڵکی قەڵمەڕەو هەیە. بەئارەزووبێ یان بێ ئاگای تێکهڵی و پێکهڵیهک دروستکراوە له نێوان دهستهواژهی نهیارو ئۆپۆزسیۆنا و ئەنجامەکەشی ئەوەی لێکەوتەوە ئێستا هیچ حیزبێ ئارەزووی ئۆپۆزسیۆن بوون ناکەن ئەگەرچی سەرزارەکیش وا خۆیان بناسێنن. داواکردنی ماف وە بەتایبەتی مووچە بەرامبەر ئەو ئەرکەی پێشکەشی حکومەت ئەکرێ دوور و نزیک ناچێتە چوارچێوەی نەیارەوە. لە سیستمی وڵاتانی ئۆرگانیزە کراوا مووچە تەنانەت بۆ کاتژمێرکیش دواناکەوێ. کەچی پاش چەند ساڵێک لە سێ چارەک و نیو و چارەکە مووچە و دەێژکردنەوەی مانگ لە هەندێ کاتا بۆ نێوان ٦٠ بۆ ٩٠ ڕۆژ و بێدەنگی و بە ئەمەکی خەڵک و خۆڕاگری و بواردان بە حکومەت ئێستا کاتێ دەنگی ناڕازی لەناو خەڵکانێکەوە بەرزبێتەوە کە حیزبەکەی بەشێکە لە پێکهاتەی حکومەتی چاونەپشکوتوو ئەو کارە بە بخرێتە چوارچێوەی نەیارەوە و سکاڵای یاسای تۆمارکرێت! زۆربەی وڵاتانی زلهێزو گەشاوە و خاوەن ئابووری پتەو تەنانەت لە ٢٠وڵاتە زلهێزە ئابوریەکەی جیهانیش قەرزی کۆمپانیا و وڵاتانی دیکەیان لەسەرە بەڵام هیچ کاتێ نەبیستراوە مووچەی مانگێکی مووچەخۆرانی وڵات بدرێتەوە بە قەرزی کەڵەکەبووی سەر حکومەت! کاتێ باران لە بەغاوە ئەبارێ حکومەتی هەرێم چەتر هەڵەیا بۆ هاوڵاتی و مووچەخۆرانی هەرێم تا گیرفانیان تەڕنەبێ! کاتێ بارانی بەغا بەسەر هەرێما نەئەباری ئەوترا ووشکە ساڵیەکە "بێ مووچەی" خەتای بەغایە ئێستا بارانی بەغا بەخوڕ بەسەر هەرێما ئەبارێ کەچی هەر ووشکە ساڵییە و هەرێم پێی ناخۆشە لە دادگا بووکە بە بارانێش بکرێ. ئەم وەرزی بارانە یەک ساڵیەو ووشکە ساڵیەکی زۆری بەداوەیە و ئەگەر یوسفێک ئەم خەونە بۆ هەرێم لێکنەیاتەوە. تا حکومەت و دەسەڵاتدار باشتر هەڵسەنگاندنبکەن و داوای ماف بە نەیار نەخوێنەوە و خەڵکی باشتر بەرچاو ڕوونبێ وەک کارێکی چەند بارە لەخوارەوە بەراوردێکی نەیارو ئۆپۆزسون ئەکەین: نهیار بهو کۆمهڵه کهس و رێکخراو گروپه چهکدارو بزوتنهوه رامیاری و کۆمهڵ و ههندێ جاریش تاکانه ئهوترێ که بهشێوهی کاری پهچهکرداری و رێکخراو یان رێکنهخراوا بهگژ لایهنک یان دهستهیهک یان دهسهڵاتێکا ئهچنهوه، بههۆی ههندێ هۆکارهوه لهوانه: 1- کاتێ تاک ههستبکا وهلاوهنراوه و دهنگی ناگات و گوێی بۆ ناگیرێ. 2- کاتێ کۆمهڵێک ههست بهجیاوازی رهگهزی (التمیز العنصری) یا بێبهشکردنیان له مافهکانیان له بهرژهوهندی کۆمهڵێ کهس و لایهنا. 3- کاتێ نهتهوهیهک سهرهتایترین مافهکانی پێشێل ئهکرێ لهلایهن دهسهڵات و بهڕێوهبهرانی وڵاتهوه بهجۆرێک که نا یهکسانی کۆمهڵایهتی بهشێوهیهکی ئاشکراو بوونی ئهبێت. 4- کاتێ پێکهاتهکانی کۆمهڵ سهرجهم بهیهکهوه لەپای چەوسانەوەیان لهدهسهڵاتێکی خوێن مژه و دیکتاتۆر یاخی ئهبن. 5- کاتێ گهندهڵی بهشێوهیهک باڵ ئهکێشێ بهسهر وڵاتا که هیچ رێگایهک نامێنێ نهگیرێتهبهر و بهبنبهست ئەگا. ئهمانه ههندێ هۆکاری تریش ههن کهوا ئهکا دیاردهی بهنهیار بوون ڕووبات و لهههندێ کاتیشا یاخی بوونی لێبکهوێتهوه بۆ گێڕانهوهی مافهکان و شته لێ زهوتکراوهکان، ئهمهش کاتێ ڕوئهیات که بێ هیوای باڵ بکێشێ بهسهر کۆمهڵا و تروسکای بهدی نهکرێ بۆ پێکهوه ژیان یان بهرهو باشبردنی بارودۆخ و دهستههڵنهگرتنی لایهک له بڕیاره تاکڕهویهکانیا و خۆبهزلزانین و گۆێنهدانه کهسانیترو کارکردن لهپێناوی دهسهیهک یا هۆزێک یا بنهماڵهیهک یا گروپێکی سیاسی دابڕاو له کۆمهڵگا. ههر لایهو نهیار به کڵاوی خۆی ئهپێوی و لێکدانهوهی بۆ ئهکا بۆ نمونه به پێوانهی رژێمی بهعس ئێمهی کورد نهیار بووین، بهڵام ئایا ئێمه نهیار بووین یان بهش خوراو؟ نهیار بووین یان ماف پێنهدراو؟ هاوڵاتی بووین یان به نهژاد کراو؟ سهربهست بووین یان بهندو دهست و پێ پهیوهند کراو؟...هتد. ئایا تورکیا کاتێک ههڵهسێ به داخستنی پارته کوردیهکان و دهستگیرکردنی پهرلامانتاران که به دهنگدان ههڵبژێراون یان کاتێ ئینقلان ئهکهن بهسهر حوکمهتهکانی خۆیانا که بهجۆرێک له جۆرهکان ئاهێکی به دیموکراتیزهکردنی تورکیایان تیابهدی ئهکرێ ناو بنێین چی؟ تا دوێنێ تاڵیبان له ئهفغانستان دهسهڵادارو بهڕێوهبهری وڵات بون ههرچهنده نمونهیهکی زۆر ناشرینی دهسهڵاتی ئیسلامیان پشانی سهرجهم مرۆڤایهتیدا، کهچی ئهمڕۆ ههرههمان دهسهڵات یاخی و نهیاره! زۆرن ئهو نمونانه، کهواته ههرکهسهی بهپێی بهرژهوهندی خۆی ئیتر ئایا گشتی بێ یا تاکهکهسی ئهڕوانێته بهرامبهرو به پێی بۆچوونه ڕامیاری و ئابوری و کۆمهڵایهتیهکانی گونجاو بۆخۆی لایهنی بهرامبهر بانگ ئهکا نهیار. پێی ئهچێ تۆ نهیاربی لهکات و شوێنێکی دیاری کراواو ههر تۆش لهههمان کاتا بهرامبهرهکهو ناوزهندکهی به نهیار بهڵام لێرهیا سهنگی مهحهک هاوڵاتیهو ههر ئهوانن ئهتوانن نهیاری راستهقینه دیارکهن و بڕیاری خۆیان بسهپێنن بهسهر لایهنی خاوهن حهق و لایهنی زۆردارا، ئهوهشمان لهبیر نهچێ که هاوڵاتی تاسهرو بۆ ههتا ههتای کهس بهنهیار نابینێ و لهگهڵ کهسیشا یان راستر بڵێین لهگهڵ هیچ دهسهڵاتێکیشا تا سهر نابێ. هاوڵاتیش بهپێی خزمهت و دادی کۆمهڵایهتی وبژێوی ژیان دابین کردن و یهکسانی و سهربهستی بیرو بۆچوون دهڕبڕین و دهستهبهرکردنی مافهکانی تای تهرازوی خۆی ئهبینێ ڕونتر بڵێین، ئهگهر بینی تای تهرازوهی دەسەڵات هاوسهنگ و جێگیره ئهوا ئهویش گوێڕایهڵی دهسهڵاتهو هاوڵاتیهکی بهئهمهک و بهرههمهێنهره له ههوڵا ئهبێ شان با شانی حکومهت خزمهت بکاو زۆرترین قوربانیبا بۆ سهرکهوتنی کارهکانی خۆ ئهگهر بینیشی تای تهرازوهکهی لاسهنگه و بهشی خۆی لهدادی کۆمهڵایاتی و خزمهتگوزاری و بژێوی ژیانی بۆ دابین نهکراوه، بهگوێرهی مافی هاوڵاتی بوونی ئهوا ئهوکاته دهسهڵات بهنهیاری مافهکانی ئهبینێ و لهههوڵائهبێ بۆ دورخستنهوهی جا ئهویش گهر وڵات دیموکراتی بوو ئهوا سندوقهکانی دهنگان بهکارئههێنێ بۆ دهسته بهرکردن و گهڕانهوهی مافاکانی خۆی، ئهگهر نا ئهوا یاخی ئهبێت وچیتر گوێڕایهڵ و بێدهنگ نابێ، زۆر رێگاش ههیه بۆ پشاندانی توڕهیهکانی ههر لهخۆپیشاندانهره تا یاخی بوونی چهکداری. ئۆپۆزسیۆن زۆر جیاوازه ئهویش بهوهی که لهههوڵێکی بهردهوامایا و ململانێ ئهکا لهسهر ئهوهی لایهنه خراپهکانی دهسهڵات، یان ڕاستر بڵێین کاره کاڵ و کرچهکانی به خهڵکی بناسێنێ و ههوڵهیا که کارهکانی حکومهت دیارو شهفاف بێ و بودجه لهخزمهتی ههموو پێکهاتهکانی کۆمهڵابێ، ئهمه ئهگهر ههستی کرد کارهکانی حکومهت ئاڵۆزهو دیارو ڕون نیه ئەوا لە ڕەخنە لهڕهخنه گرتنێکی بهردهواما ئهبێ و بەردەوام بەرچاو ڕوونی ئەیات لەسەر ئەو خاڵانەی کە حکومەت وەک خۆی بە هاوڵاتی ناگەیەنێ. لە هەرێم نەیار هیچ کاتێ بوونی نەبووە و ئۆپۆپزسیۆنیش بوونی نەماوە ئەگەرچی هەندێ جار نووزەنووزێک ئەبیسترێ کە هیچ لە بابەتەکە ناگۆڕێ چونکە ئەگەر خەڵکانێک نەبن بەڕاستی پەستان بخەنە سەر حکومەت تا پابەندبێ بەو ڕێکەوتنەی لەگەڵ حکومەتەکەی عادل عەبدول مەهدیا کردوویەتی و ئەو بڕە نەوتە ڕادەستی بەغا نەکا ئەوا ئیحراجیەکی زۆر بۆ عەبدول مەهدی دروست ئەبێ و سەرەنجام هەرێم یەکێک لە باشترین دۆستەکانی لەدەستئەیات و بێ متمانەی دروست ئەبێ کە ئەمەش دەرکەوتەی سەرەتایەکی نوێ ئەبێ بۆ خیتامێکی خراپ.
.png)
