(درەو): مەسرور بارزانی سەرۆكی حكومەتی هەرێم لە هەولێر پرۆژەی ئی پسولە E-Psule ی كردەوە. ئەمە سەکۆیەکی دیجیتاڵییە کە حکومەتی هەرێم دایناوە بۆ وەرگرتنی پارەی پسوڵەی كارەباو لە دواتریشدا پارەی پسوڵەكانی تر. بەقسەی ئەوانەی دروستیان كردووە، سەكۆكە بانکی ناوەندیی عێراق پەسەندی کردووەو، وەزارەتی گەنجینەی ئەمریکا پشتگیریی دەکات و كۆمپانیای (دیلۆیت) وردبینی بۆ دەکات. بڕیارە ئەم ماڵپەڕە بەدرێژایی 24 كاتژمێرو لە هەموو رۆژەكانی هەفتەدا كاربكات، بۆ پارەدانی پسوڵە هیچ زیادە یاخود عمولەیەك وەرناگرێت.  هەروەك بڕیارە پارەدان لەم سایتەوە بەشێوەی لێبڕین نەبێت واتا خۆی بەشێوەی ئۆتۆماتیكی پارەی كارەبا یان هەر شتێكی تر لە ژمارە حسابییەكەت نابات و دەبێت خۆت پارەدانەكە بكەیت.  لە قۆناغی یەكەمدا ئەم بانک و جزدانە دیجیتاڵییانە بەردەست دەبن: -    بانکی جیهان -    بانکی FIB جزدانە دیجیتاڵییەکان -    ناس واڵێت -    فاست پەی -    ئاسیا پەی ئەوانەی لە چارەگی یەکەمی 2026 بەردەست دەبن -    بانکی ئیسلامیی عێراقی -    ئاڕ تی بانک -    بانکی بەغدا -    بانکی ئیسلامیی ئەبوزەبی -    بانکی  BBAC جزدانە دیجیتاڵییەکان و بریکارەکان -    زەین کاش

راپۆرت: درەو ئەمڕۆ بەغدادو بەسرەو ژمارەیەك لە پارێزگاكانی تری ناوەڕاست و باشوری عێراق خۆپیشاندان و مانگرتنی دوكاندارو بازرگانەكانی بەخۆوە بینی، ئەمە ناڕەزایەتییە دژ بە جێبەجێكردنی پێناسی نوێی گومرگی و سیستەمی ئیسكۆدا لە دەروازە سنورییەكان.  خۆپیشاندەران داوای هەڵوەشاندنەوەی بڕیارەكانی تایبەت بە پێناسی نوێی گومرگی یاخود هەمواركردنەوەی دەكەن، بەوپێیەی بە قسەی دوكاندارو بازرگانان ئەم سیستەمە نوێیە لەگەڵ واقعی بازاڕی ناوخۆیی عێراق ناگونجێت و توانای كڕین لای هاوڵاتیان لاواز دەكات.  بەڵام لە قوڵایی ئەم بابەتەدا وەكو كەسانی پسپۆڕ دەڵێن ئابوری نیشتمانی فراوانتر هەیە؛ كە پەیوەندیدارە بە پاراستنی بەرهەمی ناوخۆیی و رێكخستنی بازرگانیی دەرەكی و چارەكردنی ئەو كێشە درێژخایەنانەی كە زیاتر لە یەك دەیەیە روبەڕووی ئابوری عێراق بووەتەوە. ئەم دۆخە نوێیە پرسیاری جددی دروستكردووە لەبارەی ئەوەی ئایا لە شارەكانی عێراق دوكاندارو بازرگانەكان بەرگری لە قوتی خەڵك دەكەن یاخود دەترسن ئەو دەستكەوتانە لەدەستبدەن كە بەهۆی ناڕێكی سیستەمی گومرگی لە عێراق چەندین ساڵە لێی بەهرەمەندبوون.  سایتی (سۆمەریەنیوز) بە پێچەوانەی هاواری بازرگانەكانەوە راپۆرتێكی كردووەو لە چەند خاڵێكدا سودی سیستەمە گومرگییە نوێیەكە دەسەلمێنێت، كە كورتەكەی بەمشێوەیە:  بەرگری لە خەڵك ناكەن! بازرگانەكان لە خۆپیشاندانەكانیاندا دروشمی ئەوە بەرزدەكەنەوە كە پێناسی گومرگی دەبێتە هۆی لاوازبوونی توانای كڕین لای هاوڵاتیان، بەڵام شیكاری جوڵەی بازاڕی عێراق بەتەواوەتی پێچەوانەی ئەمە دەسەلمێنێت، بازرگانی عێراق وەكو هەر ئەكتەرێكی ئابوری بەشوێن قازانجدا دەگەڕێت و، دەستبەجێ هەر زیادبوونێكی تێچووی هاوردەكردن دەخاتە سەر نرخی كۆتایی بەكاربەر. بەڵام ئەوەی جێگەی سەرەنجە، لە عێراق پەیوەندی بازرگان و بەكاربەر "پەیوەندییەكی یەكلایەنە"یە؛ كاتێك تێچوو بەرزدەبێتەوە، لەماوەی چەند كاتژمێرێكدا نرخەكان بەرزدەبنەوە، بەڵام كاتێك تێچووی گومرگی دادەبەزێت یاخود سەقامگیر دەبێت زۆر بەكەمی هاوڵاتی هەست بەم دابەزینە دەكات،  ئەگەر رووشبدات چەند مانگێكی پێدەچێت. بۆیە دانانی داواكاری بازرگانان لەو چوارچێوەی كە "نوێنەرایەتی بەرژەوەندی گەل دەكەن" هەڵەیەكی لۆژیكییەو شەڕە راستەقینەكەیان بۆ پاراستنی پەراوێزی ئەو قازانجە زۆرەیە، نەك بەرگریكردن لە سفرەو خوانی هەژاران.  زۆرێك لە گۆشەیەكی تەسكەوە تەماشای پێناسە گومرگییەكان دەكەن و وەكو هۆكاری راستەوخۆی بەرزبوونەوەی نرخەكان تەماشای دەكەن، رۆڵی پێناسەكە وەكو ئامێزێكی سەرەكی ئابوری نادیدە دەگرن كە وڵاتانی بەكاریدەهێنن بۆ رێكخستنی بازرگانی خۆیان، بەرزكردنەوەی پێناسی گومرگی تەنیا بە واتای زیادبوونی نرخەكان نییە، بەڵكو كۆمەڵێك سودی گشتیشی هەیە لەوانە پاراستنی بەرهەمی ناوخۆیی كشتوكاڵی و پیشەسازی، كە ملیۆنان دەرفەتی كار دەڕەخسێنت و، خۆبژێوی بەشێوەیەكی رێژەیی بەهێز دەكات و پشتبەستنی زۆر بە هاوردەكردن كەمدەكاتەوە.  هەروەك پێناسە گومرگییەكە داهاتەكانی دەوڵەت زیاد دەكات، ئەمەش بایەخێكی گەورەی هەیە بۆ وڵاتێك كە زیاتر لە نیوەی دانیشتوانەكەی بەشێوەیەكی راستەوخۆ پشت بە خەرجییەكانی حكومەت دەبەستن  جا ئیتر لەریگەی موچەوە بێت یاخود خانەنشینی یان تۆڕەكانی چاودێری كۆمەڵایەتی. هەر گرفتێك دارایی گەورە رەنگە ببێتە هۆی قەیرانێك كە هەڕەشە لەسەر توانای كڕینی هاوڵاتیان بكات و، بەشێوەیەكی نەرێنی بشكێتەوە بەسەر چالاكی ئابوریدا، ئەمەش بەواتای ئەوە دێت پاراستنی دارایی گشتی دەچێتە خزمەتی بەرژەوەندی هەمووانەوە بە بازرگانانیشەوە.  ماددە خۆراكییەكان لە جیهاندا لە گومرگ بەخشراون؟ یەكێك لەو بانگەشانەی كە لە خۆپیشاندانەكاندا دووبارە دەبێتەوە ئەوەیە كە ماددە خۆراكییەكان لە هەموو وڵاتانی جیهان پێناسی گومرگییان سفرە و، عێراق ئەم بنەمایەی پێشێل كردووە. زۆرینەی وڵاتانی جیهان، بەوانەشیانەوە كە لە سیستەمی ئیسكۆدا پەیڕەو دەكەن، باجی گومرگی بەسەر ماددە خۆراكییەكاندا دەسەپێنن بە رێژەی 5% بۆ 20%، رەنگە ئەم رێژەیە بۆ ئەو كاڵایانەی كە لە ناوخۆدا پارێزگارییان لێ دەكرێت باجەكەی زۆر بەرزتریش ببێتەوە. لە عێراق، ئەو پێناسە گومرگییەی كە بۆ زۆربەی ماددە خۆراكییەكان پشتی پێ دەبەسترێت رێژەكەی تەنیا 5%ە، كە ئەمەش رێژەیەكی كەمە بەراورد بە پێوەرە ناوچەیی و نێودەوڵەتییەكان. هەروەك بازاڕی عێراق بەدەست بەرزی نرخەكانەوە ناناڵێنێت ئەگەر بەراوردی بكەی بە وڵاتانی دراوسێ، بەڵكو نرخی خۆراك تێیدا لەخوار تێكڕای نرخی ناوچەییەوەیە و گونجاوە لەگەڵ داهاتی تاكدا.  نالۆژیكییە هەندێك كاڵای هاوردەی وەكو ماسی (تونە)و (سەردین) وا وێنا بكرێت كە پێكهاتەی بنەڕەتی خۆراكی چینە هەژارەكانن، لەكاتێكدا كە بەدیلی ئەم جۆرە خۆراكە لە ناوخۆدا هەرزانترو كوالیتییەكەشیان باشترەو گونجاوترە لەگەڵ نەریتی خۆراكیی لە عێراق.  ئایفۆن 17و كەمالیاتی چینی خۆشگوزەران یەكێك لەو نمونانەی تر كە زۆر باسدەكرێت، ئەوەیە كە گوایا پێناسە گومرگییە نوێیەكە دەبێتە هۆی بەرزبوونەوەی نرخی موبایلەكان لەوانە "ئایفۆن 17" بۆ ئاستێكی خەیاڵی، دەوترێت نرخەكەی دەگاتە 1800 دۆلار. بەڵام ئەم بەراوردكارییە راستییەكی پشتگوێخستووە كە نرخی ئامێرە ئەلیكترۆنییەكان لە وڵاتێكەوە بۆ یەكێكی تر جیاوازە، بەگوێرەی سیاسەتی كۆمپانیای بەرهەمهێن، پاشان بەپێی باج و پێناسی كارپێكراو لە هەر وڵاتێك.  لە زۆرێك لە وڵاتانی ئەوروپا، نرخی فەرمی ئامێرەكە لە عێراق بەرزترە، پاشان پێناسی گومرگی و باجی بەهای زیادكراو  (VAT)ی دەخرێتەسەر، كە وا دەكات نرخی كۆتایی زۆر زیاتر بێت، لەبەرامبەردا لە عێراق باجی  (VAT)یان باجی كڕین بوونی نییە، ئەمەش وادەكات ئەو بەراوردكارییە ورد نەبێت.  هەروەك ئەم جۆرە كاڵایانە بە كەمالیات (ناپێویست) ئەژمار دەكرێن و ئەوانە دەیكڕن كە داهاتیان مامناوەند یاخود بەرزە نەك هەژاران، لە ڕووی ئابورییەوە لۆژیكییە پێناسی زیاتر بەسەر كاڵا ناپێویستەكاندا بسەپێندرێت لەبەرامبەر پاراستنی كاڵا بنەڕەتییەكاندا كە كاریگەرییان لەسەر ژیانی هەموو هاوڵاتیان هەیە.  زۆرێك لەوانەی ناڕەزایەتی دەردەبڕن راستییەك پشتگوێ دەخەن (ئەمە بەقسەی پسپۆڕان)، ئەویش ئەوەیە عێراق لەو وڵاتە كەمانەیە كە باجی بەهای زیادكراو جێبەجێ ناكەن، لەكاتێكدا زۆرینەی وڵاتانی جیهان لەناویاندا وڵاتانی كەنداو پشت بەم جۆرە باجە دەبەستن، ئەم باجە بەسەر نرخی كۆتایی فرۆشتندا دەسەپێندرێت، نەك تەنیا بەسەر نرخی هاوردەكردندا، ئەمەش دەبێتە بارگرانی راستەقینە لەسەر بەكاربەر لەو وڵاتانە، زیاتر لەوەی كە لە عێراق هەیە.  لەكاتی ژماركردنی كۆی پێناس و باجەكان تاوەكو كاڵا دەگاتە دەستی بەكاربەری كۆتایی، بەشێوەیەكی رێژەیی نرخ لە بازاڕی عێراقدا هەرزانترە، ئەمەش بانگەشەكانی "گرانی بێ پێشینە" پوچەڵدەكاتەوە.  پاراستنی بەكاربەر بەواتای پشێوی هاوردەكردن نییە پاراستنی بەكاربەر تەنیا لەوەدا كورت نابێتەوە نرخەكان بە نزمی بهێڵدرێنەوە، بەڵكو كوالیتی كاڵاكان و رێگری لە پڕبوونی بازاڕ بە كاڵای ناستاندارد و، بەدیهێنانی هاوسەنگی لە هاوردەو بەرهەمهێنانی ناوخۆیش دەگرێتەوە. كردنەوەی دەرگای هاوردەكردن بەبێ كۆنترۆڵ، وەكو ئەوەی لە ساڵانی پێشووی هەبووە، بووەتە هۆی لاوازبوونی پیشەسازی نیشتمانی و گۆڕینی عێراق بۆ بازاڕێكی تەواوەتی بەكارهێنان، ئەمە بەپێی قسەی پسپۆڕان.  لەم روانگەیەوە، سەپاندنی باجی گومرگی بەگوێرەی جۆری كاڵاكە، رێكارێكی ئاساییە لەچوارچێوەی پاراستنی بازاڕدا، بەئامانجگرتنی بازرگاكان یاخود هاوڵاتیان نییە.  رێككەوتنە نێودەوڵەتییەكان.. مەرج نەك لێخۆشبوونی رەها هاوكات پرسی ڕێککەوتنە بازرگانییەکان دەوروژێنرێت، لەگەڵ ئەو بانگەشەیەی کە زۆربەی کاڵای عەرەبی یان بیانی دەبێ بە لێخۆشبوونی تەواوەوە بچنە ناو عێراقەوە. بەڵام رێككەوتنە نێودەوڵەتییەكان بە مەرجی دیاریكراو جێبەجێ دەكرێن، لە گرنگترینیان ئەوەیە كە سەرچاوەی راستەقینەی كاڵاكان دەبێت وڵاتی هەناردەكار بێت، نەك تەنیا دووبارە هەناردەكردنەوە بەبێ بەهای زیادكراو.  تەنانەت لەناو یەكێتیی ئەوروپا، بازرگانی تەواو بەبێ باج لەنێوان هەموو وڵاتاندا نییە، پۆلێنبەندییە ئاڵۆزەکان ئاڵوگۆڕە بازرگانییەکان بەڕێوەدەبەن. هەروەك ولایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا خۆشی بەمدواییانە دەستیكردووە بە سەپاندنی باجی گەورە بەسەر ژمارەیەكی زۆر لە وڵاتاندا، لەناویاندا وڵاتە هاوپەیمانەكانی، ئەمەش جەخت لەسەر ئەوە دەكاتەوە كە سیاسەتی پێناسی گومرگی ئامرازێكی رەوای سەروەرییە.  لە كۆتایدا دەكرێت بوترێت- قسەی هەندێك لە پسپۆڕان- ئەو ناڕەزایەتییەی كە ژمارەیەك لە بازرگاكان رێبەرایەتی دەكەن دژ بە پێناسی گومرگی و سیستەمی ئیسكۆدا، سەرباری رەوایەتی لە گۆشەی گوزارشتكردن لە بەرژەوەندییەكان، نابێت وەكو دەنگی بەرژەوەندی گشتی مامەڵەی لەگەڵدا بكرێت. پێناسە گومرگییەكە ئامرازێكی ریفۆرمی ئابورییە كە لەمێژە چاوەڕوان دەكرێت و، جێبەجێكردنی رۆڵی دەبێت لە روبەڕووبونەوەی قاچاخچێتی و رێكخستنەوەی دەروازە سنورییەكان و پاراستنی بەرهەمی ناوخۆیی و دراوی قورس.  بەرژەوەندی نیشتمانی وا پێویست دەكات ریفۆرم بخرێتە پێش بەرژەوەندییە تەسكەكان و، پێداگری بكرێت لەسەر جێبەجێكردنی ئەم بڕیارانە كە توێژینەوە ئابورییەكان و رێكخراوە نێودەوڵەتییەكان داوایان كردووە. ئاساییە ئەم ریفۆرمانە روبەڕووی بەرەنگاری سودمەندبووانی پشێووی پێشوو ببێتەوە، بەڵام سەركەوتنی هەنگاوێكی بنەڕەتییە بە ئاڕاستەی ئابورییەكی هاوسەنگترو دادپەروەرتردا، كە وەكو یەك خزمەت بە هاوڵاتی و بازرگانی راستەقینەش بكات.   

مەنار عوبێدی- شارەزای ئابوری لەگەڵ سەرەتای 2026دا ژمارەیەکی زۆر لە بازرگانان توشی سەرسامی بوون بە جێبەجێکردنی کۆمەڵێک ڕێکاری نوێ پەیوەست بە هاوردەکردنی کاڵا بۆ عێراق. هەرچەندە ئەم ڕێکارانە لەدایكبووی ئەم ساتە نین و، پێش چەند مانگێک لەگەڵ لایەنە پەیوەندیدارەکان سیمینار و گفتوگۆ و کۆبوونەوەیان لەسەر كراوە، بەڵام واقیعەکە ئەوەیە کە -وەک هەمیشە- ئێمە بە تەواوی لە رەهەندەكانی گۆڕانكارییەكە تێناگەین تا نەكەوێتە بواری جێبیەجێكردنەوە.  لەم چوارچێوەیەدا دەتوانرێت لە سێ خاڵی سەرەکیدا گرنگترین پێشهاتەکان کورتبكرێتەوە:  یەكەم: جێبەجێكردنی پێناسی گومرگی هەندێک پێیانوایە ئەو باجی گومرگییەی کە لە سەرەتای ساڵی 2026وە جێبەجێ کرا، بڕیارێکی ئەم دواییەی حکومەتی ئێستایە، بەڵام ڕاستییەکە تەواو پێچەوانەیە. ئەم باجە لە ساڵی 2010وە بەپێی یاسای پێناسی گومرگی ژمارە (22)ی ساڵی 2010 بەشێوەیەکی یاسایی پەسەندكراوە، بەڵام بەدرێژایی ساڵانی رابردوو بەشێوەیەكی راستەقینە جێبەجێ نەكراوە. بۆیە ئەوەی ڕوویداوە بڕیارێکی نوێ نییە، بەڵکو دواکەوتنی جێبەجێکردنی یاسایەک بووە كە زیاتر لە دەیەیەك دەسەڵاتی یاسادانان دەریكردووە.  دووەم: ئەژماركردنی پێشەوەختەی گومرگ لە مێژە لە گفتوگۆ گشتییەكاندا حەواڵەی دەرەكی دەبەسترێتەوە بە پرسەکانی سپیکردنەوەی پارەو هەڵئاوسانی پسوڵەكانەوە. ئەوەی ئەمڕۆ ڕوویدا وەڵامێکی پراکتیکییە بۆ ئەم نیگەرانیانە لە ڕێگەی پەسەندکردنی میکانیزمێکی پێشوەختەی حیساباتی گومرگی. ئەمەش واتە دیاریکردنی باجی گومرگی و پابەندبوونەکان پێش ئەوەی حەواڵەی دارایی ئەنجام بدرێت، لەگەڵ کۆکردنەوەی پارەدان لە کاتی چوونە ژوورەوەی راستەقینەی کاڵاکان. ئەم هەنگاوە ئامانجی ڕێگریکردنە لە حەواڵەی وەهمی و، کەمکردنەوەی هەڵاوسانی پسوڵەكان و، دڵنیابوون لە هاتنە ژوورەوەی كاڵاكان بەشێوەیەمی فەرمی و یاسایی، لەهەمان کاتدا کۆکردنەوەی تەواوی باجەکانی دەوڵەت. سێیەم: گەرەنتی باج بە کەڵکوەرگرتن لە سیستەمی (ئەسیكۆدا)، حکومەت دەستیکردووە بە جێبەجێکردنی سیستەمی گەرەنتی باج بۆ کاڵا هاوردەکراوەکان لە کاتی گەیشتنیان، بەپێی ڕێژەی دیاریکراوی پێشوەختە. بۆ ئەوەی لە كۆتایی ساڵ دارایدا پاكتاوی كۆتایی باج بكرێت، کە شایستەی باج لەسەر کۆمپانیا ئەژماردەكرێت و لەو بڕە پارەی گەرەنتییە دەبڕدرێت؛ كە لە پرۆسەكانی هاوردەكردن كۆكراوەتەوە.  ئەم سێ رێوشوێنە كرۆكی ئەو شتانەن کە لە سەرەتای ساڵی 2026وە دەست بە جێبەجێكردنیان كراوە. رەنگە پرسیارێک سەبارەت بە بەرزی ڕێژەی پێناسی گومرگی سەرهەڵبدات. دەبێت ئەوە ڕوون بکرێتەوە کە دانانی ئەم رێژانە لە چوارچێوەی دەسەڵاتی جێبەجێکردندا نییە، بەڵکو لە پسپۆڕی دەسەڵاتی یاساداناندایە کە لە ساڵی 2010 یاساکەی دەرکردووە، بۆیە هەر هەوڵێک بۆ هەموارکردنەوەی ئەو رێژانە دەبێت ئاڕاستەی ئەنجومەنی نوێنەران بکرێت، حکومەت بەرپرسیارێتی یاسا بەركارەكانی ناكەوێتە ئەستۆ.  پرسیارێکی تر کە ڕەنگە سەرهەڵبدات ئەوەیە: بۆچی ئێستا ئەم میکانیزمانە جێبەجێ کران؟ وەڵامەمە بەسادەیی ئەوەیە کە دواجار دەوڵەت ئەو پڕۆژەیەی تەواو كردووە کە لەمێژە چاوەڕوان دەکرا بۆ ئۆتۆماتیکیکردنی گومرگی و دەروازە سنورییەکان، پڕۆژەیەک کە دواکەوتنەکەی لە ساڵانی رابردوودا سوودی بۆ زۆر کەس هەبووە. سەبارەت بە هۆکاری پشت بەرزبوونەوەی نرخی دۆلار، رەنگدانەوەی لایەنێکی بەرچاوە لە دابەزینی قاچاخی دراو و هەڵئاوسانی پسوڵەكان. لەگەڵ توندكردنەوەی چاودێری و جێبەجێكردنی ئەم رێكارانە، ئەوانەی بۆ مەبەستی ناڕەوا بەدوای دۆلاردا دەگەڕێن، ڕوویان لە بازاڕی هاوتەریب "بازاڕی رەش" کردووە بۆ قەرەبووکردنەوەی ئەو کەمییەی لە بازاڕی فەرمیدا هەیە. سەبارەت بە گلەیی بەشێک لە بازرگانان لەبارەی سەختی دەستڕاگەیشتن بە پلاتفۆرمەکان یان وەڵامدانەوەی خاو لەلایەن هەندێک لە بانکەکانەوە، ئەمە لە قۆناغە سەرەتاییەکانی جێبەجێکردندا چاوەڕوانكراوەو، پێویستی بەكاتە بۆ لەخۆگرتنی هەموو بازرگانەكان و رێكخستنی كارەكانیان و دڵنیابوون لە یاسایی و دروستی رێکارەکان. گرنگترین پرسیار كە دەمێنێتەوە: ئایا نرخەكان بەرزدەبنەوە؟ واقیعەکە ئەوەیە کە بەرزبوونەوەی دۆلار تاکە کاریگەری نابێت. پێشبینی دەکرێت نرخی زۆرێک لە کاڵاکان بەتایبەت کاڵا بەکاربەرەکان بەرزببێتەوەو ئەمەش دەبێتە هۆی بەرزبوونەوەی رێژەی هەڵاوسان. لەم چوارچێوەیەدا، پێویستی بە ڕێوشوێنی ئابوری "نەشتەرگەری" هەیە بۆ زیادکردنی داهاتی نانەوتی، سەرەڕای لێکەوتەكانی لەسەر هاوڵاتی لە قۆناغی ئایندەدا. گرنگترین ئاڵنگاری لەبەردەم دەوڵەتدا بمێنێتەوە بریتییە لە پارێزگاریكردن لە سەقامگیری نرخی كاڵا بنەڕەتییەكان، لە پێش هەمووشیانەوە خۆراک، دەرمان و گواستنەوە، ئەمەش بۆئەوەی هاوڵاتی ئاسایی قورسایی ئەم گۆڕانكارییەی نەكەوێتە سەرشان. 

درەو: لە رۆژی سوێند خواردنیانەوە هەر هەر پەرلەمانتارێكی عێراق مانگانە (8 ملیۆن و 200 هەزار) دیناری موچە، (16) ملیۆن دیناری (16) پاسەوان، (3) ملیۆن دیناری كرێی خانو یان شوقە، كۆی گشتی بڕی (27 ملیۆن و 200) هەزار دینار مانگانە دەخرێتە سەر ئەژماری بانكیان، لە رۆژی سوێندخواردنیانەوە ( 5 هەزارو 316) پاسەوان بۆ پەرلەمانتاران دادەنرێن، كۆی موچەكەیان مانگانە دەكاتە (5 ملیارو 316 ملیۆن) دینارە. رۆژی 29ی 12/2025 پەرلەمانتارانی عێراق سوێندیان خوارد، لەو رۆژەوە بۆ ماوەی (4) ساڵ، سەرجەم ئیمتیازاتەكانیان بۆ خەرج دەكرێت و شمولیان دەكات. پەرلەمانی عێراق پێكهاتووە لە (329) پەرلەمانتار، سەرۆك و دوو جێگر و (326) پەرلەمانتار و ژمارەیەكی زۆر راوێژكار و فەرمانبەرو كۆی خەرجی ساڵی رابردووی ( 2025)ی پەرلەمانی عێراق بەپێی راپۆرتی وەزارەتی دارایی عێراق زیاتر لە (600) ملیار دینار بووە. هەر پەرلەمانتارێك (16) پاسەوان، سەرۆكی پەرلەمان (40) پاسەوان و جێگرانی سەرۆكی پەرلەمان هەریەكەیان (30) پاسەوانی بۆ دادەنرێت. -    326 پەرلەمانتار دەكاتە (5 هەزار و216) پاسەوان. -    سەرۆكی پەرلەمان (40) پاسەوان. -    دوو جێگری سەرۆكی پەرلەمان (60) پاسەوان. كۆی گشتی ( 5 هەزار 316) پاسەوان بۆ پەرلەمانتاران دادەنێرێێت. -    هەر پاسەوانێك مانگانە بە تێكڕا (ملیۆنێك) دینار وەردەگرێت -    كۆی گشتی پارەی پاسەوانان دەكاتە ( 5 ملیار و 316 ملیۆن) دینار . موچەی پەرلەمانتارێكی عێراق، لەگەڵ دەرماڵەو خەرجییەكانی دەخرێتە سەر ئەژماری بانكی پەرلەمانتار: 🔹 (5 ملیۆن و 200 هەزار) دیناری موچەی بنەڕەتی 🔹 (3 ملیۆن) دینار) دەرماڵەی میوانداری خەرجی  🔹 واتا كۆی موچەی پەرلەمانتارێك دەرماڵەو بنەڕەتی (8 ملیۆن و 200 هەزار) دینار). 🔹  (16 ملیۆن) دیناری (16) پاسەوان دەچێتە سەر ژمارە بانكی پەرلەمانتاران، بەشێكیان چەند پاسەوانێك بە پارەیەكی رەمزی دادەنێن. 🔹(3 ملیۆن) دینار كرێی خانو یان شوقە كۆی گشتی ئەو پارەیەی مانگانە دەچێتە سەر ئەژماری بانكی پەرلەمانتارێك دەكاتە (27 ملیۆن و 200 هەزار) دینار. كۆی گشتی ئەو پارەیەی دەخرێتە سەر ئەژماری بانكی پەرلەمانتارانی عێراق: -    كۆی (326) پەرلەمانتار دەكاتە ( 8 ملیار و 867 ملیۆن و 200 هەزار) دینار و ساڵانە دەكاتە ( 106 ملیار و 406 ملیۆن و 400 هەزار) دینار. -    سەرۆكی پەرلەمان مانگانە بە خەرجی و دەرماڵەو پاسەوان و نەسریە نزیكەی (150) ملیۆن دیناری لەبەردەستدایە. -    جێگری سەرۆكی پەرلەمان بە پاسەوان و موچەو خەرجیەوە نزیكەی (100) ملیۆن دیناری لەبەردەستدایە. ژمارەی پەرلەمانتارانی كورد (58) پەرلەمانتارە، كۆی ئەو پارەیەی دەخرێتە سەر ئەژماری بانكیان ( ملیارێك و 577 ملیۆن و 600 هەزار) دینار . پەرلەمانتارانی فراكسیۆنە كوردیەكان: -    فراكسیۆنی پارتی: 27 پەرلەمانتار -    فراكسیۆنی یەكێتی: 18 پەرلەمانتار -    فراكسیۆنی هەڵوێست: 5 پەرلەمانتار -    فراكسیۆنی یەكگرتوو: 4 پەرلەمانتار -    فراكسیۆنی نەوەی نوێ: 3 پەرلەمانتار -    فراكسیۆنی كۆمەڵ: 1 پەرلەمانتار  هەموو پەرلەمانتارێك پاسپۆرتی دیپلۆماسی پێدەدرێت بەشێك لەو پەرلەمانتارانەی خانەنشین دەبن: -    پەرلەمانتاری عێراق كە خانەنشین دەبێت، دەبێت تەمەنی لە 45 ساڵ زیاتر و 15 ساڵ خزمەتی هەبێت، ئەگەر ئەو مەرجەی نەبێت -    6 پاسەوانی بۆ دادەنرێت تا كۆتایی ژیانی یان تەمەنی دەگاتە خانەنشینی -    ئەگەر مەرجی خانەنشینی تیا بێت (100) ملیۆن  دینار ئیكرامیە وەر دەگرێت، وەك هەر فەرمانبەرێكی عێراق بە پلەو بڕوانامە خانەنشین دەكرێت.     

 درەو: ماڵپه‌ڕی شەفافیەت بۆ چاودێری و رێكخستنی داهاتە نانەوتییەكانی پارێزگای( سلێمانی و هەڵەبجە) و ئیدارەکانی (راپەڕین و گەرمیان) بڵاویكردەوە:  داهاتی هەفتەی رابردووی سنوری سلێمانی 27/12 – 2/1/2026: (901  ملیۆن )دینار بووە، كە 100%ـی داهاتەكە بەشێوەی نەختینەبووە.   -    داهاتی مانگی كانونی یەكەمی سنوری سلێمانی  بریتی بووە له‌ ( 62 ملیار) دینار   -    داهاتی ساڵی رابردووی سنوری سلێمانی  بریتی بووە له‌ ( 897 ملیار) دینار -    داهاتی مانگی تشرینی دووەمی سنوری سلێمانی تا ئێستا بریتی بووە له‌ ( 62 ملیار و 62 ملیۆن) دینار -    داهاتی مانگی تشرینی یەكەمی سنوری سلێمانی تا ئێستا بریتی بووە له‌ ( 69 ملیار و 7 ملیۆن) دینار    -    داهاتی مانگی ئەیلول سنوری سلێمانی تا ئێستا بریتی بووە له‌ ( 66 ملیار و 681 ملیۆن) دینار   -   داهاتی مانگی ئابی سنوری سلێمانی تا ئێستا بریتی بووە له‌ ( 62 ملیار و 924 ملیۆن) دینار ، كه‌ 85%ی به‌شێوه‌ی نه‌ختینه‌ بوه‌ و 15%ی به‌شێوه‌ی چه‌ك بوه‌. -   داهاتی مانگی تەمووزی سنوری سلێمانی بریت بووە له‌ ( 118 ملیار و 926 ملیۆن) دینار ، كه‌ 28%ی به‌شێوه‌ی نه‌ختینه‌ بوه‌ و 67%ی مەقاسە بووەو 5% به‌شێوه‌ی چه‌ك بوه‌.  - داهاتی مانگی حوزەیرانی سنوری سلێمانی ( 139 ملیار و 173 ملیۆن دینار) بووە، كه‌ (76) ملیار دینار بەڕێژەی 54% كەمیكردووە.  

شیكاری: درەو 🔹 لە ساڵانی (2014 - 2016)، کاتێک هۆشیار زێباری وەزیری دارایی عێراق بوو لە کابینەکەی حەیدەر عەبادی، بە تێکڕا پشکی هەرێم لە بودجەی گشتی عێراق (47 ترلیۆن و 440 ملیار و 616 ملیۆن) دینار بووە، لەو بڕەش تەنها (4 ترلیۆن و 756 ملیار) دینار بە ڕێژەی (10%) ڕەوانەی هەرێمی کوردستان کراوە، بڕی (42 ترلیۆن و 684 ملیار و 616 ملیۆن) دینار بە ڕێژەی (90%) لە پشکی ڕاگیرا. 🔹 لە ساڵانی (2023 - 2025)، کە تەیف سامی وەزیری دارایی عێراقە لە کابینەکەی محەمەد شیاع سودانی، بە تێکڕا پشکی هەرێم لە بودجەی گشتی عێراق نزیکەی (44 ترلیۆن و 784 ملیار و 450 ملیۆن) دینار بووە، لەو بڕەش نزیکەی (24 ترلیۆن و 758 ملیار 946 ملیۆن) دینار بە ڕێژەی (55%)ی پشکی هەرێم ڕەوانەی هەرێمی کوردستان کراوە، بڕی زیاتر لە (20 ترلیۆن و 25 ملیار و 504 ملیۆن) دینار بە ڕێژەی (45%) لە پشکی ڕاگیراوە. پشکی هەرێم لە بودجەی گشتی عێراق لەکاتێک هۆشیار زێباری وەزیری دارایی بووە لە 2014-2016؛ لە ساڵانی (2014 - 2016)، کاتێک هۆشیار زێباری وەزیری دارایی عێراق بوو لە کابینەکەی حەیدەر عەبادی، بە تێکڕا پشکی هەرێم لە بودجەی گشتی عێراق (47 ترلیۆن و 440 ملیار و 616 ملیۆن) دینار بووە، لەو بڕەش تەنها (4 ترلیۆن و 756 ملیار) دینار بە ڕێژەی (10%) ڕەوانەی هەرێمی کوردستان کراوە، بڕی (42 ترلیۆن و 684 ملیار و 616 ملیۆن) دینار بە ڕێژەی (90%) لە پشکی ڕاگیرا، بە جۆرێک؛ -    لە ساڵی 2014؛ پشکی هەرێم لە یاسای بودجە بە (1/12) دیاریکرابوو، پشکی هەرێم لە بودجەی گشتی عێراق (19 ترلیۆن و 999 ملیار و 616 ملیۆن) دینار بووە، لەو بڕەش تەنها (2 ترلیۆن و 280 ملیار) دینار بە ڕێژەی (11%) ڕەوانەی هەرێمی کوردستان کراوە، بڕی (17 ترلیۆن و 719 ملیار و 616 ملیۆن) دینار بە ڕێژەی (89%) لە پشکی ڕاگیرا. -    لە ساڵی 2015؛ پشکی هەرێم لە یاسای بودجە بە (17%) دیاریکرابوو، پشکی هەرێم لە بودجەی گشتی عێراق (14 ترلیۆن و 817 ملیار) دینار بووە، لەو بڕەش تەنها (2 ترلیۆن و 476 ملیار) دینار بە ڕێژەی (17%) ڕەوانەی هەرێمی کوردستان کراوە، بڕی (12 ترلیۆن و 395 ملیار) دینار بە ڕێژەی (83%) لە پشکی ڕاگیرا.  -    لە ساڵی 2016؛ پشکی هەرێم لە یاسای بودجە بە (17%) دیاریکرابوو، پشکی هەرێم لە بودجەی گشتی عێراق (12 ترلیۆن و 570 ملیار) دینار بووە، لەو بڕەش هیچ پشکێکی هەرێم ڕەوانە نەکراو بە ڕێژەی (100%) پشکی ڕاگیرا. بۆ بەرچاوڕوونی بڕوانە خشتەی یەکەم. خشتەی یەکەم   پشکی هەرێم لە بودجەی گشتی عێراق کە تەیف سامی وەزیری دارایی بووە لە 2023-2025؛ لە ساڵانی (2023 - 2025)، کە تەیف سامی وەزیری دارایی عێراقە لە کابینەکەی محەمەد شیاع سودانی، بە تێکڕا پشکی هەرێم لە بودجەی گشتی عێراق نزیکەی (44 ترلیۆن و 784 ملیار و 450 ملیۆن) دینار بووە، لەو بڕەش نزیکەی (24 ترلیۆن و 758 ملیار 946 ملیۆن) دینار بە ڕێژەی (55%)ی پشکی هەرێم ڕەوانەی هەرێمی کوردستان کراوە، بڕی زیاتر لە (20 ترلیۆن و 25 ملیار و 504 ملیۆن) دینار بە ڕێژەی (45%) لە پشکی ڕاگیراوە، بە جۆرێک؛ -    لە ساڵی 2023؛ پشکی هەرێم لە یاسای بودجە بە (12.67%) دیاریکرابوو، پشکی هەرێم لە بودجەی گشتی عێراق (16 ترلیۆن و 609 ملیار و 639 ملیۆن و 160 هەزار) دینار بووە، لەو بڕەش (4 ترلیۆن و 698 ملیار) دینار بە ڕێژەی (28%) ڕەوانەی هەرێمی کوردستان کراوە، بڕی (11 ترلیۆن و 911 ملیار و 639 ملیۆن و 160 هەزار) دینار بە ڕێژەی (72%) لە پشکی ڕاگیرا. -    لە ساڵی 2024؛ پشکی هەرێم لە یاسای بودجە بە (12.67%) دیاریکرابوو، پشکی هەرێم لە بودجەی گشتی عێراق (14 ترلیۆن و 840 ملیار و 223 ملیۆن و 778 هەزار) دینار بووە، لەو بڕەش (10 ترلیۆن و 786 ملیار و 352 ملیۆن و 903 هەزار) دینار بە ڕێژەی (73%) ڕەوانەی هەرێمی کوردستان کراوە، بڕی (4 ترلیۆن و 53 ملیار 870 ملیۆن و 874 هەزار) دینار بە ڕێژەی (27%) لە پشکی ڕاگیرا.  -    لە ساڵی 2025؛ پشکی هەرێم لە یاسای بودجە بە (12.67%) دیاریکرابوو، پشکی هەرێم لە بودجەی گشتی عێراق (13 ترلیۆن و 334 ملیار و 587 ملیۆن) دینار بووە، لەو بڕەش (9 ترلیۆن و 274 ملیار و 593 ملیۆن و 22 هەزار) دینار بە ڕێژەی (70%) ڕەوانەی هەرێمی کوردستان کراوە، بڕی (4 ترلیۆن و 59 ملیار 993 ملیۆن و 977 هەزار) دینار بە ڕێژەی (30%) لە پشکی ڕاگیراوە. هەرچەندە لەسەردەمی تەیف سامیدا و بۆ ماوەی تەنیا (3) مانگ نەوتی هەرێم لە رێگای سۆمۆوە دەفرۆشرێت واتا لە 27/9/2025 ەوە نەوتی هەرێم دەفرۆشرێت.  بۆ بەرچاوڕوونی بڕوانە خشتەی دووەم. خشتەی   

راپۆرتی: درەو  🔹 لە ساڵی (2025)دا پشکی هەرێمی کوردستان لە بودجەی گشتی عێراق بە ڕێژەی (12.67%) و (13 ترلیۆن و 334 ملیار و 587 ملیۆن) دینار بووە. 🔹 هەرێمی کوردستان بە بڕی (9 ترلیۆن و 274 ملیار و 593 ملیۆن) دینار و بە ڕێژەی (70%)ی پشکی خۆی تەمویلکراوە، بڕی نزیکەی (4 ترلیۆن و 59 ملیار و 994 ملیۆن) دیناری ڕاگیراوە. 🔹 لە بەرامبەردا، حکومەتی هەرێمی کوردستان بڕی (799 ملیار و 346 ملیۆن و 211 هەزار) دیناری وەک داهاتی نانەوتی گەڕاندووەتەوە بۆ حکومەتی عێراق. تەمویلکردنی حکومەتی هەرێم لە ساڵی 2025 دا بەپێی راپۆرتی وەزارەتی دارایی عێراق، لە ساڵی (2025)دا پشکی هەرێمی کوردستان لە بودجەی گشتی عێراق بە ڕێژەی (12.67%) و (13 ترلیۆن و 334 ملیار و 587 ملیۆن) دینار بووە. هەرێمی کوردستان تەنها (9) منگی ساڵەکە پشکی خۆی لە بوجەی گشتی بۆ ڕەوانە کراوە، کۆی ئەو بڕەش (9 ترلیۆن و 274 ملیار و 593 ملیۆن) دینار بووە بە ڕێژەی (70%)ی پشکی خۆی تەمویلکراوە، بڕی نزیکەی (4 ترلیۆن و 59 ملیار و 994 ملیۆن) دیناری ڕاگیراوە. پاڵپشت بە ڕاپۆرتەکانی وەزارەتی دارایی عێراق تەمیل کردنەکان بە جۆرێک بووە کە لە؛ -    مانگی کانونی دووەم؛ بڕی (ترلیۆنێک و 29 ملیار و 780 ملیۆن و 478 هەزار) دینار بووە. -    مانگی شوبات؛ بڕی (ترلیۆنێک و 30 ملیار و 14 ملیۆن و 799 هەزار) دینار بووە. -    مانگی ئازار؛ بڕی (ترلیۆنێک و 26 ملیار و 581 ملیۆن و 806 هەزار) دینار بووە. -    مانگی نیسان؛ بڕی (ترلیۆنێک و 31 ملیار و 108 ملیۆن و 559 هەزار) دینار بووە. -    مانگی ئایار؛ بڕی (ترلیۆنێک و 49 ملیار و 275 ملیۆن و 129 هەزار) دینار بووە. -    مانگی حوزەیران؛ هیچ بڕە پارەیەک خەرج نەکراوە. -    مانگی تەموز؛ بڕی (ترلیۆنێک و 78 ملیار و 732 ملیۆن و 953 هەزار) دینار بووە. -    مانگی ئاب؛ بڕی (ترلیۆنێک و 43 ملیار و 127 ملیۆن و 147 هەزار) دینار بووە. -    مانگی ئەیلول؛ بڕی (ترلیۆنێک و 73 ملیار و 127 ملیۆن و 147 هەزار) دینار بووە. -    دواین گوژمەی تەمویلکردنی حکومەتی هەرێم خەرجکردنی بڕی (942 ملیار و 485 ملیۆن) دینار بووە لە 28/12/2025 وەک پشکی هەرێم و خەرجی موچەی مانگی تشرینی یەکەم. -    ڕوون نیە کە پشکی هەرێم لە مانگەکانی تشرینی دووەم و کانونی یەکەم خەرج دەکرێت یان چۆن چارەسەر دەکرێت. خشتەی یەکەم گێڕانەوەی داهاتی نانەوتی حکومەتی هەرێم بۆ حکومەتی عێراق لە ساڵی 2025 دا لە ساڵی (2025)دا حکومەتی هەرێم بڕی (799 ملیار و 346 ملیۆن و 211 هەزار و 877) دیناری وەک داهاتی نانەوتی بۆ حکومەتی عێراق گەڕاندووەتەوە، بە جۆرێک؛ -    مانگی کانونی دووەم؛ بڕی (51 ملیار و 895 ملیۆن و 458 هەزار) دینار بووە. -    مانگی شوبات؛ بڕی (48 ملیار و 722 ملیۆن و 239 هەزار) دینار بووە. -    مانگی ئازار؛ بڕی (48 ملیار و 205 ملیۆن و 765 هەزار) دینار بووە. -    مانگی نیسان؛ بڕی (50 ملیار و 522 ملیۆن و 750 هەزار) دینار بووە. -    مانگی ئایار؛ بڕی (120 ملیار) دینار بووە. -    مانگی حوزەیران؛ هیچ بڕە پارەیەک خەرج نەکراوە. -    بۆ مانگەکانی (تەموز، ئاب، ئەیلول و تشرینی یەکەم)؛ هەر مانگەو بڕی (120 ملیار) دینار بووە، واتە (480 ملیار) دینار. -    دوو مانگی کۆتایی ساڵ تێپەڕیوەو چارەنوسی چۆنییەتی مامەڵە کردن لەگەڵ مانگەکانی (تشرینی دووەم و کانونی یەکەم) بە ناڕوونی ماوەتەوە. خشتەی دووەم    

درەو: حكومەتی هەرێمی كوردستان مانگانە بە نەوت و داهاتی ناوخۆەوە (753) ملیار دینار دەداتە بەغداد، بەغداش مانگانە (941) ملیار بۆ هەرێم دەنێرێت، بەپێی لێكدانەوەی راگەیەندراوی وەزارەتی نەوتی عێراق بۆ مانگی 11ی 2025، كە فرۆشی نەوتی هەرێم لە رێگای سۆمۆوە بۆ مانگی (11) بڕی (7 ملیۆن و 583 هەزارو 733) بەرمیل بووە، واتا رۆژانە دەكاتە (252 هەزارو 791) بەرمیل و بە نرخی سۆمۆ فرۆشتوویەتی كە بەرمیلی (61.874) دۆلاربووە بەو پێشە:   لە مانگی 11/2025 - داهاتی نەوتی فرۆشراوی هەرێم:  633،471،718،000 دینار - داهاتی نانەوتی رادەستی بەغداد: 120،000،000،000 دینار - كۆی گشتی پارەی هەرێم بۆ بەغداد: 753،471،718،000 دینار  - پارەی بەغداد بۆ هەرێم: 941،874،000،000 دینار - جیاوازیەكە: 188،402،282،000 دینار بەڵام بەغداد بۆ هەر بەرمیلێك (16) دۆلار دەداتە كۆمپانیاكان، كە دەكاتە (121 ملیۆن و 339هەزار) دۆلار و دەكاتە (163 ملیارو 807 ملیۆن) دینار.

   درەو: ماڵپه‌ڕی شەفافیەت بۆ چاودێری و رێكخستنی داهاتە نانەوتییەكانی پارێزگای( سلێمانی و هەڵەبجە) و ئیدارەکانی (راپەڕین و گەرمیان) بڵاویكردەوە:  داهاتی هەفتەی رابردووی سنوری سلێمانی 20/12 – 26/12/2025: ( 18  ملیار و 734  ملیۆن )دینار بووە، بەجۆرێك كە 84%ـی داهاتەكە بەشێوەی نەختینەیە و 16%ـی داهاتەكە بەشێوەی چەك بووە.  داهاتی هەفتەی رابردووی سنوری سلێمانی 13/12 – 19/12/2025: ( 18 ملیار و 885ملیۆن )دینار بووە   داهاتی هەفتەی رابردووتر سنوری سلێمانی 6/12 – 13/12/2025:: ( 13 ملیار و 294 ملیۆن )دینار بووە، واتا (ملیارێك و 764 ملیۆن) دینار زیادی كردووە بەڕێژەی (13%) -    داهاتی مانگی تشرینی دووەمی سنوری سلێمانی تا ئێستا بریتی بووە له‌ ( 62 ملیار و 62 ملیۆن) دینار -    داهاتی مانگی تشرینی یەكەمی سنوری سلێمانی تا ئێستا بریتی بووە له‌ ( 69 ملیار و 7 ملیۆن) دینار    -    داهاتی مانگی ئەیلول سنوری سلێمانی تا ئێستا بریتی بووە له‌ ( 66 ملیار و 681 ملیۆن) دینار   -   داهاتی مانگی ئابی سنوری سلێمانی تا ئێستا بریتی بووە له‌ ( 62 ملیار و 924 ملیۆن) دینار ، كه‌ 85%ی به‌شێوه‌ی نه‌ختینه‌ بوه‌ و 15%ی به‌شێوه‌ی چه‌ك بوه‌. -   داهاتی مانگی تەمووزی سنوری سلێمانی بریت بووە له‌ ( 118 ملیار و 926 ملیۆن) دینار ، كه‌ 28%ی به‌شێوه‌ی نه‌ختینه‌ بوه‌ و 67%ی مەقاسە بووەو 5% به‌شێوه‌ی چه‌ك بوه‌.  - داهاتی مانگی حوزەیرانی سنوری سلێمانی ( 139 ملیار و 173 ملیۆن دینار) بووە، كه‌ (76) ملیار دینار بەڕێژەی 54% كەمیكردووە.  

 درەو: ماڵپه‌ڕی شەفافیەت بۆ چاودێری و رێكخستنی داهاتە نانەوتییەكانی پارێزگای( سلێمانی و هەڵەبجە) و ئیدارەکانی (راپەڕین و گەرمیان) بڵاویكردەوە:  داهاتی هەفتەی رابردووی سنوری سلێمانی 13/12 – 19/12/2025: ( 15  ملیار و 58  ملیۆن )دینار بووە، بەجۆرێك كە 94%ـی داهاتەكە بەشێوەی نەختینەیە و 6%ـی داهاتەكە بەشێوەی چەك بووە.  داهاتی هەفتەی رابردووی سنوری سلێمانی 6/12 – 13/12/2025:: ( 13 ملیار و 294 ملیۆن )دینار بووە، واتا (ملیارێك و 764 ملیۆن) دینار زیادی كردووە بەڕێژەی (13%) -    داهاتی مانگی تشرینی دووەمی سنوری سلێمانی تا ئێستا بریتی بووە له‌ ( 62 ملیار و 62 ملیۆن) دینار -    داهاتی مانگی تشرینی یەكەمی سنوری سلێمانی تا ئێستا بریتی بووە له‌ ( 69 ملیار و 7 ملیۆن) دینار    -    داهاتی مانگی ئەیلول سنوری سلێمانی تا ئێستا بریتی بووە له‌ ( 66 ملیار و 681 ملیۆن) دینار   -   داهاتی مانگی ئابی سنوری سلێمانی تا ئێستا بریتی بووە له‌ ( 62 ملیار و 924 ملیۆن) دینار ، كه‌ 85%ی به‌شێوه‌ی نه‌ختینه‌ بوه‌ و 15%ی به‌شێوه‌ی چه‌ك بوه‌. -   داهاتی مانگی تەمووزی سنوری سلێمانی بریت بووە له‌ ( 118 ملیار و 926 ملیۆن) دینار ، كه‌ 28%ی به‌شێوه‌ی نه‌ختینه‌ بوه‌ و 67%ی مەقاسە بووەو 5% به‌شێوه‌ی چه‌ك بوه‌.  - داهاتی مانگی حوزەیرانی سنوری سلێمانی ( 139 ملیار و 173 ملیۆن دینار) بووە، كه‌ (76) ملیار دینار بەڕێژەی 54% كەمیكردووە.  

   درەو: ماڵپه‌ڕی شەفافیەت بۆ چاودێری و رێكخستنی داهاتە نانەوتییەكانی پارێزگای( سلێمانی و هەڵەبجە) و ئیدارەکانی (راپەڕین و گەرمیان) بڵاویكردەوە:  داهاتی هەفتەی رابردووی سنوری سلێمانی 25/10 – 31/10/2025: ( 12  ملیار و 509  ملیۆن )دینار بووە، بەجۆرێك كە 95%ـی داهاتەكە بەشێوەی نەختینەیە و 5%ـی داهاتەكە بەشێوەی چەك بووە.  داهاتی هەفتەی رابردووی سنوری سلێمانی 18/10 – 24/10/2025:: ( 14 ملیار و 311 ملیۆن )دینار بووە. -    داهاتی مانگی تشرینی یەكەمی سنوری سلێمانی تا ئێستا بریتی بووە له‌ ( 69 ملیار و 7 ملیۆن) دینار    -    داهاتی مانگی ئەیلول سنوری سلێمانی تا ئێستا بریتی بووە له‌ ( 66 ملیار و 681 ملیۆن) دینار   -   داهاتی مانگی ئابی سنوری سلێمانی تا ئێستا بریتی بووە له‌ ( 62 ملیار و 924 ملیۆن) دینار ، كه‌ 85%ی به‌شێوه‌ی نه‌ختینه‌ بوه‌ و 15%ی به‌شێوه‌ی چه‌ك بوه‌. -   داهاتی مانگی تەمووزی سنوری سلێمانی بریت بووە له‌ ( 118 ملیار و 926 ملیۆن) دینار ، كه‌ 28%ی به‌شێوه‌ی نه‌ختینه‌ بوه‌ و 67%ی مەقاسە بووەو 5% به‌شێوه‌ی چه‌ك بوه‌.  - داهاتی مانگی حوزەیرانی سنوری سلێمانی ( 139 ملیار و 173 ملیۆن دینار) بووە، كه‌ (76) ملیار دینار بەڕێژەی 54% كەمیكردووە.  

(درەو): مەنار عوبێدی- پسپۆڕی ئابوری داتای ورد لەبارەی قەبارەی راستەقینەی هەڵمەتی بانگەشەی هەڵبژاردن لە عێراق لەبەردەستدا نییە، بەڵام خەمڵاندنە بەراییەكان بە پشتبەستن بە ژمارەی كاندیدەكان و قەبارەی ریكلامی كلاسیكی و دیجیتاڵی ئاماژە بەوە دەكات تێكڕای خەرجی هەڵبژاردن ناكرێت لە (3 بۆ 4 ترلیۆن) دیناری عێراقی كەمتر بێت، ئەمە بە خۆبواردنێكی زۆرەوە لە خەمڵاندندا، رەنگە لە راستیدا خەرجییەكە ئەم ژمارەیەش تێپەڕێنێت.  لێرەدا پرسیارە گەوهەرییەكە دەردەكەوێت: رۆڵی لایەنەكانی چاودێریكردن لە بەدواداچوون بۆ ئەم پارانەی هەڵبژاردن لە كوێدایە؟  پێدەچێت دیمەنی دارایی هەڵمەتەكانی هەڵبژاردن لە كۆنترۆڵ دەرچووبێت، سەرباری جەنجاڵی میدیایی و جەرجییە زۆرەكان، ئاماژەكان لەبارەی سەرچاوەكانی پارەداركردن و، شێوازی خەرجكردن و لایەنی تەمویلكەر ونە.  هەریەكە لە كۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەكان، نوسینگەی روبەڕووبونەوەی سپیكردنەوەی پارەو تەمویلی تیرۆری سەربە بانكی ناوەندیی، دەستەی دەستپاكی، دیوانی چاودێریی دارایی فیدراڵ، دەستەی راگەیاندن و پەیوەندییەكان، دیارترین لایەنی چاودێریكەری بەرپرسن لە چاودێری ئەم دۆسیە هەستیارە.  كۆمسیۆن، بەگوێرەی یاسای هەڵبژاردنەكان ژمارە (9)ی ساڵی 2020 پابەندە بە وردبینی لە سەرچاوەی دابینكردنی دارایی كاندیدەكان و چۆنیەتی خەرجییەكانیان،  لەكاتێكدا نوسینگەی روبەڕووبونەوەی سپیكردنەوەی پارەو تەمویلی تیرۆر ئەركی شیكردنەوەو بەدواداچوونیان هەیە بۆ هەر پارەیەك كە گومانی نایاسایبوون یاخود سەرچاوەی نادیاری لەسەر بێت، پشتبەست بە یاسای روبەڕووبونەوەی سپیكردنەوەی پارەو تەمویلی تیرۆر ژمارە (39)ی ساڵی 2015، كە لە ماددەی (4/ سێیەم) نوسیویەتی ئەركی نوسینگەكە بریتییە لە:  "وەرگرتن و شیكردنەوەی ئاگاداركردنەوەو زانیارییەكان تایبەت بەو پرۆسانەی كە گومانیان لەسەرە پەیوەندیدار بن بە سپیكردنەوەی پارەو تەمویلی تیرۆر یان هەر تاوانێكی تری پەیوەندیدار، هەروەها گرتنەبەری رێكاری گونجاو لەبارەیەوە؛ بە هەماهەنگیی لەگەڵ لایەنە دادوەریی و ئەمنی و چاودێریكارە تایبەتمەندەكان". لەپاڵ ئەمەدا، دەستەی دەستپاكی و دیوانی چاودێریی دارایی رۆڵی چاودێرییان هەیە لە بەدواداچوون بۆ سامانە گشتییانەی كە رەنگە بەمەبەستی سیاسی بەكاربهێنرێن، دەستەی راگەیاندن و پەیوەندییەكانیش چاودێری هەڵمەتە میدیاییەكان و ریكلام دەكات بەمەبەستی زانینی شەفافیەت لە تەمویلكردن و بەكارنەهێنانی سەرچاوەكانی دەوڵەت تێیاندا.  لەگەڵ هەموو ئەم لایەنە چاودێریكارانەدا، پرسیارێكی گرنگ دەمێنێتەوە:  ئایا ئەم دامەزراوانە هەماهەنگییەكی كاراو روانگەیەكی یەكگرتوویان هەیە بۆ كۆنترۆڵكردنی دارایی هەڵبژاردن، یاخود ئەمڕۆ خەرجی سیاسی لە دەرەوەی چوارچێوە یاسایی و چاودێرییەكاندایە؟  ئەوەی روودەدات پێویستی بە هەڵوەستەیەكی جددی و بەرپرسانە هەیە بۆ گەڕاندنەوەی كاروبارەكان بۆ رێڕەوی سروشتی خۆیان، ئەمەش لەرێگەی یاسایەكی روونەوە كە پارت و لایەنە سیاسییەكان پابەند بكات بە ئاشكراكردنی سەرچاوەی دارایی و میكانیزمی خەرجییەكانیان بۆ هەڵبژاردن، لەگەڵ گەرەنتیكردنی ملكەچبوونیان بۆ چاودێریی دارایی و یاسایی كە زامنی شەفافیەت بكات و رێگر بێت لەبەردەم بەكارهێنانی دارایی سیاسی بۆ دروستكردنی كاریگەریی لەسەر ئیرادەی دەنگدەران. 

   درەو: ماڵپه‌ڕی شەفافیەت بۆ چاودێری و رێكخستنی داهاتە نانەوتییەكانی پارێزگای( سلێمانی و هەڵەبجە) و ئیدارەکانی (راپەڕین و گەرمیان) بڵاویكردەوە:  داهاتی هەفتەی رابردووی سنوری سلێمانی 18/10 – 24/10/2025: ( 11  ملیار و 698  ملیۆن )دینار بووە، بەجۆرێك كە 79%ـی داهاتەكە بەشێوەی نەختینەیە و 21%ـی داهاتەكە بەشێوەی چەك بووە.  داهاتی هەفتەی رابردووی سنوری سلێمانی 11/10 – 17/10/2025:: ( 10 ملیار و 548 ملیۆن )دینار بووە. سایتەكە بڵاویكردووەتەوە لە نێوان ئەو دوو هەفتەیە داهات بەڕێژەی (10%) زیادیكردووە نزیكەی (1) ملیار دینار.     -    داهاتی مانگی ئەیلول سنوری سلێمانی تا ئێستا بریتی بووە له‌ ( 66 ملیار و 681 ملیۆن) دینار   -   داهاتی مانگی ئابی سنوری سلێمانی تا ئێستا بریتی بووە له‌ ( 62 ملیار و 924 ملیۆن) دینار ، كه‌ 85%ی به‌شێوه‌ی نه‌ختینه‌ بوه‌ و 15%ی به‌شێوه‌ی چه‌ك بوه‌. -   داهاتی مانگی تەمووزی سنوری سلێمانی بریت بووە له‌ ( 118 ملیار و 926 ملیۆن) دینار ، كه‌ 28%ی به‌شێوه‌ی نه‌ختینه‌ بوه‌ و 67%ی مەقاسە بووەو 5% به‌شێوه‌ی چه‌ك بوه‌.  - داهاتی مانگی حوزەیرانی سنوری سلێمانی ( 139 ملیار و 173 ملیۆن دینار) بووە، كه‌ (76) ملیار دینار بەڕێژەی 54% كەمیكردووە.  

 درەو: ماڵپه‌ڕی شەفافیەت بۆ چاودێری و رێكخستنی داهاتە نانەوتییەكانی پارێزگای( سلێمانی و هەڵەبجە) و ئیدارەکانی (راپەڕین و گەرمیان) بڵاویكردەوە:  داهاتی هەفتەی رابردووی سنوری سلێمانی 10/10 – 10/10/2025: ( 20  ملیار و 612 ملیۆن )دینار بووە، بەجۆرێك كە 88%ـی داهاتەكە بەشێوەی نەختینەیە و 12%ـی داهاتەكە بەشێوەی چەك بووە.  داهاتی هەفتەی رابردووی سنوری سلێمانی 27/9 – 3/10/2025:: ( 19 ملیار و 333 ملیۆن )دینار بووە. سایتەكە بڵاویكردووەتەوە لە نێوان ئەو دوو هەفتەیە داهات بەڕێژەی (6%) كەمیكردووەبە نزیكەی (2) ملیار دینار.    -    داهاتی مانگی ئەیلول سنوری سلێمانی تا ئێستا بریتی بووە له‌ ( 66 ملیار و 681 ملیۆن) دینار   -   داهاتی مانگی ئابی سنوری سلێمانی تا ئێستا بریتی بووە له‌ ( 62 ملیار و 924 ملیۆن) دینار ، كه‌ 85%ی به‌شێوه‌ی نه‌ختینه‌ بوه‌ و 15%ی به‌شێوه‌ی چه‌ك بوه‌. -   داهاتی مانگی تەمووزی سنوری سلێمانی بریت بووە له‌ ( 118 ملیار و 926 ملیۆن) دینار ، كه‌ 28%ی به‌شێوه‌ی نه‌ختینه‌ بوه‌ و 67%ی مەقاسە بووەو 5% به‌شێوه‌ی چه‌ك بوه‌.  - داهاتی مانگی حوزەیرانی سنوری سلێمانی ( 139 ملیار و 173 ملیۆن دینار) بووە، كه‌ (76) ملیار دینار بەڕێژەی 54% كەمیكردووە.  

   درەو: ماڵپه‌ڕی شەفافیەت بۆ چاودێری و رێكخستنی داهاتە نانەوتییەكانی پارێزگای( سلێمانی و هەڵەبجە) و ئیدارەکانی (راپەڕین و گەرمیان) بڵاویكردەوە:  داهاتی هەفتەی رابردووی سنوری سلێمانی 13/9 – 19/9/2025: ( 11  ملیار و 59 ملیۆن )دینار بووە، بەجۆرێك كە 84%ـی داهاتەكە بەشێوەی نەختینەیە و 16%ـی داهاتەكە بەشێوەی چەك بووە.  داهاتی هەفتەی رابردووی سنوری سلێمانی 6/9 – 13/9/2025:: ( 13 ملیار و 288 ملیۆن )دینار بووە. سایتەكە بڵاویكردووەتەوە لە نێوان ئەو دوو هەفتەیە داهات بەڕێژەی (16%) كەمیكردووەبە زیاتر لە (2) ملیار دینار.    -    داهاتی مانگی ئەیلول سنوری سلێمانی تا ئێستا بریتی بووە له‌ ( 31 ملیار و 902 ملیۆن) دینار ، كه‌ 83%ی به‌شێوه‌ی نه‌ختینه‌ بوه‌ و 17%ی به‌شێوه‌ی چه‌ك بوه‌.  -   داهاتی مانگی ئابی سنوری سلێمانی تا ئێستا بریتی بووە له‌ ( 62 ملیار و 924 ملیۆن) دینار ، كه‌ 85%ی به‌شێوه‌ی نه‌ختینه‌ بوه‌ و 15%ی به‌شێوه‌ی چه‌ك بوه‌. -   داهاتی مانگی تەمووزی سنوری سلێمانی بریت بووە له‌ ( 118 ملیار و 926 ملیۆن) دینار ، كه‌ 28%ی به‌شێوه‌ی نه‌ختینه‌ بوه‌ و 67%ی مەقاسە بووەو 5% به‌شێوه‌ی چه‌ك بوه‌.  - داهاتی مانگی حوزەیرانی سنوری سلێمانی ( 139 ملیار و 173 ملیۆن دینار) بووە، كه‌ (76) ملیار دینار بەڕێژەی 54% كەمیكردووە.